این گزارش ویژه سی‌بی‌اس نیوز است
شب بخیر. سفارت آمریکا امشب در تهران
در دستِ صدها دانشجوی ایرانی است
که پس از درگیری‌ای سه ساعته با نیروهای آمریکایی
کنترل را به دست گرفتند
سفارت آمریکا در تهران امشب در دستِ دانشجویان مسلمان است
بنا به گزارشی آن‌ها صد نفر را که اکثراً آمریکایی هستند، گروگان گرفته‌اند
[:معصومه ابتکار] اینجا سفارت نبود، مرکز سیا بود
اینجا لانه‌ی جاسوسی بود
که در آن علیه مردم ایران توطئه می‌کردند
عذرخواهی می‌کنم، یه لحظه اجازه بدین، باشه؟
اگه فکر می‌کنید بعضی از کارکنان سفارت آمریکا جاسوس هستند
...در این صورت - خب این جوری فکر نمی‌کنم. می‌دونم هستن -
ما می‌دونیم هستن این جور نیست که من همچین فکری کنم
ما می‌دونیم. همه می‌دونن
اونا چشم‌هام رو بستن دست‌هام رو بستن
و از اون روز به بعد در اسارت بودم
وحشتی به جون‌مون انداخته بودن که اصلا نمی‌دونستیم
قراره ببرن‌مون بیرون و اعدام‌مون کنن یا نه
لزلی، از کاخ سفید چه خبر؟
به نظرت امشب چه جوی بر اون جا حاکمه؟
خب والتر، جو متشنجیه امروز صبح بهم گفتن
دولت داره برای محاصره‌ی طولانی آماده میشه
امیدوارم قبل از کریسمس برسم خونه
این رو به عهده‌ی مردم آمریکا و رئیس‌جمهورمون می‌ذارم
تا تصمیمِ درست رو بگیرن
می‌خوام پسرم برگرده خونه می‌خوام برگرده
و می‌خوام زنده برگرده
بنابراین در این ساعت و در این شب
سرنوشت ملت‌ها و رهبران‌شان
همچنان به طرز لاینفکی به سرنوشت آمریکایی‌هایی که
در سفارت خود زندانی شدند، گره خورده
[:معصومه ابتکار] ما نمی‌خوایم از آمریکایی‌ها انتقام بگیریم
ما ازشون متنفر نیستیم
ما می‌خوایم کمک‌شون کنیم تا
عواقبِ اقدامات دولت‌شان در ایران را درک کنند
صدای ما را از ایستگاه رادیویی کی‌پی‌اف‌کی لس‌آنجلس می‌شنوید
ساعت چهار و سی دقیقه صبح است این تماس تلفنی زنده با ایران، تهران است
الو؟ - الو؟ -
ما می‌خوایم با سفارت آمریکا تماس بگیریم
ما با هر حزبی صحبت خواهیم کرد
می‌خواین بدونین توی سفارت چه خبره؟ هان؟ - بله -
میشه با یکی از آمریکایی‌هایی که گروگان گرفتین صحبت کنم؟
ولی امکانش نیست
در حال حاضر امکانش نیست
به نظرتون آخرش چی میشه؟
الان ساعت در رادیو و تلویزیون ملی ایران
...حدود ۲۷ دقیقه مانده به یازده ظهر [سال ۱۳۵۵»]
جلسی عضویت عمومی باشگاه زنان آمریکا
برای روز سه شنبه ساعت ۹:۳۰ در هیلتون برنامه ریزی شده
بولینگ‌بازها توجه کنید - ...تمام اعضای ای‌دابلیوسی -
که مایل به شرکت در لیگ بولینگ صبح شنبه هستند
...باید همین الان ثبت‌نام کنند
مفاهیم جالبی در انجمن ایران و آمریکا از هم اکنون
تا بیست و ششم در گالری‌های یک و دو
...از ساعت پنج تا هشت مطرح می‌شود
...دمای هوا امروز ۱۵ درجه تا حداکثر ۲۳ درجه
من در مارس سال ۱۹۷۷ وارد ایران شدم
تا در بخش ویزا در سفارت شروع به کار کنم [مایکل مترینکو، افسر سیاسی، گروگان سفارت]
.من عاشقِ فرهنگ ایرانی بودم
شعر، ادبیات، موسیقی
نقاشی، کاشی‌کاری‌ها
.مجسمه‌سازی، حکاکی‌
اون جا می‌تونستم شاهدِ تاریخ هزاران سال پیش باشم
تاریخِ عهد عتیق، کتاب مقدس
تاریخ استر و مردخای
و دانیال، کورش کبیر
کشورشون این‌جوری بود
همه چیز اون کشور به نظرم مسحور کننده بود
ارتباط من با ایران چیزی بیشتر از صرفاً چهارده ماه گروگان بودنه
اولین بار سال ۱۹۶۲ وارد ایران شدم
علی امینی نخست‌وزیر ایران [جان لیمبرت، افسر سیاسی، گروگان سفارت]
و جان کندی رئیس‌جمهور آمریکا بود
وقتی سال ۱۹۶۴ در دوره‌ی آموزشی سپاه صلح بودم
آشنایی با زبان فارسی بود که من رو .جذبِ ایران و فرهنگ و زبانش کرد
با ایرانی‌هایی آشنا شدم که معلم‌مون بودن
و پیش خودم گفتم وای! معرکه‌ست! عجب زبانِ معرکه‌ای
یعنی خب اولاً که جنسیت نداره
!حتی برای ضمایر
به طرز فوق‌العاده‌ای غنیه
شاید به خاطر این بود و اینکه چون زنم رو
توی ایران پیدا کردم و بنا به دلایلی که هنوز نمی‌دونم
مایل بود باهام ازدواج کنه
و البته وقتی عضوی از خانواده‌ی ایرانی بشی
شروع به یادگیری ظرافت‌های زبان می‌کنی
خلاصه یا خودت رو همراه می‌کنی یا نمی‌کنی
اون روزا اگه دخترهای ایرانی [پروانه لیمبرت، همسر جان لیمبرت]
می‌خواستن با آمریکایی‌ها یا خارجی‌ها ازدواج کنن
وزارت کشور باید اجازه‌ش رو می‌داد
:و من پرسیدم: "آخه چرا؟" و جواب دادن
...چون ما داریم از شما محافظت می‌کنیم"
می‌خوایم بدونیم این مرد "کیه و چه سابقه‌ای داره
یه ماهی طول کشید، یه ماه و نیم
و بعد بهمون اجازه دادن ازدواج کنیم
و بعد دخترمون سال ۱۹۶۹ به دنیا اومد
اگه از آمریکایی‌ها بپرسین مشکلات از کجا شروع شد
میگن شروعش سال ۱۹۷۹ با بحران گروگان‌گیری بود
ولی مشکل ریشه‌ای تر از این حرف‌هاست و روابط پیچیده‌تر بودن
در واقع به سال‌ها پیش از این اتفاق برمی‌گرده
به روابط ۷۰، ۸۰، ۹۰ سال قبل از اون برمی‌گرده
و بیشتر این روابط مثبت بودن
اینجا در تخت جمشید
نماد پادشاهی ایرانی در اوجِ خود
محمدرضا پهلوی
شاهنشاه آریامهر
از سال ۱۹۴۱ پادشاه ایران است
وقتی آمریکایی‌ها به دهه‌ی هفتادِ خاورمیانه فکر می‌کنن
یاد تحریم نفت توسط کشورهای عربی میفتن [جان قزوینیان، مورخ]
