[ایران، تهران، سال ۱۹۷۹]
هر انقلاب یه لحظه‌ایه که در آن تغییر تعادلی بین
نیروی در حال ظهور و نیروی در حال سقوط وجود داره
:بناپارت در طول انقلاب فرانسه گفت "قدرت توی آبروئه"
"مال هرکسیه که برش داره"
میگن شما شخص معتمد آیت الله
پسر محبوش هستین و اینکه عملاً دولت رو اداره می‌کنید و یک دولت موازیه
این حرف حقیقت داره؟ - به هیچ وجه. نه. حقیقت نداره -
آیت الله دولت رو اداره نمی‌کنن
آیت الله انقلاب رو اداره می‌کنن
ایشون رهبرِ انقلاب هستن
...بسیار خب، آیت الله - انقلاب هنوز تمام نشده -
با خروج شاه و ورود خمینی کل ساختارِ حکومت فروریخت
هیچ‌کس نمی‌دونست کی واقعاً مسئوله
چون خیلی از مسئولین سابق دنبال این بودن که از کشور برن
مقامات ارشد سابق رو در سراسر کشور جمع می‌کردن و اعدام می‌کردن
هر روز توی صفحه‌ی اول روزنامه
اجساد مردگانی که روی کفپوش‌های مرمری افتاده بودن رو می‌دیدی
و همه روزه برنامه همین بود
.یه جنگ داخلی وحشیانه‌ی تمام عیار بود
می‌دونین، ما فکرشم نمی‌کردیم روزی شاه بره
فکرشم نمی‌کردیم پیروز بشیم
دلیل اینکه همه از آیت الله خمینی حمایت می‌کنیم
اینه که بالاخره آرزوهای ما رو برآورده کرد
سال ۱۹۷۹ ما توی سفارت تعدیل نیرو کردیم
دلیلش هم انقلاب و خطرات احتمالی بود
خیلی از پرسنل ما به ویژه زن و بچه‌ها به وطن برگشتن
ولی من می‌خواستم برم اونجا تا ببینم جمهوری اسلامی چه جوری شکل می‌گیره
:بعضی از اعضای خانواده‌م گفتن "نه! فکر نمی‌کنیم فکرِ خوبی باشه"
ولی من گفتم: "چیزیم نمیشه "اگه ناامن باشه برم می‌گردونن خونه
ما آدمای زیادی رو اونجا نمی‌بردیم
یه تعداد محدودی آدم داشتیم تا کارها رو پیش ببریم
ولی کار زیادی از دست‌مون برنمیومد
یازده هکتار زمین بود
و سربازها هم به اونجا رفت و آمد داشتن
یه سری‌ها بودن که کمتر از چند هفته می‌شد
که اونجا مشغول به کار شده بودن
من سوم نوامبر وارد تهران شدم
و همین طور که هواپیما داشت فرود میومد به نظر میومد خیلی جاها آتیش گرفته
و فرودگاه عین دیوونه خونه بود
هر مرد جوانی که شلوار جین و ژاکت صحرایی تنش بود، یه اسلحه خودکار دستش بود
پس وقتی رسیدم اونجا از یکی از سربازها پرسیدم
گروهبان، کجا می‌خوان" "بقیه سربازها رو جا بدن؟
"و اون گفت: "چی میگی واسه خودت؟
"گفت: "همینه رفیق. فقط تو رو دارم
منم ۲۲ سالم بود و فکر می‌کردم
دو سال توی سپاه تفنگداران دریایی خدمت کردم
و داوطلبانه به هر عملیات خطرناکی رفتم
از چیزی نمی‌ترسم و می‌خوام برم
من تا سر حد مرگ ترسیده بودم
چهارم نوامبر هم یه روز کاری دیگه بود
شروع روز کاری بود
و دقیقاً یادمه باید می‌رفتم موهام رو کوتاه می‌کردم
پیش خودم گفتم: "بهتر نیست اول "برم سلمونی و بعد برم سر کار؟
من توی انجمن ایران و آمریکا بود و داشتم برای جلسه‌ی کارکنان حاضر می‌شدم
که منشیم اومد تو و گفت
