..:: ارائه شده توسط وب سايت بلبل جان ::.. ‏.:: www.bolboljan.net ::.
یه چیزی در تاریکی وجود داره
جهانی بی‌نام
... با سطحی باستانی
و یحتمل صورتی
نمی‌دونیم از کجا اومده
یا چند وقته وجود داره
اما می‌دونیم که تنها نیست
سیارکی که در سال 2018 کشف شد
... ممکنه از خودتون بپرسید
... چطور هزاران فضانورد
... چه متبهر، چه تازه‌کار
متوجه جهانی صورتی و 400 کیلومتری نشن؟
خب، شاید بشه از لقبش به جواب این سوال رسید
لقبش بسیار بسیار دورـه
چون واقعا بسیار بسیار دوره
ممکنه قبلا فکر می‌کردید که ... منظومه شمسی یه خورشیده
و تمام سیارات، تا پلوتون، دورش می‌گردن
اما الان می‌دونیم که این فقط یه بخشیشه
... این، سفری به نقاط کم‌تر کاوش‌شده
منظومه شمسی‌ـه
... با بررسی رموز کمربند سیارکی
... به جهان‌های منجمد می‌ریم
که بعد از پلوتون قرار دارن
و پرده از پادشاهی مخفی گسترده‌ای برمی‌داریم
که حتی با قدرتمندترین تلسکوپ‌ها هم نمی‌توان دید
... چیزهایی که
در تاریکی گُم شدن
[منظومه شمسی]
[جهان‌های تاریک]
[وینچکم] [انگلستان]
[‏28 فوریه 2021]
صدایی که اکثر مردم متوجهش شدن
انفجاری مهیب در شب
سنگی که با سرعت حدود ... ‏50 هزار کیلومتر در ساعت حرکت می‌کرد
... از جو عبور کرد
... متلاشی شد
و در سرتاسر وینچکم فرود اومد
بازدیدکننده‌ای از جهانی دور
در 28 فوریه 2021، سنگی از فضا در اونجا فرود اومد
جلوی این خونه
و صدها تکه شد
اکثر تکه‌ها ریختن روی چمن
یه بخش‌هاییش افتادن جلوی خونه همسایه
... و محل برخوردش جلوی این خونه
الان توی موزه تاریخ طبیعی‌ـه
و این، تکه‌ای از اون سنگ‌ـه
و می‌بینید که خیلی تیره‌ست تقریبا سیاه‌ـه
... با سنگ‌هایی که به‌طور طبیعی
این حوالی پیدا می‌کنید، خیلی فرق داره
پس سوال اصلی اینه که ... به‌جز مورد واضح
"که "این از فضا اومده
دقیقا این چیه و از کجا اومده؟
فقط گاوها شاهد این اتفاق در شب نبودن
دوربین‌های مداربسته و دوربین درهای خونه هیچ‌وقت نمی‌خوابن
شبکه‌ای از دوربین‌های مخصوص شهاب‌سنگ این صحنه رو ضبط کردن
... و این یعنی می‌شد مسیرش رو محاسبه کرد
... و ردش رو از آسمان انگلستان
... به جو زمین
[مریخ]
... مریخ
و توی تاریکی، زد
... بین مریخ و مشتری
جهانی سنگی وجود داره
[کمربند سیارکی]
این سنگ، مال اونجاست
کمربند سیارکی
... سیارک‌ها، سنگ‌ریزه‌های به‌جامونده از
شکل‌گیری منظومه شمسی هستن
[فاصله از خورشید: 330 میلیون کیلومتر]
بقایای سیاره‌هایی که هیچ‌وقت شکل نگرفتن
گفته می‌شه که حداقل یک میلیون سنگ‌ریزه اینجا وجود داره
انقدر تاریک‌ـه که دیدن‌شون به‌شدت سخت‌ـه
اما سیارک‌ها همیشه توی کمربند سیارکی نمی‌مونن
... گهگداری، دو سیارک با هم برخورد می‌کنن
... و تکه‌هایی کوچک و بزرگ درست می‌کنن
که از کمربند خارج می‌شه
این می‌تونه برای سیاره‌های مجاور خرابی به بار بیاره
[دهانه باکولور] [مریخ]
[دهانه دنیلووا] [زهره]
از جمله ... سیاره خودمون
[دهانه شهاب‌سنگ] [زمین]
... ما چندین فضاپیما رو
... مستقیم فرستادیم به کمربند سیارکی
اما فقط یکی‌شون اونجا مونده تا منطقه رو بررسی کنه
[دان] [ناسا]
اکثر سیارک‌ها، تخته‌سنگ‌های با ... شکل‌های عجیب هستن
اما یکی‌شون با بقیه فرق می‌کنه
از بقیه خیلی بزرگ‌تره
و تقریبا به‌طور متقارن، کروی‌ـه
جهان مورد نظر دان
[سرس]
در ابتدا، سرس به‌نظر تاریک و حفره‌دار میاد
مثل بقیه سیارک‌ها
اما دان کشف کرده که این سیارک، فرق می‌کنه
سطحش پوشیده از کریستال‌های سفید و روشن‌ـه
خب، چی هستن؟
[کاردنا] [اسپانیا]
... یه جهان دیگه در منظومه شمسی هست
که کریستال‌های سفید، روی سطحش تشکیل شدن
اینجا، روی زمین
اینجا کوهستانی‌ـه که تقریبا به‌طور کامل از نمک تشکیل شده
اکثرش سدیم کلریدـه ... همون نمک خوراکی
... اما یه‌خرده منیزیم
و پتاسیم هم توش هست
که باعث رنگ صورتیش می‌شه
خیلی زیاده
تا چند صد متر زیر زمین ادامه داره