یادِ جنگ اعراب با اسرائیل می‌افتند
ولی در سمت شرقِ همه‌ی این اتفاقات
در کمال تعجب، یک نوع پادشاهی اساطیری وجود داره
که توسط شاهی رهبری میشه
که بسیار ثروتمند و باشکوهه و حامیِ آمریکاست
پادشاه ایران از نیویورک بازدید می‌کند
او همراه ملکه‌ی زیباش در میان تشویق حضار
و نوارهای کاغذی از برادوی عبور می‌کند
می‌دونید، با تخت طاووس
مثل خانواده‌ی سلطنتی در بریتانیا
باهاش رفتار می‌شد
انگار که این سلسله
یک واقعیت غیرقابل انکار بود
شاه مدرنیست بود و زندگی خیلی مدرنی داشت
عکس زنش هم توی مجله وگ چاپ شد
این زندگی فخرفروشانه‌ی پادشاه
امری عادی تلقی می‌شد [منصور فرهنگ، سفیر سابق ایران در سازمان ملل متحد]
یه چیز معمولی بود، بسیار شبیه به اروپا
چیه که یه ایرانی رو می‌سازه؟
منظورم اینه که پیوند مشترکی که همه‌ی اونا رو متحد می‌کنه، چیه؟
نمی‌خوام پروپاگاندا درست کنم
ولی به نظرم پادشاهی و شاه‌شونه
محمدرضا شاه
عقیده داشت که مردم شاه‌شون رو دوست دارن
و اینکه شاه از خواسته‌های مردم باخبره
یه جورایی نبض مردم دستش بود
اون آرزوها، امیدها، رویاها
اهداف و امیال‌شون رو در دست داشت
و به طور غریزی از اینا باخبر بود
اون از خیلی جهات در ناز و نعمت بزرگ شده بود
توی یکی از مدارس شبانه روزی ممتاز در سوئیس تحصیل کرده بود
اون سنت مشروطه‌ی غربی رو می‌فهمید
اعضای کنگره در کاخ کنگره آمریکا واقع در واشنگتن
به سخنان شاه درباره‌ی
دوستی، احترام و اتحاد استواری که
بین مردم ایران و آمریکا وجود دارد، گوش دادند
مایلم صمیمانه از شما تشکر و قدردانی کنم
از زمان آیزنهاور، کندی
جانسون، نیکسون، فورد
شاه همیشه
متحد اصلی آمریکا بود
اون متحد ما در خاورمیانه بود
ما به ایران نیاز داشتیم
موضوع اصلی اینه
می‌خواین بدونین چرا ایران مهمه؟ یه نگاه به نقشه بندازین
می‌بینید که این کشور مرز بزرگی با خلیج فارس داره
و در همسایگیِ اتحاد جماهیر شوروی سابقه
سفارت آمریکا
یکی از بزرگ‌ترین املاک
در مرکز تهران بود
یه زمانی بود که هزاران نفر
برای سفارت آمریکا کار می‌کردن [ایلین شولینو، خبرنگار نیوزویک]
انگاری یه قصری در مرکز شهر بود
زمین فوتبال
زمین تنیس، استخر
اقامتگاه‌های بزرگ
مسیرهای پیاده‌روی
باغ‌های زیبا داشت
خیلی بزرگ بود
جوری که انگار نمادِ امپریالیسم و زوال و انحطاط آمریکا
درست در مرکز تهران بود
ایران فقط به خاطر جنگ سرد برای ما مهم شد
و البته به خاطر این هم بود که
ایران نفت داشت
نفت، نفت، نفت
از نفت غافل نشید
من بیشتر دوران کاریم رو [سالی کوین، روزنامه‌نگار واشنگتن پست]
در واشنگتن پست مشغول به کار بودم
و درباره‌ی قدرت می‌نوشتم
چون موضوعیه که جذابیت زیادی برام داره
من شیفته‌ی تماشای آدم‌هاییم که دنبال قدرتن
و بعد به قدرت هم می‌رسن
و دوست دارم تماشاشون کنم که از قدرت استفاده می‌کنن
و دوست دارم تماشاشون کنم که قدرت رو از دست میدن
این مرد به سرتاسر دنیا سفر می‌کنه
با تمام آدم‌های مهم ملاقات می‌کنه
و میلیاردها دلار پول خرج می‌کنه
او را در واشنگتن
شایسته‌ترین مردِ مجرد کاخ کنگره
و یکی از جذاب‌ترین مردان هیئت دیپلماتیک می‌دانند
یکی از دوستانِ نزدیک والدینم
اردشیر زاهدی بود که سفیر ایران در آمریکا بود
و من باهاش آشنا شدم و قرار می‌ذاشتم
اون مجرد بود و منم تقریباً با کسی نبودم
از نظر اکثرِ مهمانان مهمانیِ سفارت ایران
که میشه گفت حدوداً ده تا چهل هزار دلار خرج برداشته
این مهمانی پر زرق و برق است
پس وقتی اردشیر واشنگتن بود
من توی همه‌ی مهمونی‌هاش شرکت می‌کردم
دوست پیدا کردن برای خود و کشورش
شغلِ تمام وقتِ سفیر زاهدی است
آدم بانفوذی بود
با کاخ سفید ارتباط تنگاتنگی داشت همه رو می‌شناخت
این یه چیزیه که براتون خریدم
به مناسبتِ خونه‌ی جدیدتون - ...وای خدایا -
اون به جای کیف اداری
با خودش خاویاری گران قیمت از ایران
به مهمانی هالیوودی در خانه‌ی اوا گابور برد
توی مهمونی‌هاش تشت خاویار بود
مشخصه که چقدر بزرگ منظورمه؟ جدی میگم [لزلی استال، خبرنگار کاخ سفید، سی‌بی‌اس]
خیال می‌کردم شما اتریشی. توی وین
...وین بودم
،اونا خبرنگاران، اعضای کنگره اعضای کاخ سفید رو ماساژ می‌دادن
و وقتی میگم اونا متحد ما بودن یعنی متحد تمام و کمال ما بودن
ما دیدگاه مشترکی به مسائل داشتیم
ما ارتش‌شون رو تقویت می‌کردیم
اصلاً به نظرم ارتش‌شون رو از ما داشتن
نحوه‌ی حرکتش فوق‌العاده‌ست
شاهِ ایران مایله بزرگ فکر کنه
و چیزهای بزرگ بخره
امروز یکی از نمایندگان دولتش
در واشنگتن بود تا قراردادی را امضا کند
که طی پنج سالِ آینده پانزده میلیارد دلار در آمریکا هزینه کند
این مبلغ تنها دو میلیارد دلار کمتر از هزینه‌ای است
که آمریکا برای طرح مارشال
به منظور بازسازی اروپا پس از جنگ جهانی دوم، خرج کرده بود
وقتی نیکسون و کیسینجر سال ۱۹۷۲ به اون جا رفتن
این رابطه رو مستحکم کردن
و کیسینجر از شاه به عنوان نابغه‌ای استراتژیک یاد کرد و تحسینش کرد
این توافقنامه شامل فروشِ هشت نیروگاه هسته‌ای آمریکا به ایران است
کیسینجر تاکید کرد که ایران معاهده‌ای را امضا کرده