"باید به این تماس تلفنی جواب بدین"
خلاصه منم تلفن رو برداشتم و از اونور خط بهم گفتن
تظاهراتی جلوی سفارت برگزار شده و و خیلی هم جدی هستن
و گفتن که خیلی مراقب باشم
روز چهارم نوامبر ما جلسه‌ای داشتیم
که قرار بود ساعت ده صبح در اداره امور حقوقی در وزارت امور خارجه ایران برگزار بشه
خلاصه من با یکی از پرسنل حراست‌مون که جلو نشسته بود
و یه مسلسل یوزی هم رو پاش بود، راهی شدم
[ابراهیم اصغرزاده، دانشجوی انقلابی، گروگان‌گیر]
من برای نیوزویک کار می‌کردم [رضا دقتی - عکاس خبری]
از کلیه مطبوعات داخلی و بین‌المللی
دعوت شده بود که به دانشگاه تهران بیان
و پیش خودم گفتم حتماً قراره یه اتفاقی بیفته
:و یک دفعه گفتم
"سفارت آمریکا"
"!احمق جون! سفارت آمریکاست"
و سریع خودم رو به سفارت رسوندم
یکهو سر و صدای زیادی به گوش‌مون خورد
رفتم پای پنجره و بیرون رو نگاه کردم
جمعیت زیادی از مردم رو دیدم
و صدای شعارها رو می‌شنیدیم
و بعد یکهو صداها بلندتر و نزدیک‌تر شد
:و ما عملاً بیرون رو نگاه کردیم و گفتیم
"یا خود خدا"
.وای
و من یه دوری زدم تا یکی دوتا عکس بگیرم
و دیدم دارن می‌پرن توی سفارت پس !پیش خودم گفتم: "خب رضا تو هم بپر
"بیا بریم ببینیم تو چه خبره
سیستم دزدگیر سفارت به صدا در اومد
همه داد می‌زدن که از پنجره‌ها فاصله بگیرین از دفاتر جلویی دور بشین
داشتن ماسک ضد گاز پخش می‌کردن
.وظیفه‌ی من حفظ امنیت بود
و اونا از پنجره‌ها وارد شدن
و خلاصه ما پرسنل‌مون رو بردیم طبقه بالا پشت در فولادی
و با سربازهامون که خارج از محوطه سفارت بودن تماس گرفتیم
و گفتیم اونجا پناه بگیرن
ما رو بردن اون طرفِ کوچه‌ی بیژن
بهم گفتن از حموم بیام بیرون چون بهمون حمله شده
اون موقع هنوز چمدون‌ لباس‌هام رو هم باز نکرده بودم
ما سوار ماشین شدیم تا از وزارت خارجه برگردیم
:که ال گولنچینسکی بیسیم زد و گفت
"سعی کنید کمک بگیرین"
و خب ما خیلی کارها کردیم
اول از همه ازشون خواستیم یه تلفن بهمون بدن تا بتونیم هم با واشنگتن
و هم با کارکنان سفارت تماس بگیریم
داشتم با ان سوئیفت که معاونم در بخش سیاسی بود صحبت می‌کردم
و گفتم: "شروع کن به نابود کردن اسناد
از شرشون خلاص شو
نمی‌خوای که این اسناد حساس فاش بشه و بیفته دستِ این و اون
"شروع کن به خرد کرد کاغذهای پرونده‌ها
[محمد نعیمی‌پور - دانشجوی انقلابی، گروگان‌گیر]
هنوز خبری نشده بود که کسی رو گروگان گرفتن
ولی پای بیسیم بودیم
بعد شنیدم ایرانی‌ها دارن از پشت شبکه‌ی بیسم‌مون حرف می‌زنن
خلاصه از یه جایی بیسیم جور کرده بودن
با ساختمون اصلی تماس گرفتم و گفتم ارتباط ما قطع شده
داریم درها رو قفل می‌کنیم و پشت‌ درها وسیله میذاریم
وقتی بالاخره اومدن به درمون لگد زدن
بیسیم‌هامون رو شکستیم و تسلیم شدیم
با دوربین‌هامون دیدم
چندتا از سربازهامون داشتن وارد محوطه میشدن