... حدود 40 میلیون سال قبل
... علت تشکیلش اینه که
اینجا قبلا اقیانوس اطلس بوده
... و با تغییر اقلیم، اقیانوس عقب‌نشینی کرده
تبخیر شده و این نمک‌ها به‌جا مونده
و زمین‌ساخت صفحه‌ای سطح زمین رو آورده بالا
و تبدیل به این کوهستان‌های نمکی شده
... این کریستال‌های نمکی
فقط در حضور آبِ مایع تشکیل می‌شن
که توی این مورد، اقیانوس اطلس بوده
و سوال شگفت‌انگیزی رو به وجود میاره
آیا این منابع روی سطح سرس، نمک هستن؟
... و اگه آره، یعنی
یه زمانی روی سرس، اقیانوس بوده؟
دان وارد مداری نزدیک شد
[دهانه اوکاتور] [دان]
... و با اندازه‌گیری نور خورشیدی
... که از منابع کریستالی بازتاب می‌شد
مشخص کرد که جنس‌شون چیه
سدیم کربنات
نوع رایجی از نمک
نشانه‌ای حیرت‌انگیز که نشون می‌ده قبلا روی سرس، اقیانوس وجود داشته
دان که در حدود 35 کیلومتری ... سطح سرس می‌چرخه
مدرک دیگه‌ای هم پیدا کرد
که نشون می‌ده ممکنه هنوز اقیانوس اونجا وجود داشته باشه
... نوع دیگه‌ای از کریستال نمکی رو شناسایی کرد
... که فقط یک جای دیگه
در منظومه شمسی پیدا شده
... وقتی آب‌نمک بخار می‌شه
اینا رو به‌جا می‌ذاره
کریستال‌های نمکی، عملا ... یون‌های سدیم و کلرید
با هم پیوند تشکیل می‌دن و شبکه‌ای کریستالی ایجاد می‌کنن
اما تحت شرایط درست، وقتی که هوا خیلی سرده
... با انجماد آب دریا، نوع دیگه‌ای از
کریستال می‌تونه تشکیل بشه
به اسم هیدروهالیت
... عملا، مولکول‌های آب هستن که
تبدیل به شبکه‌ی کریستالی می‌شن
ما روی زمین، شاهد هیدروهالیت هستیم
... اما اینکه روی سرس هم وجود دارن
مطرح‌کننده‌ی یک معماست
چون هیدروهالیت‌ها در محیط خلاء، ثبات ندارن
... محاسبه شده
... که روی سطح سرس باید حدود
... ‏100 سال دوام بیارن
قبل از اینکه آب‌شون بخار بشه و به فضا بره
... پس اینکه اونجا هیدروهالیت وجود داره
نشون می‌ده دائما درحال تشکیل شدن هستن
... و همچنین
... نشون می‌ده که زیر سطح سرس
هنوز منبعی از آب‌نمک وجود داره
سرس، دنیایی آبی‌ـه
گفته می‌شه که امروزه ... در عمق چهل کیلومتری
دریاچه‌های زیرزمینی وجود دارن
اما نمک چطور سر از سطح در آورده؟
جواب این سوال رو با موقعیت سرس می‌شه داد
... سیارک‌هایی که بهش برخورد می‌کنن
مستقیم به دریاچه زیر سطح می‌رن
... آب با قرارگیری در معرض خلاء
... درجا بخار شده
و نمکش رو به‌جا می‌ذاره
که منجر به پوشیده شدن سطح سرس از نقاط سفید درخشان می‌شه
... کشف آب زیر سطح سرس
به این معناست که این سیارک ... اکنون گزینه‌ای برای
جست‌وجوی حیات است
... هرچی بیش‌تر کمربند سیارکی رو کاوش کردیم
... بیش‌تر متوجه شدیم
که فقط مجموعه‌ای از خُرده سنگ نیست
... جهان‌های تاریکی اینجا مخفی شدن
که ارزش کاوش رو دارن
... سیارک‌هایی که این کمربند رو ترک می‌کنن
می‌تونن سیاره‌های مجاورشون رو تغییر بدن
... مریخ نسبت به هر سیاره دیگه‌ای
نزدیک‌تر به کمربند سیارکی می‌چرخه
... و هر ساله روی مریخ حدود 100
محل برخورد تازه به‌وجود میاد
کاوشگرهای ناسا ... شهاب‌سنگ‌های خارق‌العاده‌ای رو
[سنگ سپر حرارتی] [فرصت - 6 ژآنویه 2005]
سرتاسر سطح مریخ کشف کردن
[سنگ تخم‌مرغی] [کنجکاوی - 30 اکتبر 2016]
[کاکائو] [کنجکاوی - 28 ژانویه 2023]
... و حتی یکی‌شون که
شبیه سیارک بوده، توی آسمان مشاهده شده
[استقامت] [‏2 آوریل 2022]
درحالی‌که جلوی خورشید شناور بوده
اما این در واقع یکی از دو قمر مریخ‌ـه
[فوبوس]
[باردناس رئالس] [اسپانیا]
فوبوس مثل ماه خودمون، کروی نیست
یه‌جور شکل نامتعارف و عجیب داره
... یه فرضیه ساده هست که
... شاید فوبوس یه سیارک‌ـه
... که از کمربند سیارکی خارج شده
و توسط جاذبه مریخ، جذب شده
... خب در واقع، به‌طرز شگفت‌انگیزی
معلوم شد که قضیه به این سادگی نیست
[مارس اکسپرس] [آژانس فضایی اروپا]
آژانس فضایی اروپا یه فضاپیما توی مدار داره
که دائما مشغول بررسی سیاره سرخ‌ـه