که متهعد شده سلاح هسته‌ای نسازد
این سیاست عامدانه‌ی آمریکا
برای گسترش فناوری هسته‌ای در سراسر جهان نیست
این موردی بود که تامین ملزومات یکی از
مهم‌ترین شرکای تجاری ما مناسب بود
شاه حاصر بود تقریباً هر چیزی رو که ما حاضریم بهش بفروشیم، بخره
خلاصه که این رابطه‌ی ویژه
بر پایه‌ی پول بود
او پنجمین ارتش بزرگ جهان رو داشت
و داشت تسلیحات زیادی رو از آمریکا و دیگر کشورها میخرید
و به نظر می‌رسید کاملا شکست‌ناپذیره
اون می‌خواست تا ابتدای قرن بیست‌ و یکم ایران رو
به یکی از بزرگ‌ترین قدرت‌های بزرگ جهانی تبدیل کنه
،و آنچه رو که بهش "تمـدن بزرگ" می‌گفت [ویکتور تامست، نایب رئیس مأموریت، گروگان سفارت]
به وجود بیاره
.خلاصه آدم بسیار جاه‌طلبی بود
انقلاب سفید خودِ شاه
وعده‌ی آن چیزی جز
فروپاشی یک جامعه فئودالی دیرینه
و جایگزینی آن با ایده‌ی جدید عدالت اجتماعی و فرصت برابر نبود
خدماتِ بهداشتی کارآمد
آموزش و پرورش
استانداردهای بالاتر زندگی
و شاه در بخشی از تحولاتش
برای اولین بار به زنان حق رأی داد
تغییـر، به خصوص در این زمینه [مهناز افخمی، وزیر امور زنانِ کشور شاهنشاهی ایران]
همیشه با مخالفت و پرخاشگری زیادی مواجه میشه
مخصوصاً اگه این تغییر خیلی سریع اتفاق بیفته
من سه یا چهار سالِ تمام در دولت شاه بودم
،ایران داشت تبدیل به کشوری مدرن
نیمه صنعتی
با طبقه‌ی متوسط تحصیل‌کرده می‌شد
این تغییرات در جامعه
و در روابط زنان
در خانواده و اجتماع است که
کلِ بنای فکری و زندگی کشور رو
دگرگون می‌کنه
ما عضو اون نسلِ آمریکایی‌گرا، غرب‌گرا بودیم
یا حداقل من بودم
تو سینما فیلم‌های آمریکایی می‌دیدیم
تلویزیون آمریکا رو می‌دیدیم
الگوهامون شده بود ستاره‌های فیلم‌های آمریکایی
فکر کنم سعی می‌کردیم ازشون تقلید کنیم [شهرزاد فرامرزی، خبرنگار اسوسیتد پرس]
و این مربوط به بخش کوچیکی از جامعه نبود
فراگیر بود
بله
راستش تغییر خوبی بود
بسیاری از زنان توی دولت کار می‌کردن
من آزاد بودم بدون لباس آستین‌دار بیرون برم
و مردم آزادتر بودن
مردم هم به خاطر نفت پولِ بیشتری داشتن
به نظرتون موفقیت قطعیه؟
همه‌ش به این بستگی داره که آیا مردم‌مون می‌خوان
اون چیزی باشن که می‌تونن یا نه
اونا دقیقاً می‌خوان چی باشن؟
کشوری درجه یک
مترقی
پیشرفته
و به نظرتون می‌خوان همچین چیزی بشن؟
حداقل اینکه شرایطش براشون مهیاست
ما از امروز صبح پیگیر بودیم
سران کشورها
در آستانه‌ی ورود به تخت جمشید، ایران هستند
تا در دو هزار و پانصدمین جشن سالگردِ تاسیس
امپراتوری ایران شرکت کنند
شما شاهدِ شکوهِ ایران باستان هستید
ویرانه‌های ۲۵۰۰ ساله
و هیجان‌انگیزترین بخش جشنی که
سیزده سال پیش براش برنامه‌ریزی شده داره آغاز میشه
چندین ماه قبل از شروع مهمانی در تخت جمشید خبرش به گوشم رسید
اصلاً فکرش هم نمی‌کردم واشنگتن پست منو بفرسته
چون تازه اونجا مشغول به کار شده بودم
یادم نمیاد اصلا ماموریت خارجی رفته باشم
صدای بلندگوی پشت سرم رو می‌شنوین
چون دارن آدما رو در موقعیت قرار میدن
ولی باربارا والترز از دوستان خوبم بود
و باربارا داشت می‌رفت پس منم گفتم
باربارا والترز قراره اونجا باشه
.و گزارش خیلی مهمی میشه
و اونا هم موافقت کردن
از همون شروعش محشر بود
اونا یه شهرک چادری درست کرده بودن
هر پادشاه و امپراتور و پادشاهی
و هر کی که بود
چادر مخصوص به خودش و یه حیاط کوچیک
و صندلی‌های کوچیکی دم درش داشت
اونا همه‌چیز رو از پاریس وارد کرده بود. همه‌چیز
سرآشپزهای پاریس رو آورده بودن
از پاریس تخم‌مرغ آورده بودن
برای چهره‌پردازها از پاریس مژه مصنوعی آورده بودن
تا آدم‌های معروف رو گریم کنن
خلاصه انگاری توی پاریس بودی
جز اینکه وسط طوفان شن بودی
به خاطر مهمانی‌ای که در تخت جمشید برگزار شد
ایران در مرکز توجه بود
گمونم اون زمان حدوداً صد میلیون دلار خرج مهمانی شد
...به پولِ الان چقدر میشه؟ می‌دونید
حدوداً میشه ۷۵۰ میلیون
خیلی از مردم خشمگین بودن
و نه فقط در ایران
بلکه در سراسر جهان
اون مهمونی همه‌چیز رو عوض کرد
شماری از ایرانیان در سراسر کشور
به جشن پرخرج شاه ایران
به مناسبت ۲۵۰۰ سالگی سلسله‌ی خود، اعتراض کردند
در ایران
بیش از صد میلیون دلار خرج این جشن‌ها میشه
و پولش از جیب مردم ایران میاد
!مرگ بر جشن
خلاصه این از نظر مردم
نشانه‌ای از پیشرفت یا مدرنیسم نبود
...یه موج ضربه‌ای بود که
به کل جامعه وارد شد [رضا دقتی، عکاس خبری]
رونق نفت جامعه‌ی ایران را متحول کرد
ولی در رقابت برای رسیدن به ثروت‌
نخبگان کشور سودِ بیشتری بردند
معاملات تجاری جدید که کمیسیون‌های هنگفت جدید به دنبال دارند
یک سبک زندگی جدید که دیگر نه تنها از غرب تقلید می‌کند
بلکه سعی دارد از آن پیشی بگیرد
به نظر من پولِ نفت به دست مردم نمی‌رسید
...و این یه جورایی منو خیلی عصبانی و
نمیگم افراطی، فقط توی ذهنم این‌جوری بود
،ولی تصمیم گرفتم که نه من از این مرد خوشم نمیاد
[ابراهیم اصغرزاده، دانشجوی انقلابی]
بیشتر دشمنی با تغییرات اجتماعی
صرفاً ارتجاعی هستند
ولی سرکوب شاه آنقدر وحشیانه بود