همینطور که داشتن ما رو می‌بردن توی محوطه ساختمون
جمعیت مثل یه جریان آبی که به سمتت میاد، به طرف‌مون هجوم آوردن
تا قبل از اون اینقدر به آدمایی که از لحاظ احساسی آشفته بودن، نزدیک نشده بودم
و پشت سر هم شعار می‌دادن
چیزی که به "مرگ بر" ختم می‌شد
بارها و بارها و بارها این شعار رو می‌دادن
و بالاخره از یکی از نگهبان‌ها پرسیدم
این "مرگ بر"ـی که میگن یعنی چی؟
و اون گفت یعنی مرگ
اولین چیزی که به ذهنم رسید این بود که برم و باهاشون مذاکره کنم
می‌دونین، اسلحه‌م رو گذاشتم
و از پنجره رفتم بیرون
وظیفه‌ی من بود که هر کاری از دستم برمیاد بکنم تا از پرسنل‌مون دفاع کنم
اون موقع هنوز فکر می‌کردم می‌تونیم درستش کنیم
تا اینکه منو گروگان گرفتن و بردن بالا
چشم‌هام رو بستن و تهدیدم کردن که دارم می‌زنن
خیال می‌کردم واقعا دارم می‌زنن
من هنوز توی انجمن ایران و آمریکا بودم و کیلومترها از سفارت دور بودم
و به تلفنخانه‌ی سفارت زنگ زدم
:و یه مردی از اونور خط گفت "سفارت اشغال شده"
واسه همین با مرکز عملیاتِ وزارت امور خارجه تماس گرفتم
فرض کنید توی جلسه نشستین
و یه نفر از مرکز عملیات
یه پیام جدید بهتون میده
"و میگه: "همین الان یه اتفاقی افتاده
.بوم! این همه‌چیز رو تغییر میده
و گفتن سفارت تسخیر شده
و سخنگوها در اتاق کنفرانسی بزرگ دور هم جمع شدن
و هر سخنگو
به یه خط تلفن وصل بود و با دفاتر مختلف سفارت در ارتباط بود
ما دقیقه به دقیقه گزارش تهیه می‌کردیم
ولی معلوم بود که اوضاع خیلی خرابه
و افسرها یکی بعد از دیگر گروگان گرفته می‌شدند
به طرز مهیبی
ارتباط ما هم کم کم باهاشون قطع شد
سوالی که خیلی‌ها ممکنه از من پرسیده باشن این بود که
اونجا چه غلطی می‌کردی؟ چرا آمریکا هنوز اونجا بود؟
بعد از انقلاب دیگه خبری از سلطنت نبود و ما اینو می‌دونستیم
ولی ایران همچنان مهم بود و برای همین ماموریت سفارت این بود که
با هر حکومتی که قرار بود جایگزین سلطنت بشه روابطی برقرار کنه
حالا با نگاهی به گذشته میشه گفت
.اون "ماموریت غیرممکن" بود
ولی می‌دیدم که دور و برم هر روز برگی از تاریخ رقم می‌خوره
برای اولین بار در تاریخ بشریت ما جمهوری اسلامی خواهیم داشت
مردم از صمیم قلب این رو می‌خوان واقعاً میگم
این تنها چیزیه که می‌تونم بگم
ایران اون زمان داشت یه قانون اساسی جدید می‌نوشت
و من یه روز به دیدار یکی از نمایندگان مجلس رفتم
ازم پرسید: "قانون اساسی آمریکا "چطور؟ می‌تونی یه نسخه برام جور کنی؟
و شروع کردیم به صحبت کردن از فیلادلفیا در سال ۱۷۸۷ و بحث‌هایی که اون زمان مطرح بود
قرار بود چه جور قانون اساسی‌ای از آب در بیاد؟
قراره جمهوری اسلامی بشه یا جمهوری دموکراتیک اسلامی؟
در تمام این بحث‌ها لیبرال‌های میانه‌رویی
در اطراف نخست‌وزیر موقت بازرگان
که روشنفکر و تحصیل‌کرده اروپا بود، حضور داشتند