مارس اکسپرس، روزی سه بار دور مریخ می‌چرخه
و مرتبا از زیر فوبوس عبور می‌کنه
... دوربین‌های باکیفیتش، با جزئیات‌ترین
عکس‌های ممکن از این قمر رو گرفته
[مارس اکسپرس] [‏23 ژوئیه 2008]
که سطحی پوشیده از چاله‌های عجیب رو نشون می‌ده
سطح فوبوس جوریه که انگار یک نفر با دوچرخه روش حرکت کرده
... اما بخش جالب‌تر
... محاسبات مارس اکسپرس
از جرم این قمره
[جرم: 1.8 نانو زمین]
... در واقع محاسبه
جرم یه قمر کوچک، خیلی سخته
... اما شیوه انجامش این‌طوری بود که
... میزان انحراف فضاپیمای مارس اکسپرس
حین عبور از کنار فوبوس به‌خاطر گرانشش رو اندازه گرفتن
... حالا، وقتی جرم رو داشته باشی
... می‌تونی حجم رو به‌طور خوبی تقریب بزنی
در نتیجه، چگالی رو محاسبه کنی
... نتیجه همه رو غافل‌گیر کرد
... چون معلوم شد که فوبوس بیش‌تر شبیه
تپه‌ای از خُرده سنگ‌ـه که خیلی ضعیف کنار هم قرار گرفتن
اصلا متراکم نیست
و همین موضوع، این فرضیه ... که شاید فوبوس
حاصل تجمع بقایای نوعی برخورد باشن رو تایید کرد
... پس امکانش هست که فوبوس
... یه سیارک نباشه
... بلکه در حقیقت بعد از
برخورد سیارکی بزرگ با مریخ شکل گرفته باشه
... اما هنوز یه نکته‌ای در مورد فوبوس هست
که هیچ‌کدوم این فرضیه‌ها نمی‌تونن توضیحش بدن
فرورفتگی‌های عجیبش
... این منطقه، حاصل عناصر
باد و باران‌ـه
اما روی فوبوس هیچ باد و بارانی نیست
برای همین، یه‌چیز دیگه سطحش رو شکل داده
در واقع، جاذبه بهش شکل داده
وقتی یه سیاره و یه قمر ... هم دور همدیگه بچرخن
... و هم روی محور خودشون
نیروهای گرانشی خیلی شدید ... شکل می‌گیرن
به اسم نیروی کشندی
... که باعث دِفُرمه شدن ماه
و تا حدودی اون سیاره می‌شن
و مدارها رو هم تغییر می‌دن
... اما توی مورد مریخ و فوبوس
... فوبوس داره ارتفاعش رو از دست می‌ده
و به سمت مریخ می‌ره
الان ارتفاعش شش هزار کیلومتر بالاتر از سطح‌ـه
و درنهایت، به مرور زمان فوبوس به مریخ نزدیک‌تر می‌شه
و این یعنی نیروی کشندی قوی و قوی‌تر می‌شه
... فرورفتگی‌های سطحش
ردهای کشیدگی و ترک هستن
جاذبه مریخ داره فوبوس رو متلاشی می‌کنه
... درنهایت، فوبوس انقدر نزدیک می‌شه
که جاذبه مریخ، نابودش می‌کنه
... اما در نتیجه این تخریب
چیزی زیبا خلق خواهد شد
... با شروع نابودی فوبوس
اکثر بقایا بر روی سطح مریخ فرود خواهند آمد
اما بقیه، در مداری نزدیک باقی می‌مونن
و دور کل سیاره می‌چرخن
که باعث ایجاد حلقه‌هایی شگفت‌انگیز دور مریخ می‌شن
خب، فوبوس چیه؟
... حقیقتش، که به‌نظر خودم شگفت‌انگیزه
هنوز داستان کامل شکل‌گیری فوبوس رو نمی‌دونیم
... اما می‌تونیم بگیم که این قمر کوچک
... جایی حیرت‌انگیزه
... چون در آینده، سیاره سرخ رو
تبدیل به جهانی حلقه‌دار می‌کنه
[‏50 میلیون سال بعد]
[کمربند سیارکی]
... با پشت‌سر گذاشتن کمربند سیارکی
بیش‌تر به درون تاریکی فرو می‌ریم
[مشتری]
... بعد از مشتری
فاصله سیاره‌ها طولانی‌تر می‌شه
[زحل]
و دما به‌شدت کاهش پیدا می‌کنه
[زحل] [دما: 140 درجه زیر صفر]
[اورانوس]
[دما: 195 درجه زیر صفر]
میلیون‌ها کیلومتر در فضای خالی ... به حرکت ادامه می‌دیم
تا به دورترین سیاره از خورشید می‌رسیم
[نپتون]
[دما: 200 درجه زیر صفر]
نپتون پوشیده از هاله‌ای آبی و متراکم‌ـه
ابرهایی از متان و آمونیاک
که هزاران کیلومتر ضخامت داره
زیر این ابر، هیچ سطح قابل شناسایی‌ای وجود نداره
اما اینجا جهان‌هایی وجود داره که می‌شه روشون ایستاد
نپتون حداقل 16 قمر داره
و یکی‌شون خیلی غیرمعمول‌ـه
[تریتون]
سطح تریتون، پوشیده از یخ نیتروژنیِ بی‌رنگ‌ـه
اما برخلاف بقیه ماه‌ها که ... تا اعماق‌شون، منجمده
تریتون، جهانی فعال‌ـه
فواره‌هایی گازی آبفشان‌مانند ... که تا ارتفاع هشت کیلومتری می‌رسن
به جو بالایی تریتون راه پیدا می‌کنن
... و باعث می‌شه 90 درجه خم بشن
... و منظره‌ای به‌شدت عجیب خلق می‌شه
که باورش خیلی سخت‌ـه