که باعث دشمنی لیبرال‌های سخنورِ تحصیل‌کرده در غرب
مثل وکلا و دانشگاهیان شد
تا در این جلسه درباره‌ی زندانیان سیاسی صحبت کنند
اندکی پس از فیلم‌برداری از این جلسه، یکی از آن‌ها بازداشت
و بسیاری از آن‌ها مخفی شدند
اعلی‌حضرت انتقادات زیادی
در بخش‌های خاصی از مطبوعات خارجی
در رابطه با سرکوب سیاسی، سانسور
و نقش پلیس امنیت در کنترلِ .مخالفان احتمالی در ایران مطرح شده
تنها پاسخِ من اینه که
کی اهمیت میده؟
شاه ایران همه‌چیز بود
همه باید تمام دستوراتش رو اجرا می‌کردن [محسن سازگارا، مقام سابق جمهوری اسلامی ایران]
و تحسینش کنن
"ما حتی نمی‌تونستیم بهش بگیم "شاه
"باید می‌گفتیم "شاهنشاه
"یا "اعلی‌حضرت
البته که همه جا مخبر و جاسوس بود
یه بار رفته بودم نمایشگاه عکس
:و یه عکسی از شاه اونجا بود و گفتم
"!اِ! شاه رو ببین"
می‌دونین، من سن و سالی نداشتم :و خواهرم گفت
"!هیس! شاهنشاه"
اون متوجه نشد که تغییر جامعه هم به دموکراسی نیاز داره
به آزادی بیان و آزادی احزاب سیاسی نیاز داره
اعلی‌حضرت، شما یه نیروی پلیس دارین
یه پلیس مخفی به نام ساواک دارین
گویا به اندازه سایر سازمان‌های جهان
کارآمد و گاهاً وحشیانه‌ست
همینطور که این موضوع رو مطرح می‌کنم، لبخند می‌زنید
شاه پلیس مخفیش یعنی ساواک رو با کمکِ
سازمان اطلاعات آمریکا و اسرائیل ساخت
ساواک هم برای سرکوب تروریسم بود
که اون موقع تهدیداتی از هر سو وجود داشت
تا حزب کمونیسم رو تحت کنترل نگه داره
و برای زیرنظر گرفتن هر مخالفِ احتمالی از جمله اعضای کابینه‌ی خودش بود
ساواکی‌ها به بی‌رحم بودن شهرت داشتن
و برای همین مردم خیلی مراقب بودن
من دانشجوی دانشگاه تهران بودم
من از بی‌عدالتی اجتماعی، بی‌خانمان‌ها
بچه‌هایی که غذا برای خوردن نداشتن و کفش نداشتن
مردمی که به گدایی افتاده بودن
و مردمی که در فقر زندگی می‌کردن، عکس می‌گرفتم
و با خودم گفتم چرا این عکس‌ها رو چاپ نکنم
و به دیوار خیابون‌ها آویزون‌شون نکنم
و زیرشون ننویسم ...آدمای این روستا آواره شدن"
و این آدما گرسنه‌ان"؟
.و اینجوری شروع شد
یه شب داشتم کار می‌کردم که یه نفر در زد
شروع کرد از همه پرسیدن که اسم‌تون چیه
و وقتی خودم رو معرفی "کردم، گفت: "با ما بیا
اونا بازداشتم کردن و بردنم شکنجه‌گاه
شروع کردن با کابل به کف پاهام زدن
دستام رو می‌بستن و از سقف آویزونم می‌کردن
و برق به اندام تناسلی و اینجا وصل می‌کردن
عکاسی جوان با کمکِ مترجم
اتفاقی رو که در دوران دانشجوییش براش افتاده، توصیف می‌کنه
اونا به یه صندلی به اسم صندلی آپولو می‌بستنش و روی سرش یه کلاه‌خودی می‌ذاشتن
در حالی که ماموران با شلاق دوره‌ش کرده بودن
او به دستگاهی به اسم صندلی آپولو" بسته شده بود"
وقتی شکنجه شوک الکتریکی شدید می‌شد
صدای فریاد خودش داخلِ کلاه خودِ آهنی دور سرش منعکس می‌شد و تشدید می‌شد
این وضعیت پنج ماه ادامه داشت
بیست و چهار ساعتِ شبانه روز
از راه سختش یاد گرفتم که
حد نهایی پلیدی بشر کجاست
اردشیر زاهدی، سفیر ایران در آمریکا
ما آدمایی نیستیم که بخواییم کسی رو بکشیم
ما در گذشته خائنانی داشتیم
خیلی‌هاشون برگشتن
سعی می‌کردم وقایع ایران رو بخش‌بندی کنم و اون زمان
مردم واقعاً از چیزی باخبر نبودن
شایعاتی پخش شده بود
و مطمئن نیستم اردشیر چقدر در جریان اتفاقات بود
احتمالاً در جریان بود چون سفیر بود
من...من... برام سخته که
درباره‌ی این مسائل صحبت کنم
فرماندار کارتر، آیا برای ادایِ
سوگند قانون اساسی آماده‌اید؟ - .بله -
من مارسِ سال ۱۹۷۶ وارد ایران شدم
و کارتر ژانویه سال ۱۹۷۷ روی کار اومد
تبریک میگم
کارتر اعلام کرده بود که حقوق بشر
جنبه‌ی اصلی سیاستش خواهد بود
تعهد ما به حقوق بشر باید مطلق باشد
دولت ما باید در عین حال
هم شایسته و هم دلسوز باشد
کارتر آرمانگرا بود
اون چندان به سیاست‌ها شاه اهمیتی نمی‌داد
،از نظر اون شاه یک دیکتاتور یک مرد ارتشی قدرتمند بود
ولی به محض اینکه به قدرت رسید
متوجه شد ساز و کار دنیا به این سادگیا نیست
و اینکه آمریکا به ایران نیاز داره
و برای همین مجوز فروش تجهیزات نظامی رو صادر کرد
واقعاً انگار داشت سیاست‌های نیکسون رو ادامه می‌داد
از شاه دعوت کردن به کاخ سفید بیاد
در حالیکه روبه‌روی دفتر بیضی ایستاده بودن
با گروهی از نوازندگان ازش استقبال شد
رئیس‌جمهور کارتر امروز در کاخِ سفید
مراسمی رسمی برای استقبال از شاه ایران برگزار خواهد کرد
این در حالی‌ست که پلیس و سرویس مخفی
خود را با تدابیر امنیتی شدید
برای تظاهرات گسترده‌ای آماده می‌کند
که انتظار می‌رود بزرگ‌ترین تظاهرات پس از جنگ ویتنام باشد
!مرگ بر شاه
تظاهرات زیادی برگزار ‌شد
شاه به هر جا که سفر می‌کرد
چندتا دانشجوی ایرانی اونجا بود که مخالفش بودن
ما تو هر تظاهراتی می‌گفتیم
شاه دست‌نشانده‌ی آمریکاست
ما تقریباً پنجاه هزار دانشجوی ایرانی در آمریکا داشتیم
من عضو نهضت آزادی ایران بودم
که یک سازمان مخفی سیاسی در آمریکا بود
و علیه رژیم شاه می‌جنگید
ما با پول تمامِ دانشجوها یه اتوبوس کرایه کردیم
پول‌هامون رو گذاشتیم روی هم