او و حامیانش بیشتر به رویکردی بر اساس قانون اساسی و قانون‌گرایانه تمایل داشتند
بازرگان آشکارا علاقه‌ی زیادی به عادی سازی روابط با آمریکا داشت
در حقیقت در تابستان سال ۱۹۷۹
گفتگوی مستقیمی بین ایران و آمریکا وجود داشت
اونا داشتن سر رد و بدل کردن سفیر صحبت می‌کردن
ایرانیان داشتن سر جزئیات این قانون اساسی به نتیجه می‌رسیدن
توی تلویزیون راجع بهش بحث می‌کردن
توی روزنامه‌ها راجع بهش بحث می‌کردن
و از طرف دیگه مارکسیست‌ها و اسلام‌گرایانی بودن
که به طرق مختلف به شدت موضع افراطی پیدا کردن
و اگرچه سر اینکه نتیجه باید چی باشه، اختلاف نظر زیادی داشتن
تنها نقطه اشتراکش‌شون این بود که هنوز اونقدری که باید پیش نرفتن
هنوز براشون به قدر کافی افراطی نبود
الان می‌تونیم شروع کنیم؟ باشه
این نشست در این رابطه بود که آمریکا شاه رو در ماه اکتبر برای معالجه بستری می‌کنه
عصر بخیر
فکر می‌کنم خیلی‌هاتون من رو می‌شناسید. من باب آرمئو هستم
مشاور ارشد اعلی‌حضرت همایونی، شاه
می‌خوام بیانیه‌ای کوتاه رو براتون بخونم
همینطور که می‌دونید تا این لحظه برای صحبت کردن تردید داشتم
چون تصمیم بر این شده بود که اول از تمام حقایق مطلع بشیم و بعد صحبت کنیم
تا روایت دقیقی رو در اختیارتون بذاریم
اعلی‌حضرت همایونی، شاه محمدرضا پهلوی
با تشخیص ابتلا به سرطان غدد لنفاوی عصر دوشنبه بیست و دوم اکتبر
در بیمارستان نیویورک بستری شد
و تقریبا شش سال است در آنجا زیر نظر بهترین پزشکان فرانسوی تحت درمان است
اعلی‌حضرت شاه در راستای منافع کشورش
مایل به افشای این اطلاعات نبوده
واشنگتن در ماه اکتبر باخبر میشه
که شاه سرطان داره
اینجا، اینجا
برید عقب لطفاً - برید عقب. صبح بخیر -
میشه بگید حال شاه چطوره؟
حال‌شون خوبه
خبر می‌رسه به گوش کارتر که اگه نذاری شاه بیاد آمریکا، می‌میره
واسه همین هم کارتر از روی نیتی بشر‌دوستانه
"میگه: "باشه، می‌تونه بیاد
!مرگ بر شاه - !مرگ بر شاه -
تظاهرکنندگان در حالی که شاه دو ساعت و نیم تحت عمل جراحی بود
بیرون بیمارستان راهپیمایی کردند
...وقتی شنیدیم شاه داره میاد آمریکا
:بذارین این‌جوری بگم !جا خوردیم
آخه چرا باید همچین کاری کنیم؟
این کار فقط باعث میشه مشکلات یا مشکلات احتمالی بیشتری برامون پیش بیاد
!واکنش من این بود که کارمون ساخته‌ست
!کارمون تمومه
کاملاً مطمئن بودیم که اتفاق بدی قراره بیفته
که عواقبِ ناخوشایندی در پی خواهد داشت
تنها برداشتی که ایرانیان می‌توانند از آمدن شاه به آمریکا کنند
توطئه علیه انقلاب ایران است
[محسن میردامادی - دانشجوی انقلابی، گروگان‌گیر]
شاه احتمالاً داوطلبانه برای محاکمه به ایران بازنمی‌گردد
چطور می‌خواین وادارش کنید تا برگرده؟
خب ما تمام تلاش‌مون رو می‌کنیم تا برش گردونیم [ابراهیم یزدی - وزیر امور خارجه]
یعنی چی تمام تلاش‌تون رو می‌کنید؟