... چطور یه قمر
... ‏4.5 میلیارد کیلومتری خورشید
انقدر فعال‌ـه؟
[غازتیلوجاکتس] [اسپانیا]
... در قرن دهم
راهب‌ها روی این تپه، کلیسایی ساختن
دستاور حیرت‌انگیزی‌ـه
با دست، تمام این سنگ‌ها رو آوردن بالا
و وقتی کارشون تموم شد ... یک راهب
یه تارک دنیا، اینجا زندگی می‌کرد
و در مورد بزرگ‌ترین عجایب جهان، تفکر می‌کرد
... هر روز صبح
طلوع خورشید رو از شرق می‌دید
الان دلیلش رو می‌دونیم
به این‌خاطر که زمین حول محورش می‌چرخه
و در حقیقت، تمام چیزهای منظومه شمسی می‌چرخن
و تقریبا همه توی یک جهت می‌چرخن
این یه ویژگی بنیادین طبیعت‌ـه
که وقتی می‌چرخن، به چرخش‌شون ادامه می‌دن
و توی همون جهت به چرخش‌شون ادامه می‌دن
مگر اینکه یه اتفاقی بیفته
... تریتون برخلاف باقی اجرام منظومه شمسی
توی یک جهت نمی‌چرخه
... وقتی دور نپتون می‌چرخه
خلاف جهت می‌گرده
حتما یه دلیلی داره
... مدار غیرمعمول تریتون
که باعث چرخ خلاف جهتش ... نسبت به قمرهای درونی
... دور نپتون می‌شه
نشون می‌ده که تریتون کنار نپتون به وجود نیومده
از یک جای دیگه اومده
بعضی وقت‌ها توی علم یه‌سری چیزها خیلی ساده‌ان
... یه‌سری قواعد سرانگشتی هستن که
صدق می‌کنن و مفیدن
... و یکی از این قواعد توی منظومه شمسی
اینه که سیاره‌ها و قمرهایی که ... توی یک منطقه
دور خورشید و توی یک فاصله ... از ستاره، شکل می‌گیرن
از مواد یکسانی ساخته شدن
برای مثال، این نپتون‌ـه
... که غالبا از هیدروژن
هلیوم و یه‌خرده متان تشکیل شده
... این اورانوس‌ـه
که از هیدروژن، هلیوم و یه‌خرده متان تشکیل شده
چون هر دو توی یک منطقه سرد و دور از خورشید تشکیل شدن
این مریخ‌ـه، که خیلی به خورشید نزدیک‌تره
... و از سیلیکات‌ها، اکسیدهای آهن
آلومینیوم، منیزیم و این‌جور چیزها تشکیل شده
... و این هم زمین‌ـه
تقریبا توی همون منطقه‌ست و از همون مواد ساخته شده
... این پلوتون‌ـه
... از یخ‌های آبی
... نیتروژنی
متانی و کربن منوکسیدی ساخته شده
و این تریتون‌ـه
همون مواد
... خب، یه فرضیه داریم
که گمون کنم می‌تونیم آزمایشش کنیم
... فرضیه اینه که شاید تریتون و پلوتون
توی یک مکان شکل گرفته باشن
... برای شناخت تریتون
باید نگاهی عمیق‌تر به تاریکی بندازیم
نپتون ممکنه دورترین سیاره از خورشید باشه
اما حتی نزدیک به انتهای منظومه شمسی هم نیست
حتی نزدیک به انتها
بیش از یک میلیارد کیلومتر دورتر پلوتون قرار گرفته
و تنها هم نیست
صدها هزار جهان‌های دیگه اینجا هستن
این کمربند کویپرـه
جهان گسترده و منجمد که میلیاردهای کیلومتره
زادگاه جهان‌های منجمد عجیب‌غریب‌ـه
[اریس] [در سال 2005 کشف شد]
از جمله حدود 200 سیارک
بعضی‌هاشون حلقه و قمر دارن
[کوائور] [در سال 2002 کشف شد]
بقیه‌شون هم عجیب و قناس هستن
اما همه‌شون یک وجه اشتراک دارن
[هائومیا] [در سال 2003 کشف شد]
مواد سازنده همه‌شون با مواد سازنده تریتون، یکسان‌ـه
[گونگ‌گونگ] [در سال 2007 کشف شد]
... این‌طور به‌نظر میاد که کمربند کویپر
جایی‌ـه که تریتون بهش تعلق داره
[ماکی‌ماکی] [در سال 2005 کشف شد]
پس چطور داره دور نپتون می‌گرده؟
جواب این سوال ممکنه ... به‌خاطر جغرافی عجیب
کمربند کویپر باشه
... توی یک منطقه
همه‌چیز تقریبا توی مدارهای دایره‌ای دور خورشید می‌چرخه
تقریبا مثل تمام چیزهایی که توی منطومه شمسی وجود دارن
اما یه منطقه دیگه وجود داره که اجرام در مدارهای بیضی‌شکل می‌گردن
... انگار یه چیزی
به کمربند کویپر خورده و خرابش کرده
یک مظنون اصلی داریم
نپتون
گفته می‌شه که محل تشکیل نپتون بسیار به خورشید نزدیک‌تر بوده
بعدش به آرامی ازش دور شده
... جاذبه‌اش، کمربند کویپر رو خراب
و جهان‌های یخی رو پراکنده کرده
اما تریتون نتونسته فرار کنه
... تا به امروز
تریتون در مداری برعکس، به دور نپتون می‌چرخه
و نزدیکی به چنین غولی عواقب خودش رو هم داره
درست همون‌طور که ماه خودمون باعث جزر و مد در زمین می‌شه