و از شیکاگو رفتیم واشنگتن دی سی
چندتا آهنگِ انقلابی ساختیم
باهم خوندیم‌شون
مسلمون‌ها، مارکسیست‌ها، ملی‌گراها
،چپ‌ها، راست‌گرا‌ها همه با هم مخالف شاه بودیم
وقتی کارتر با شاه ملاقات کرد
پلیس دی سی مجبور شد گاز اشک‌آور بزنه
تا جمعیت رو کنترل کنه و گاز اشک‌آور به سکوی سخنرانی رسید
و وقتی اشک از چشم‌های شاه سرازیر شد
خیلی خوشحال شدیم
گفتیم: "شاهنشاه باید هم گریه کنی
"و این اشک‌ها برای مردم بیچاره‌ی ایرانه
شاه به خبرنگاران گفت از تظاهرات‌ها ناراحت نشده
...خب شخصاً من
در برابر این چیزها واکسینه شدم
و ما اونقدر ضعیف نیستیم که با همچین تظاهرات‌هایی سقوط کنیم
[ایران، تهران]
در شبِ سال نو ۱۹۷۷
رئیس‌جمهور کارتر در حال سفر به چندین کشور بود
و در ایران توقف کرد
و ضیافتی با حضور شاه برگزار شد
و کارتر سخنرانی‌ای کرد که خیلی معروف شد
و در اون تحسین پر شور و حرارتی از شاه کرد
ایـران
به دلیل رهبری فوق‌العاده‌ی شاه
،در یکی از پرآشوب‌ترین نقاط دنیا .یک جزیره ثبات است
،این خیلی مرهون شماست اعلی‌حضرت مرهون رهبری شما
و احترام و تحسین و عشقی که مردم‌تان نسبت به شما دارند
سال نوی شما مبارک ممنونم
وقتی که کارتر در اون جشنِ شب سال نو به سلامتی شاه نوشید
عملاً اسمش رو پای ۲۵ سال روابط بد نوشت
در هفت هفته‌ی گذشته
این روستای کوچک در ۳۲ کیلومتری جنوب پاریس
به مرکز مقاومتی در برابر شاه ایران تبدیل شده
اینجا محل اقامت موقتی مردی‌ست که
نماد مخالفتِ مذهبی با شاه
و رهبر جنبش سرنگونی شاه است
او آیت الله خمینی است
یک شخصیت مذهبی تحسین‌شده در ایران
اولین باری که اسمِ خمینی رو شنیدم سال ۱۹۷۸ بود
اون از دهه شصت میلادی از ایران رفته بود
اون زمان حدوداً ۱۵، ۱۶سالی از ایران رفته بود
دولت ایران اون رو تبعید کرده بود چون
اون از معدود آیت الله‌هایی بود که
در تمام طول زندگیش با شاه مخالف بود
و طرفدارِ حکومت اسلامی بود
همه حس می‌کردن اون با بقیه فرق داره
خمینی این ایده رو بیان کرد
که "روس‌ها خیلی از زمین‌های ما رو گرفتن
ولی آمریکا و غرب
".دارن روحِ ما رو می‌گیرن
اون از عبارت "غرب‌زدگی" استفاده کرد
آن‌ها رویای جمهوری اسلامی در ایران
بر اساس قوانین سختگیرانه‌ی اسلام را در سر دارند
تمام فعالین سیاسی در ایران
از آیت الله خمینی پیروی می‌کردند
چون اون مخالف شاه بود
من زمانی که آیت الله خمینی به نوفل‌لوشاتو، فرانسه رفت بهش ملحق شدم
من یکی از کارکنان اون خونه بودم
آرزوم این بود که برم اونجا و به ستاد انقلاب کمک کنم
اون خونه در وسط ناکجاآباد بود
من در دفتری در مجله نیوزویک کار می‌کردم
من پایین‌ترین سمت رو توی اداره داشتم
برای همین کنار اتاق تلکس نشسته بودم
و صدای تلکس رو می‌شنیدم
و رفتم تو و یه نگاهی بهش انداختم
و دیدم پیام برای جاناتان راندال از واشنگتن پسته
بهش زنگ زدم و گفتم: "سلام جان
همین الان یه تلکس برات اومده و نوشته
آیت الله خمینی به تازگی وارد پاریس شده
و سردبیر خارجی‌تون براش سوال شده ".که گزارشی در این باره نوشته بشه یا نه
و اون گفت: "خب از قضا من فردا "میرم اون جا که ببینمش. می‌خوای بیای؟
و اینجوری شد که من اولین آمریکایی
و اولین زنی بودم که با آیت الله خمینی مصاحبه کرد
خمینی خیلی عبوس بود
و فقط یه بار خندید. اونم وقتی که نوه‌ش بدو بدو اومد توی اتاق
و پرید بغلش
اون شبکه‌ای در پاریس داشت
چون پاریس یکی از کانون‌های ایرانی‌های تبعیدی بود
بنابراین پایگاهی در اونجا بود که در نهایت برای اون منبری شد
که از اون برای کنترل رسانه‌ها و فرستادن پیام استفاده می‌کرد
هر روز ده‌ها فیلم‌بردار بیرون خونه‌ش منتظر وایساده بودن
تا بیانات آیت الله خمینی رو بشنون
وای! این عالی بود
وقتی آیت الله خمینی رو دیدم اولین برداشتم ازش این بود که
به نسبت دیگر رهبران بزرگ جهان سخنران خوبی نیست
و صدای چندان جذابی هم نداره
ولی آدم خیلی باهوشی بود
تقریباً نابغه‌ بود
یکی از کارهام توی اون خونه
این بود که به رسانه‌ها کمک کنم
ما سخنرانی‌هاش رو روی نوار ضبط می‌کردیم
اولِ هر نوار
با صدای خودم تاریخ و مکان رو می‌گفتم و ضبط می‌کردم
و بعد نوار آماده تکثیر بود
نوارها به ایران منتقل می‌شد و فعالان اونا رو بین مردم پخش می‌کردن
خطبه‌های ضبط شده و مجدد ضبط شده
از طریق یک شبکه‌ی سراسری زیرزمینی منتقل می‌شد
و یه وقتای محدودی بود که می‌تونستی تو چمدون مردم بگردی
تا ببینی توی یادداشت‌هاشون چی می‌نویسن
یا نوارهای خطبه‌های آیت الله رو قاچاق می‌کنن یا نه
و این دقیقاً همون اتفاقی بود که کم کم داشت می‌افتاد
وقتی از زندان آزاد شدم
توی یه دفتر بزرگ کار پیدا کردم
پنجره‌هاش رو به خیابونِ اصلی بود
و اسم اون خیابون شاه بود
"خیابانِ شاه"
و ما صدای فریادِ یه سری آدم رو شنیدیم
واسه همین همه رفتیم پای پنجره
و اون اولین باری بود که دیدم در ایران تظاهرات شده
،و من به عنوان یک زندانی سابق یک زندانی سیاسی
شوکه شده بودم ولی در عین حال از دیدن اون تظاهرات
"!خوشحال شدم و گفتم: "وای خدای من
باورنکردنی بود
و بعد یهو صدای تیراندازی شنیدیم