یعنی همونطور که قبلاً هم پیشنهاد کردین می‌خواین بدزدینش؟
خب نمی‌دونم. من عضو گروهی که براش برنامه‌ریزی می‌کنه نیستم
یعنی میگین الان تو ایران کسانی هستند که قصد دارن شاه رو برگردونن؟
منظورتون اینه؟ - بله -
دانشجویان پیرو خط امام اوایل یه گروه کوچیکی بودن
اونا جوون و فعال و پر انرژی بودن
دانشجویان ایرانی امروز صبح همچنان به گروگانگیری
بیش از پنجاه گروگان در سفارت آمریکا در تهران ادامه می‌دهند
آن‌ها اوایل دیروز صبح به سفارت یورش بردند
و از آمریکا خواستند تا شاه را برای محاکمه به ایران بفرستد
وقتی با یکی از دانشجویان داخلِ سفارت تلفنی صحبت کردم
تاکید کرد که دلیل اشغال سفارت تنها به خاطرِ فشار آوردن برای بازگشت شاه
که به دلیل ابتلا به سرطان در نیویورک تحت معالجه بود، نبود
بلکه دانشجویان به دنبال تغییر نگرش آمریکا به ایران هستند
دانشجویان تمام آمریکایی‌هایی که اینجا بودن رو دستگیر کردند
و همه هم صحیح و سالمن
این دانشجو ادامه داد که نمی‌داند اگر شاه به ایران بازنگردد چه اتفاقی می‌افتد
اما تلویحاً گفت این صرفاً نمایش قدرت است
و اینکه گروگان‌ها تا دو یا سه روز دیگر آزاد می‌شوند
داشتم درباره‌شون گزارش تهیه می‌کردم
و یادمه به سفارت زنگ زدم و دانشجویان گوشی رو برداشتن
.خیلی هم بی شیله پیله بودن
عاشق این بودن که صحبت کنند
باید سوالات‌تون رو روی کاغذ بنویسید
ولی حس می‌کردم نمی‌دونن باید چی کار کنن
از دیوار سفارت بالا رفته بودن
و احساسات‌شون بهشون غلبه کرده بود و خیال می‌کردن کار خفنی کردن
رفتن کل این دیپلمات‌های آمریکایی رو گروگان گرفتن
و بعد نمی‌دونستن باهاشون چی کار کنن
عصر بخیر [واشنگتن دی سی]
ما فعلا فقط اطلاعاتی غیرمستقیم از وضعیت داریم
ما از دولت ایران انتظار داریم [هودینگ کارتر، سخنگوی وزارت امور خارجه]
شرایط آزادیِ آمریکایی‌های بازداشت‌شده در صحت و سلامت کامل
و بازگرداندنِ ساختمان سفارت را به مقامات آمریکایی تضمین کند
این تا حد زیادی بیانگر بیانیه‌ی من است
بله - ...اگه شروع کنن به کشتن‌شون -
من به شما اجازی صحبت ندادم و نمی‌تونید بی اجازه صحبت کنید
می‌دونم. من همیشه سعی می‌کنم ادب رو رعایت کنم
فقط موضوع اینه که حداقل ده نفر رو می‌تونم اسم ببرم
که بدون اجازه سوالات‌شون رو پرسیدن
ولی عذر می‌خوام - ادامه بدین -
اگه ممکنه دوباره سوالم رو تکرار کنم
اگه شروع کنن به کشتن‌شون
آیا فقط قراره یه اسم دیگه به لوح یادبود اضافه کنیم
و با خانواده‌هاشون همدردی کنیم
و برای پیشواز به پایگاه نیروی هوایی اندروز میریم؟
.بذارین یه چیزی بهتون بگم
دغدغه‌ی ما امنیت شهروندان آمریکایی‌ایه که اونجا هستن
من سفر بودم که خبر حمله به سفارت آمریکا و گروگان گرفتن دیپلمات‌ها رو خوندم
...و فقط
جیغ کشیدم. نمی‌دونستم باید چی کار کنم