نپتون هم باعث جزر و مد در تریتون می‌شه
یعنی هِی کِش میاد و جمع می‌شه
صخره‌ها و یخ‌هاش رو گرم می‌کنه
احتمال داده می‌شه که همین ... باعث ذوب شدن درونِ یخیشه
و قدرت مورد نیاز این فواره‌های شگفت‌انگیز این‌طوری تامین می‌شه
... این فرضیه شگفت‌انگیز
... توضیح می‌ده که ممکنه چه اتفاقی
روی تریتون افتاده باشه که ما شاهد این صحنه‌ها هستیم
... خب، با ورود نپتون به کمربند کویپر
... و ایجاد یه هرج‌ومرج گرانشی
تریتون توی مدار برعکسش گیر کرده
... و حتی تا همین امروز
اون مدار داره به قمر انرژی وارد می‌کنه
با مدهای ناشی از گرانش نپتون
و همین عامل زمین‌شناسیشه
... به‌نظرتون این مثالی بی‌نظیر
برای شیوه ساخت فرضیه در علم نیست؟
سرنخ‌ها رو کنار هم قرار می‌دید
... می‌دونیم که مواد تشکیل‌دهنده تریتون
با پلوتون یکسان هستن
شکل عجیب کمربند کویپر رو می‌دونیم
و می‌دونیم که غول‌های گازی می‌تونن مدارشون رو تغییر بدن
اینا رو کنار هم می‌ذاریم و می‌رسیم به یه فرضیه
اینکه چرا تریتون این دنیای جادویی ... و حیرت‌انگیزی‌ـه
که امروزه می‌بینیم
با پشت‌سر گذاشتن تریتون وارد کمربند کویپر می‌شیم
اطلاعات زیادی در مورد جهان‌های اینجا نداریم
انقدر دورن که نمی‌تونیم خیلی با جزئیات در موردشون صحبت کنیم
... اما یه فضاپیما رو فرستادیم
[نیو هورایزنز] [ناسا]
تا این منطقه رو کاوش کنه
بیش از نُه سال زمان برد تا نیو هورایزنز به اینجا برسه
و به سمت هدف اصلیش بره
[پلوتون]
... این فضاپیما، اولین تصاویر نزدیک
از جهان کمربند کویپر رو گرفت
و پرده از کوهستان‌هایی روی پلوتون برداشت ... که به بلندای رشته کوه‌های آلپ هستن
اما از آبِ یخ، که به سفتی گرانیت هستن، ساخته شدن
ولی اینجا یه چیز دیگه هم هست
... جهانی دیگر
در آسمان، که به‌شدت نزدیک‌ـه
[خارون]
خارون، طلوع یا غروب نمی‌کنه
و فقط از یک سمت پلوتون قابل رویت‌ـه
... با درک علت نزدیکی این دو به‌هم
... متوجه چیزی به‌شدت خاص
در مورد این جهان تاریک و دورافتاده می‌شیم
[تودلا] [اسپانیا]
وقتی خارون برای اولین بار ... در سال 1978 کشف شد
فرض می‌کردیم که یه قمرـه قمرِ پلوتون
اما هرچی بیش‌تر اطلاعات ... در مورد خارون به دست آوردیم
هرچی بیش‌تر در مورد سیستم ... پلوتون-خارون یاد گرفتیم
بیش‌تر متوجه شدیم که قضیه فراتر از این حرف‌هاست
تمام قمرهای بزرگ منظومه شمسی ... از جمله ماه خودمون
یک وجه اشتراک دارن
فقط یک روشون رو به سیاره‌شون نشون می‌دن
و اینکه تمام قمرها این‌طوری هستن اصلا تصادفی نیست
مربوط به پیچیدگی مدارهاست
بیاید فرض کنیم این زمین‌ـه و منم ماهم
... ما غالبا فرض می‌کنیم که زمین ثابت‌ـه
و ماه دورش می‌چرخه اما این‌طوری نیست
در واقع، هم ماه و هم زمین ... دور چیزی به اسم
مرکز جرم مشترک سیستم زمین-ماه می‌گردن
... چون زمین خیلی بزرگ‌تر از ماه‌ـه
... مرکز جرم در اصل
داخل زمین قرار می‌گیره
عملا نقش زمین، اینه
اجازه بدید منظورم رو بهتون نشون بدم - خیلی‌خب -
... این زمین‌ـه که هر 24 ساعت
یعنی یک روز، دور خودش می‌چرخه
... و این هم ماه‌ـه که هر 27 و خُرده‌ای روز
دور زمین می‌چرخه
... تعامل‌های گرانشی بین زمین و ماه
باعث همگام‌سازی مدارهاشون می‌شه
... ماه به ازای هر دور، دورِ زمین
یک بار حول محور خودش می‌چرخه
... که باعث می‌شه یک روی ماه
همیشه به سمت زمین باشه
... اما توی مورد پلوتون و خارون
... مرکز جرم این سیستم
خارج از هر دوشونه
... یعنی هر دو دور مرکز جرمی می‌چرخن
که توی فضا قرار داره
می‌شه جایی که من ایستادم
حالا، پلوتون یک دور رو توی شش و خُرده‌ای روز می‌زنه
... و هر شش و خُرده‌ای روز یک بار
حول محور خودش هم می‌چرخه
خارون هم یک دور رو توی شش و خُرده‌ای روز می‌زنه
... و هر شش و خُرده‌ای روز یک بار
حول محور خودش می‌چرخه
... و همین باعث می‌شه که
خارون همیشه یک روش ... به سمت پلوتون باشه