باید بگم وقتی مردم به میدون ژاله
که در واقع محله من در ایران بود، اومدن
و پاسبان‌ها شروع کردن به تیراندازی
همه‌چیز از اونجا شروع شد
انقلاب شروع شد
اون واقعاً باعث آشوب در کشور شد
هر روزِ این هفته
تظاهرکنندگان چهره‌شان رو پوشاندند و پیشروی کردند
نیروهای حکومت جوابِ طعنه‌های آن‌ها را با گلوله دادند
این تبدیل به چرخه‌ی خشونتی شد که تا سال ۱۹۷۸ تشدید شد
آیت الله خمینی وقتی روی سجاده‌ش می‌شینه و مردم رو به انقلاب سیاسی دعوت می‌کنه
هیچ تعارض وجدانی ندارد
او از ایرانیان می‌خواهد تا در مبارزه با شاه از جان خود بگذرند
این نمایشی فوق‌العاده از قدرت است
خمینی با صدایی آرام در روستایی کوچک در فرانسه صحبت می‌کند
.و نتیجه‌ی صحبت‌هایش در تهران این است
وقتی ماه اول وارد ایران شدم مرحله‌ای از محاصره وجود داشت
ساعتِ نه شب
دیگه اجازه نداشتیم از خونه‌هامون بیاییم بیرون [احمد سلامتیان، مقام سابق جمهوری اسلامی ایران]
!ولی خیابان‌های تهران پر از آدم بود
و این تظاهر کنندگان چی می‌گفتن؟
...می‌گفتن: "جانشین، منجی
مسیح
"آیت الله خمینی
مردم در حال جنگیدن بودن سهمسایه‌ها به جون هم افتاده بودن
شیشه‌ی بیشتر بانک‌های شهر رو آورده بودن پایین
و تمام کاغذهای توی بانک‌ها رو ریخته بودن تو خیابون
می‌دیدم دود از تمام شهر بلند شده
سوخت برای انقلاب اونجا بود
از هم‌گسیختگی اجتماعی
فروپاشی طبقه‌ی کارگر
درک بسیاری از مردمِ طبقه‌ی پایین جامعه از این حقیقت که
هرگز سهمی از آبادی ایران نخواهند داشت
،فساد، تعداد زیاد مردمی که پسر
یا دختر یا پدر یا مادر یا عموزاده‌شون به زندان افتاده بود
سوخت اینا بود. خمینی کبریت بود
جمعیتی که می‌بینید همون چیزیه که دولت نظامی
ادعا می‌کنه صدای اقلیت مخالفان در ایرانِ امروز است
بدون شک این چیزیه که بعداً ادعا خواهند کرد
تظاهراتی کاملاً مذهبی است
ولی هیچ شکی نیست که این واقعاً چیه
این صدای گسترده علیه حکومت شاه است
هر بخش از تظاهرات رو گروه‌های متفاوتی از مردم تشکیل داده بودن
تنها خواسته‌مون رفتن شاه بود
ایران مدتی بود که ناآرام بود
من روی اهداف شوری برای سیا کار می‌کردم
که تو ایران سر و صدا شد
بله
اگه شاه نتونه قدرتش رو حفظ کنه
چه تاثیر داخلی و بین‌المللی‌ای خواهد داشت؟
من کاملاً انتظار دارم شاه قدرتش رو در ایران حفظ کنه
و مشکلات موجود در ایران رو هم حل کنه
ثبات ایران مسلم فرض می‌شد
اغلب مردم این عقیده رو داشتن که ببینید شاه رهبری قدرتمنده
اون کشورش رو می‌شناسه
اون ارتش بزرگی داره که بی چون و چرا بهش وفاداره
ساواک رو داره
.پلیس مخفیش رو .در سلامت کامل هم که هست
چه مشکلی ممکنه پیش بیاد؟
:شاه گفت
سازمان اطلاعات من، ساواک"
هر چیزی را که لازم است درباره‌ی
مخالفان سیاسی داخلی ایران "بدانید، به شما خواهد گفت
در زمان حکومت شاه
پیمانی نامقدس بین آمریکا و ایران وجود داشت
برای همین یک بی بصیرتی وجود داشت
ما آزادی می‌خوایم
و می‌خوام جیمی کارتر بدونه که
ما دیگه حقوق بشرش رو نمی‌خوایم
می‌خوایم حقوق بشرمون رو خودمون تعریف کنیم
ما سعی داشتیم به واشنگتن هشدار بدیم
و من سه گزارش طولانی نوشتم
یکی‌شون از قضا از زبونِ یکی از محافظان شاه بود
اون گفت: "من از شاه بیزارم
ولی هیچ‌وقت کاری نمی‌کنم که آسیب ببینه
چون سوگند خوردم که ازش محافظت کنم ولی
اگه ببینم یکی دیگه اسلحه طرفش گرفته
سرم رو بر می‌گردونم و ".یه طرفِ دیگه رو نگاه می‌کنم
خلاصه این سه‌تا گزارش به واشنگتن رسید
و حدوداً یه هفته بعدش به دفتر سفیر احضارم کردن
و سفیر نزدیک بود منو از سرویس خارجی بیرون بندازه
حسابی از کوره در رفته بود که من بدون اطلاعش
این مزخرفات و دروغ‌ها رو نوشتم
کارکنان سفارت در این حد از اتفاقات ایران غافل بودن
این فیلم که در آن نشان می‌دهد حامیان او هنوز او را شاهنشاه خطاب می‌کنند
برای استفاده در برنامه‌های خبری سانسور شده توسط دولت ایران در نظر گرفته شده
ولی چیزی که در خبرها ذکر نمیشه
این است که در طول برگزاری مراسم
شایعاتی در جایی دیگر پخش شده که آیت الله خمینی
رهبر مذهبی ضد شاه
که در فرانسه در تبعید است
خواستار اعتصاب عمومی به منظور از کار انداختن ایران است
چاه‌های نفت و پالایشگاه‌ها بسته شدند
یعنی خب اتفاقاتی داشت میفتاد که باید زنگ خطرها رو به صدا در می‌آورد
،بنابراین بله
این یک شکست اطلاعاتی بزرگ تلقی شد
ولی انقلاب‌ها تا زمانی که اجتناب ناپذیر نباشند، تصورناپذیرن
اعلی‌حضرت گزارشاتی رسیده که ارتش‌تون ممکنه بهتون خیانت کنه
نگران این موضوع نیستین؟
ارتشم؟
!آخه چطور ممکنه؟
پس خیال‌تون بابت ارتش راحته؟ به نظرتون بهتون وفاداره؟
اگه این‌جوری بود که کار کشور تموم بود
وقتی انقلاب داشت رژیم شاه رو در بر می‌گرفت
آدم‌ها عملا از هر دو طرف التماسش می‌کردن یه کاری کنه
:تندروهایی بودن که بهش می‌گفتن
سرکوب‌شون کن! به زور متوسل شو"
باید به جمعیت شلیک کنی
باید چندتا قتل عام دیگه راه بندازی تا "این انقلابی‌ها حساب کار دست‌شون بیاد
:و در مقابل آدمایی بودن که بهش می‌گفتن نه! باید هر چه سریع‌تر"
اصلاحات دموکراتیک بیشتری ارائه کنی
باید انتخابات آزاد و عادلانه برگزار کنی "و زندانیان سیاسی رو آزاد کنی
و شاه هم مونده بود چی کار کنه هر دوشون رو امتحان کرد
و این باعث ایجاد چرخه‌ی معیوبی شد و کم کم کنترل کنترل اوضاع از دستش خارج شد
سوق دادن شاه به سمت آزادسازی، سیاستِ آمریکا بود
با نگاهی به گذشته، به نظرم بهترین دانشجویان شاه می‌گفتن اون همیشه
به شدت احساس ناامنی می‌کرد
اغلب بسیار مردد بود
که جلوی بازدیدکنندگان خارجی و سفیران آمریکایی نقش بازی می‌کرد
ولی اون یه کم شبیه جادوگر شهر اُز بود
اگه بتونم این رو توی یه سوال نسبتاً کلی خلاصه کنم، قربان
چه مشکلی اینجا پیش اومد؟
خب زبان قاصره
پیشرفتِ زیادی، قدرت خریدِ زیادی
شاید بشه گفت کالای مصرفی ناکافی
تورم
و همچنین اشتباهاتِ دولتی
که زیادی از خودش مطمئن بود
اونا باید بیشتر به مردم توجه می‌کردن
به نظرتون
تا ژوئیه آینده اوضاع به حدی آرام بشه
که بتونید همونطور که از ابتدا قصد داشتید
انتخاباتی برگزار کنید و دوباره حکومتی مشروطه بشین؟
خب آدمیزاد به امید زنده‌ست
تظاهرات بیشتر و اوضاع بدتر می‌شد
،من اون زمان برای نلسون راکفلر
فرماندار نیویورک در چهار دوره
و معاون سابق رئیس‌جمهور آمریکا، کار می‌کردم
یه روز رفته بودم دفتر نلسون راکفلر که در بالای مرکز راکفلر بود
و اون بهم گفت کم کم داره نگران شاه میشه
:برای همین بهم گفت گمونم باید بری دیدنِ شاه"
ببینی کاری از دست‌مون "برمیاد براش انجام بدیم یا نه
پس اینجوری شد که پام به ماجرا باز شد
فرماندار راکفلر منو فرستاد اونجا
و همچنین می‌خواست کمی شاه رو دلگرم کنه
یه نامه دلگرم‌کننده از طرف فرماندار برای شاه بردم
و بنا به دلایلی منو شاه با هم صمیمی شدیم
یه شب بهش گفتم: "شما پنجاه هزار دانشجو تربیت کردین. فرستادین‌شون
"به بهترین مدارس دنیا
گفتم: "اینا که برمی‌گردن ایران "و فریاد مرگ بر شاه سر میدن
ایشون هم بهم نگاه کرد و :سری تکون داد و گفت
می‌دونی آقای آرمِئو، یه جا توی تاریخ خوندم"
"ناسپاسی طبیعتِ مردم است
و دیگه جای بحثی نذاشتن
:و بعد یه روز گفتن "می‌خوام کنترل اموراتم رو به دست بگیری"
و من گفتم: "اعلی‌حضرت من کنترل امورات‌تون رو به دست بگیرم؟
:گفتم: "منی که آمریکایی‌ام؟" و ایشون گفتن
"خب می‌دونی، گمونم میریم غرب"
شاه ایران امروز با چشمانی اشک‌بار کشورش را
به مقصد سفری که ممکن است بی‌بازگشت باشد، ترک کرد
شاه رسماً در طی دوازده ماه
از فرمانروای کشورش تبدیل به یک فراری شد
"فرانسه، نوفل‌لوشاتو"
صبح زود، گمونم ساعت هفت بود، در رو باز کردم
یکی از دوستان روزنامه‌نگار فرانسوی :دمِ در بود و گفت
"شاه همین الان از ایران رفت"
"گفتم: "وای! قراره یه کشور جدید بسازیم
اگه شلوغ نکنید، صدا بهتون می‌رسه
آیت الله قبل از پرواز در نشست خبری شرکت می‌کنند
به نظرتون موفق می‌شید؟
بله موفق میشیم [ابراهیم یزدی، سخنگوی خمینی]
یه کم خطرناک نیست؟
می‌دونم خیلی‌هاتون سال‌هاست به موفقیت ما شک دارین ولی ما موفق میشیم
وقتی آیت الله خمینی تصمیم گرفت به ایران برگرده
یزدی به آیت الله خمینی تاکید داشت که ممکنه خطراتی وجود داشته باشه
چون اون زمان هنوز کشور دست ما نیفتاده بود
به نظرتون چه اتفاقی توی تهران می‌افته؟
اتفاقاتی دلخراش
ما تصمیم گرفتیم که با کلی خبرنگار سوار هواپیما بشیم
چون این تضمینی بود برای اینکه به هواپیما شلیک نشه
این کارتون یه کم خطرناک نیست؟
چرا، هست - چه جور خطری؟ -
شلیک به هواپیما؟
اونجا همیشه یه آدم‌های دیوونه‌ای پیدا میشه
!ممنون. چه فکرِ دلگرم‌کننده‌ای
ولی یادتون باشه همه‌ی شما هم با هوایپمای ما میایین
یعنی ما گروگان‌هاتونیم؟
ما شما رو گروگان نمی‌گیریم
خودتون تصمیم بگیرین ببینین می‌خواین باهامون بیایین یا نه
،وقتی بالاخره پاریس رو ترک کرد
همراهانش و ما خبرنگارها همراهش بودیم
هیچ‌کس نمی‌دونست چی میشه
پرواز نیمه شب بود
چون قرار بود ساعت نه صبح برسیم تهران
سال‌ها بعد از زبیگنیف برژینسکی
که مشاور امنیت ملی دولت کارتر بود، شنیدم
که رئیس نیروی هوایی ایران
در زمان ریاست جمهوری کارتر واقعا نقشه‌ی منفجر کردنِ هواپیما رو داشته
کارتر گفته: "من نمی‌خوام "قاطی این مسائل بشم
ولی برژینسکی به نیروی هوایی ایران نگفته
که نزننش
برخی از مشهورترین خبرنگاران جهان سوار اون هواپیما بودن
پیتر جنینگز هم بود
صادق، برامون ترجمه می‌کنی؟
آیت الله میشه لطفاً بفرمایید از بازگشت به ایران چه حسی دارین؟
"خمینی گفت: "هیچ اهمیتی برام نداره
"هـیـچی"
خوشحالن یا هیجان‌زده؟ - نظری ندارن -
اون همچین جوابی داد چون تربیت‌شدگان مکتب عرفان می‌خوان به جایی برسن
که به هیچ چیزی در این دنیا اهمیت ندن
اون مردی روحانی بود
مثل پیامبر بود
و همه به این اعتقاد داشتن
روزی که خمینی وارد ایران شد چهار تا پنج میلیون آدم اومده بودن تو خیابون
از قبلش کلی پوستر همه‌جا بود
دیو چو بیرون رود، فرشته درآید
وقتی همراه آیت الله خمینی وارد ایران شدیم
کشور ده روز در آشوبِ کامل بود
کاملاً در وضعیتی نامعلوم بود
یعنی قرار بود انقلاب بشه؟