و پلوتون هم همیشه یک روش به سمت خارون باشه
هر دو جهان در رقصی همگام رو به همدیگه هستن
حالا، با اینکه ممکنه عجیب و غیرمعمول به‌نظر بیاد اما این‌طور نیست
توالی‌ای از عملکرد نیروهاست
... اگه به‌اندازه کافی صبر کنیم
زمین و ماه هم همین‌طوری می‌شن
... اما این زمان
ممکنه چند برابر قدمت فعلی جهان باشه
... فرق اینه که این یه قمر نیست
که دور یه سیاره می‌چرخه
باید به چشم دو جسم با جرم‌های یکسان بهشون نگاه کرد
که دور همدیگه می‌چرخن
ممنون
... پلوتون و خارون یه سیستم دو سیاره‌ای هستن
[نیو هورایزنز] [ژوئیه 2015]
که به اسم جفت دوتایی هم شناخته می‌شن
... درست در فاصله 20 هزار کیلومتری از همدیگه
بدون لحظه‌ای روی برگرداندن، به‌هم خیره شدن
... این اولین سیستم دو سیاره‌ایه
که مشاهده کردیم
اما معتقدیم که ممکنه خیلی بیش‌تر باشن
... نیو هورایزنز هنوز مشغول به فعالیت‌ـه
و در جست‌وجوی جهان‌های بیش‌تر کمربند کویپرـه
تا الان، فقط به یکی‌شون بر خورده
آلتیما ثولی از یک جفت دیگه تشکیل شده
انقدر به‌هم نزدیکن که با هم در تماسن
[آلتیما ثولی] [نیو هورایزنز]
... چرا جهان‌های کمربند کویپر
همچین جفت‌های نادری رو تشکیل می‌دن؟
... سیاره‌ها هرچی دورتر از خورشید باشن
کُندتر حرکت می‌کنن
و اینجا، واقعا به‌شدت آروم حرکت می‌کنن
اما گهگداری، برخوردهایی رخ می‌ده
... گفته می‌شه در گذشته
... پلوتون و خارون به‌هم برخورد کردن
... اما حرکت یخچالی‌شون
... باعث شده که این برخورد
بیش‌تر شبیه نوعی پذیرش همدیگه باشه
... به‌جای تخریب
این جفت، تبدیل به شرکای ابدی همدیگه شدن
... ما تا الان فقط
سه جهان توی کمربند کویپر رو مشاهده کردیم
پلوتون، خارون و آلتیما ثولی
اما با استفاده از تلسکوپ فضایی هابل چیزهای بیش‌تری رو دیدیم
... و نکته جالب اینه که وقتی روی
... پیکسل‌های نور، زوم می‌کنیم
اکثرشون صرفا یه پیکسل نیستن
جفت هستن، مثل پلوتون و خارون
این جفت، اسمش تایفون و اکیدناست
و جفت‌ـه
و این هم یه جفت دیگه‌ست ونث و اورکس
و دوباره می‌بینید که دور همدیگه می‌چرخن
دور مرکز جرم مشترک‌شون
... و این رقص گرانشی به دور از خورشید
به این معناست که کمربند کویپر یه ساختار خیلی پیچیده داره
که ما خیلی درکش نمی‌کنیم
در نتیجه، کمربند کویپر ... تا حدود زیادی مثل
خط مقدم دانش‌مون می‌مونه
... در مورد منظومه شمسی
تقریبا
... با عبور از کمربند کویپر
وارد جهانی از تاریکی حقیقی می‌شیم
فقط روشنایی ستاره‌های راه شیری رو می‌بینیم
... حتی قدرتمندترین تلسکوپ‌هامون هم نمی‌تونن
درست چیزی رو توی این نقطه منظومه شمسی ببینن
[تلسکوپ سوبارو] [هاوائی]
... اما گهگداری
سروکله یه‌سری چیزها توی تاریکی پیدا می‌شه
... در سال 2018، نوری کم‌سو شناسایی شد
... ‏10 میلیارد کیلومتر بعد از کمربند کویپر
... سیارکی
ملقب به بسیار بسیار دور
[بسیار بسیار دور]
اما ما معتقدیم چیزهای بیش‌تری اونجا هست
خیلی بیش‌تر
... جهانی از منظومه شمسی‌مون وجود داره
... که خیلی دورتر از دسترس
هر فضاپیما یا تلسکوپی‌ـه ... که تا حالا ساختیم
... انقدر پهناور، عجیب
... و فرو رفته در تاریکی‌ـه
که تقریبا تصورش غیرممکن‌ـه
تصور کنید این قله، خورشیدـه
و منم داخل مدار نپتون ایستادم
و بیاید بریم سمت کمربند کویپر
... نپتون حدود 30 متر از خورشید فاصله داره
... با این مقیاس
زمین یک متر با خورشید فاصله داره
یک متر. به این می‌گن یک واحد نجومی
فاصله زمین تا خورشید
که حدود 150 میلیون کیلومتره
من الان داخل کمربند کویپر هستم
داره از جهان‌های یخی عبور می‌کنم
و می‌رسم به پلوتون ... که دورترین مدارش
در لبه انتهایی کمربند کویپرـه
‏50 واحد نجومی، یعنی 50 متر
و بعدش، دورترین جسمی ... که می‌تونیم ببینیم
... خب، باید یه‌خرده بدویم
چون خیلی دوره
چون واقعا بسیار بسیار دوره
و این، دورترین جسمی‌ـه که تا حالا دیدیم
... و این