قرار بود انقلابی خونین بشه؟
اون زمان ارتش همچنان پشتِ شاه بود
این‌ها نماینده‌ی اقتدار نیروهای مسلح ایران هستند
شما اینجا شاهد قدرت وفاداری به شخصِ شاه هستید
می‌دونید، می‌تونید وفاداری رو از تو چشم‌های این آدما بخونید
و هیچ شکی نیست که تک تک این افراد حاضرن
نه تنها خودشون رو بلکه تمام ارزش‌هاشون رو قربانی کنند
این هفته در تهران شایعاتی به گوش می‌رسد
که گارد جاویدان شاهنشاهی قصد به قتل رساندن خمینی را دارد
نهضت اسلامی سوگند خورده تا از رهبرش دفاع کنه
و برای ارتش چریکی روز افزون خود اسلحه می‌فرستد
دانشجویان خون مجروحان را به دستان خود می‌مالند
"و میگن: "خمینی رهبر ماست
و تسلیم هم نمیشن
در روز دهم فوریه
متوجه شدم نظامیان در پایگاه هوایی ایران شورش کردن
پس با جو الکس موریس از لس آنجلس تایمز تاکسی گرفتیم و رفتیم اونجا
اسلحه خانه پایگاه هوایی باز شد
مردم داشتن خودشون رو مسلح می‌کردن
و یه‌ دفعه غوغا بپا شد
و ما به یه ساختمون پناه بردیم
بدو بدو از پله‌ها بالا رفتیم
و سعی داشتیم از پنجره به خیابانی که در اون درگیری شده بود، نگاه کنیم
یه تیر از پنجره رد شد
...و
به قفسه سینه جو الکس موریس خورد
درجا مُرد
آخرین شب رژیم شاه
منم مثل خیلی دیگه از ایرانیان نخوابیدم
پاسبان‌ها و تانک‌ها تو خیابون بودن
و یکی از دوستانم کشته شده بود
ولی ما نسلی بودیم که فکر می‌کردیم باید
جون‌مون رو در راهِ کشور، دین و خدا بدیم
پایان نمادین انقلاب بعد از ظهرِ امروز فرا رسید. انقلابیون
محوطه‌ی کاخ شاه را تصرف کردند
گارد جاویدان شاهنشاهی خانه‌ی مردی را که
سوگند یاد کرده بودند از او دفاع کنند را تسلیم کردند
از زمان بازگشت آیت الله خمینی به ایران تا پیروزی انقلاب
فقط ده روز طول کشید
آیت الله خمینی پیروز شد
او اکنون ایران، نفت
پول، دولت
و میلیاردها تجهیزات نظامی خریداری شده توسط شاه را کنترل می‌کند
همه چیز در اختیار او است
تسخیر کاخ شاه ممکن است نماد پایان انقلاب باشد
ولی لزوماً به این معنا نیست که درگیری‌ها در اینجا پایان یافته
خیابان‌ها اکنون مملو از باندهای مسلح است که همه آن‌ها مقامات را به رسمیت نمی‌شناسند
ایران همچنان در بی‌ثباتی به سر می‌برد
من روز چهاردهم فوریه رفتم سفارت آمریکا
تا کمکم کنن جسد جو الکس رو به آمریکا برگردونم
ساعت تقریباً هشت صبح بود
که صدای تیراندازی به سفارت رو شنیدیم
مهاجمان اعضای یک گروه چریکی چپ بودن
و داشتن از دیوارهای سفارت میومدن بالا
یکی از افسران سفارت بیسیم داشت
و منم شنیدم که سفیر دستور داد نیروها در صورت امکان تسلیم بشن
اون نمی‌خواست به حمله‌ی بزرگ‌تری از اونچه در حال وقوع بود دامن بزنه
یه سرباز تسلیم شد و با تفنگ خودش بهش شلیک کردن
نهایتاً هممون رو از سفارت بیرون کردن و به حیاط پشتی بردن
یه عکسی هم از من هست که موقع اون اتفاقات دارم از سفارت بیرون میام
افراد آیت ‌الله خمینی با کامیون بلندگو دار
در خیابان‌های اطراف ساختمان :با این پیام حرکت می‌کردند
.تیراندازی نکنید"
اگر ایرانیان بخواهند سفارت آمریکا را تسخیر کنند
بهانه‌ای به دستِ آمریکایی‌ها میدهند ".تا اسلحه‌شان را به سمت ما بگیرند
افراد خمینی یه زنجیره انسانی در اطراف تقاطع تشکیل دادند
تا ایرانیان تفنگ‌به‌دست و کنجکاو را از محدوده دور کنند
خیلی زود طرفداران خمینی که نمی‌خواستن سفارت آمریکا تسخیر بشه
کنترل اوضاع رو به دست گرفتن
ما امیدوارم که بتونیم اوضاع رو مدیریت کنیم [رئیس ستاد، فرماندهی انقلاب ایران]
و بعد از سفارت محافظت کنیم و
و به مردم بفهمونیم که سوءتفاهمی پیش اومده
خمینی از ابراهیم یزدی که خیلی بهش نزدیک بود خواست که بره اونجا و از اونجا بیرونش کنه
تو یه چشم به‌هم زدن یزدی و همراهانش کار رو یه سره کردن
و همه ما فکر می‌کردیم
فوریه نمونه‌ بارزی از آنچه در تسخیر سفارت اتفاق می‌افته‌ بود
مشخص شد که اشتباه می‌کردیم. همه اشتباه می‌کردیم
آن‌ها امروز صبح کاروانی وارد فرودگاه تهران شدند
سفارت آمریکا در اینجا امیدواره تا هفته‌ی آینده پنج هزار آمریکایی را از ایران خارج کنه
و تنها افرادی را در ایران بذاره که حضورشون
در سفارت و شرکت‌های متعدد آمریکایی ضروری است
در سفارت، ماموریت بزرگی متمرکز بر مقابله با شوروی وجود داشت
بیشترش از دست رفته بود
عملاً پوسته‌ای ازش باقی مونده
تقریباً پنجاه یا شصت یا شاید هزاران نفر بودن
:معاون سفیر بهم گفت
اگه بخوای الان می‌تونی بری"
کارکنان دارن با پرواز خارج "میشن" و من گفتم: "ترجیح میدم بمونم
"اونم گفت: "باشه، بعدا به کارمون میای
.من افسر سیاسی بودم
.هیچ چیز عجیبی نبود
اگه شما افسر سیاسی باشی
چه اتفاقی بهتر از انقلاب؟
اگه دنبال طوفان باشی
به هوای خوب و تابستونی و آفتابی راضی نمیشی
می‌خوای بری دنبال طوفان و گردباد
و گاهی خودتم از این طوفان در امان نیستی
من می‌خواستم شاهد این انقلاب باشم
سال‌ها بود که به نوعی تماشاش می‌کردم
و می‌خواستم به چشم خودم ببینمش
تا اواخر پاییز اونجا موندم
و بعدش دو هفته‌ای به آمریکا سفر کردم و برگشتم
و تقریباً دو هفته بعدش گروگانم گرفتن