خب، 130 واحد نجومی فاصله داره
یعنی 130 متر
[‏130 واحد نجومی]
... اما به‌طور قابل‌توجهی
عمیقا باور داریم که یه منطقه دیگه هم وجود داره
جهانی دیگه در منظومه شمسی
... اما برای رسیدن به اونجا
باید بسیار بسیار بسیار دور بشیم
[‏200 واحد نجومی]
[‏500 واحد نجومی]
[‏800 واحد نجومی]
[‏1100 واحد نجومی]
[‏1500 واحد نجومی]
رسیدیم به دو کیلومتری خورشید
[‏2000 واحد نجومی]
یعنی دو هزار واحد نجومی
و اینجا جاییه که معتقدیم یه جهان دیگه شروع می‌شه
... و به‌طور حیرت‌انگیزی
معتقدیم که تا 100 کیلومتر جلوتر ادامه داره
یعنی 100 هزار واحد نجومی
می‌شه بیش از یک سال نوری
به این فکر کنید که چه جهان‌های عجیبی رو می‌تونه در خودش جا داده باشه
این جهان دورافتاده، معروف به ابر اورت‌ـه
... پادشاهی‌ای بسیار قدرتمند
[ابر اورت] [فاصله از خورشید: 300 میلیارد کیلومتر]
که در تاریکی مخفی شده
اکثر افراد معتقدن که جسم‌های یخی به‌اندازه کوهستان هستن
اما به احتمال زیاد، بعضی‌هاشون از سنگ درست شده‌ان
... و اگه بتونیم بریم اونجا و ببینیم‌شون
... می‌فهمیم که دست‌نخورده هستن
... و خیلی کم
از زمان شکل‌گیری منظومه شمسی، تغییر کردن
... ابر اورت که به فضای میان‌ستاره‌ای رسیده
... و به‌دلیل جاذبه خورشید، ثابت شده
... بزرگ‌ترین و مرموزترین جهان
در منظومه شمسی ماست
خب، موضوع اینه ... هیچ تلسکوپی تا حالا
چیزی توی ابر اورت ندیده
و دورترین فضاپیما از زمین ... یعنی وویجر یک
الان اونجاست
درست بعد از بسیار بسیار دور
روزی یک میلیون و 500 کیلومتر طی می‌کنه
و 300 روز زمان می‌بره تا به اینجا برسه
و 30 هزار سال تا از ابر اورت عبور کنه
اما علم توی عالم تخیل سِیر نمی‌کنه
... این‌طوری نیست که یه نفر بیاد بگه
"خب، ایده خیلی خوبیه، بیاید اختراعش کنیم"
برای چی انقدر مطمئنیم که وجود داره؟
... از وقتی که به آسمان شب نگاه می‌کردیم
نشانه‌هایی از وجود ابر اورت وجود داشته
و این یکی از اوناست
[جایی در نزدیکی زمین] [سال 2023]
میلیاردها سال وجود داشته
... و برای اکثر این بازه زمانی
توی تکه سنگی یخی بوده
اما الان می‌چرخه
با نزدیک شدن به خورشید ... سطحش گرم می‌شه
و شروع به آب شدن می‌کنه
.... موادی که از سطحش جدا می‌شه
... دنباله‌ای ایجاد می‌کنه
که 20 میلیون کیلومتر امتداد داره
یه ستاره دنباله‌داره
[نیشیمورا] [‏9 سپتامبر 2023]
ستاره دنباله‌دار نیشیمورا ... فقط برای چند هفته
از زمین قابل رویت بود
و اولین نوع گونه خودشه
[هیل-باپ] [‏29 مارس 1997]
... هیل-باپ
[نئووایز] [‏21 ژوئیه 2020]
... و نئووایز، آسمون‌مون رو برای
چند هفته روشن کردن
... و وقتی مسیرشون رو ردیابی کردیم
... متوجه شدیم که همگی از یک مکان اومدن
‏300 میلیارد کیلومتری خورشید
ستاره‌های دنباله‌دار بیشماری ... در طول تاریخ
مدارهایی دارن که توی ابر اوربیت به وجود اومدن
و بسیار شوکه‌کننده‌ست
چون ستاره‌های دنباله‌دار طول عمر بسیار کوتاهی دارن
اکثرشون فقط چند دور دور خورشید دوام میارن
... این نشون می‌ده که باید
مجموعه بسیار زیادی از ستاره‌های دنباله‌دار اینجا وجود داشته باشه
... و این مدرکی مهم در مورد وجود
ابر اورت‌ـه
اما ابر اورت چه شکلی‌ـه؟
خب، نکته حیرت‌انگیزش اینجاست
ستاره‌های دنباله‌دار از مسیرهای مختلفی میان
از اینجا و اونجا
از همه‌طرف
... اگه ابر اورت، مثل کمربند کویپر، تخت بود
می‌شد انتظار داشت که از ... جهات یکسانی بیان
... که نشون می‌ده ابر اورت
... یه تخته صاف نیست
بلکه نوعی کره غول‌پیکره که دور خورشید رو گرفته
حالا می‌تونید اندازه ابر اورت رو تصور کنید
کره‌ای غول‌پیکر که کل منظومه شمسی رو در بر گرفته
و از هر جهت، بیش از یک سال نوری ادامه داره
... ما معمولا منظومه شمسی رو با خورشید
و سیارات و قمرهاش می‌شناسیم
اما با پیشرفت تکنولوژی ... متوجه چیزهای بیش‌تر
و بیش‌تری شدیم
کاوش ما از منظومه شمسی تازه شروع شده
... می‌دونیم که فقط
سر این کوه یخی رو بررسی کردیم
بخش کوچکی از چیزی که وجود داره
... فعلا اکثر منظومه شمسی
خارج از دسترس ماست
... اما با انجام یه‌سری مشاهده‌ی
... چندتا ستاره دنباله‌دار و سیارک
... و حتی قمرهایی که از خارج منظومه شمسی
... وارد اون شدن و با استفاده از علم
تونستیم تصویری بسازیم
و داستان منظومه شمسی‌مون رو روایت کنیم
ما کشف کردیم که منظومه شمسی ... صرفا چرخیدن چندتا سیاره
دور یه ستاره تنها نیست
... ساختاری پهناوره که شاید
نصف مسیر رسیدن به ستاره بعدی رو پُر کنه
[منظومه شمسی] [مرزهای جدید]
[فوبوس]
... معمای اصلی در مورد فوبوس
اینه که نمی‌دونیم واقعا چیه
دقیقا شبیه یه سیارک‌ـه ... اما دور خط استوای مریخ
در مداری دایره‌ای می‌چرخه
که آدم اصلا همچین انتظاری نداره
... فوبوس شبیه
یه سیارک‌ـه اما رفتارش شبیه یه قمرـه
پس بالاخره کدوم؟
ممکنه به‌زودی به جواب برسیم
[کاوش قمرهای مریخی] [آژانس فضایی ژاپن]
آژانس فضایی ژاپن درحال برنامه‌ریزی ... ماموریتی جسورانه
برای رفتن به فوبوس در سال 2026 ئه
... "هدف ماموریت "ام‌ام‌اکس
[دکتر کوئین هویشان چان] [رویال هالووی، دانشگاه لندن]
... یا کاوش قمرهای مریخی
... ایه که به قمرهای مریخ بره
و چند نمونه از فوبوس رو به زمین بیاره
... مطمئنم که
[پروفسور سارا راسل] [موزه تاریخ طبیعی]
... به‌محض اینکه اون نمونه‌ها به زمین برسن
درجا می‌فهمیم که فوبوس چیه
... اما فرود روی قمر کوچک مریخ
... با جاذبه پایینش
... و سوراخ کردن سطحش و جمع‌آوری نمونه
... و آوردن‌شون به زمین توی یک سفر
اصلا کار ساده‌ای نیست
... ما خیلی وقته که دنبال توضیحی
[دکتر نانسی شابوت] [آزمایشگاه فیزیک جانز هاپکینز]
برای قمرهای مریخی هستیم سعی کردیم به اونجاها ماموریت داشته باشیم
اما بنا به دلایلی، ماموریت‌ها شکست خوردن
[فوبوس یک] [سال 1988]
... متاسفانه
فوبوس یک به سیستم مریخ نرسید
[فوبوس دو] [سال 1988]
و بعد فوبوس دو به اونجا رسید ... و حتی یه‌سری اطلاعات فرستاد
اما ارتباط‌مون رو باهاش از دست دادیم
[فوبوس-گرانت] [سال 2011]
سال 2011، آژانس فضایی روسیه ... یا روسکوسموس
تلاش سوم رو انجام داد
... فضاپیمای فوبوس-گرانت از
پایگاه فضایی بایکونور پرتاب شد
... اما موتورهای این فضاپیمای روسی روشن نشدن
و نتونست به سمت مریخ حرکت کنه
وقتی یه ماموریت شکست می‌خوره واقعا اذیت‌کننده‌ست
ناامیدکننده‌ست
اما باید از اشتباهات‌مون درس بگیریم
به اون اشتباهات نیاز داریم ... تا برای رسیدن به موفقیت
ابزار و ماموریت‌مون رو توسعه بدیم
اگه همه‌چیز طبق برنامه پیش بره ... ماموریت ژاپنی‌ها
... درک‌مون از
ماهیت فوبوس رو تغییر می‌ده
... و دید جدیدی نسبت به قمرها و سیارات
منظومه شمسی‌مون شکل می‌گیره
فضاپیمای ام‌ام‌اکس به‌شدت عالیه
... دوربین، طیف‌سنج، کاوشگر
و دو مکانزیم نمونه‌برداری داره
اما داره کاری رو انجام می‌ده که تا حالا انجام نشده
همین، کار رو سخت می‌کنه
... و خب، برای آماده شدن
باید مجموعه کاملی از آزمایشات رو انجام داد
همه‌چیز رو به‌اندازه موقع پرتاب، تکون می‌دن
توی دماهای سرد و گرم قرار می‌دن
... مثل دمایی که از خورشید یا
بودن سرمای فضا تجربه می‌کنید
... اگه این ماموریت موفقیت‌آمیز باشه
این فضاپیما با نمونه‌هاش در سال 2031 به زمین برمی‌گرده
... وقتی نمونه‌ها به زمین برگردن
توی آزمایشگاه‌هامون ... تحلیل‌شون می‌کنیم تا بفهمیم
از چی تشکیل شدن و در نتیجه می‌فهمیم که فوبوس واقعا چیه
... درک منشاء قمر مریخ، یعنی فوبوس
... بهمون کمک می‌کنه قدمی رو به جلو
... برای درک تکامل
و شکل‌گیری منظومه شمسی‌مون برداریم
..:: کانال تلگرام و اینستاگرام بلبل جان ::.. .:: Telegram: @bollbolljan ::. .:: Instagram: @bollbolljan_Com ::.
بلبل جان مرجع دانلود فيلم و سريال با زيرنويس چسبيده ‏.:: www.bolboljan.net ::.