می‌ترسیدم دیپلمات‌ها رو بکشن
و جان هم دیپلمات بود
خیلی نگران بودم
کشورِ خودم شوهرم رو گروگان گرفته بود
فعالان دانشجویانی امشب در تهران دو شهروند آمریکایی دیگر را بازداشت کردند
آن‌ها را به سفارت آمریکا بردند و در آنجا محبوس کردند
صبح روز دوم انجمن ایران و آمریکا رو محاصر کردن
من و بیل رویر رو بردن سفارت
و منو گذاشتن کنار بقیه زنانی که گروگان گرفته شدن
اونجا هشت نفر بودیم، هشت زن
چشم‌هامون و دست‌هامون رو بسته بودن
ما رو روی صندلی‌هایی رو به دیوار نشونده بودن
و بهمون گفته بودن با هم حرف نزنیم
اولش تعداد زیادی‌مون توی زیرزمین یکی از ساختمون‌های سفارت بودیم
صرفاً زیرزمین بود، یه اتاق زیرزمینی بزرگ
و یه سری اتاقک توش درست کرده بودن
یه کم غذا برامون آوردن
ولی گویا چیز منسجمی نبود
اولش پیش یه گروه دانشجوی پزشکی بودم که خیلی دلسوز بودن
و من ساعت‌ها باهاشون صحبت می‌کردم
همه‌شون خیلی خوب انگلیسی صحبت می‌کردن
خیلی‌هاشون قبلا برای تحصیل رفته بودن آمریکا
می‌شد باهاشون همدلی کرد
اونا خیلی به خودشون افتخار می‌کردن که از شر این دیکتاتور که خیلی در حقِ
همسایه‌ها و خانواده‌شون ظلم کرده، خلاص شده بودن
و دنبال آینده‌ای بهتر بودن
من توی دانشگاه تهران بودم که
دانشجوها اومدن طرفم و گفتن
دانشجوهای توی سفارت بهت نیاز دارن [معصومه ابتکار - دانشجوی انقلابی، گروگان‌گیر]
گفتن یکی رو می‌خوان که بتونه هم با خبرنگاران
و گاهی هم با گروگان‌ها صحبت کنه
فوراً موضوع رو با خانواده‌م مطرح کردم
و پذیرشش خیلی براشون سخت بود
اونا ممکن بود با عواقبی طولانی مدت روبه‌رو بشن
به عنوان یه جوون ۱۹ ساله اونقدرا دوراندیش نبودم
ولی اونا از فعالیت‌هام با خبر بودن
به نام خداوند بخشنده مهربان
گروگان‌ها تحت کنترل ما هستند
...و ما کاملاً ازشون محافظت می‌کنیم
معصومه ابتکار
در آمریکا بزرگ شده بود
و خیلی خوب انگلیسی حرف می‌زد، انگار که زبون مادریش بود
وقتی سه سالم بود رفتیم آمریکا
.من دوستان آمریکایی زیادی داشتم
من نسبتاً به زبان انگلیسی مسلط بودم
برای همین قرار شد من بیانیه رو از طرف دانشجویان بخونم
ما تروریست نیستیم
تروریست‌ها با اسلحه حمله می‌کنند
ما احساس کردیم که فرصتی پیش آمده
تا به مردم آمریکا کمک کنیم
تا بفهمند از عواقب اقدامات دولت خود در ایران مطلع نیستند
نمی‌خوام به دردسر بیفتم ولی بدون شک
از دهه پنجاه به بعد
ما کارهایی کردیم که چندان بین ایرانیان مقبول نیست
سفارت آمریکا همون سفارتیه که سال ۱۹۵۳
علیه حکومت ایران توطئه کرد
و کودتا کرد
و دولت قانونی دکتر محمد مصدق را سرنگون کرد
بعید می‌دونم در رابطه‌ی بین آمریکا و ایران
هیچ شکی باشه که دوتا تاریخ مهم وجود داره
یکیش سال ۱۹۷۹ از دیدگاه آمریکایی‌ها
یکیش هم سال ۱۹۵۳ از دیدگاه ایرانیان
در سال ۱۹۵۳ محمد مصدق نخست وزیر ایران بود
اون شخصیت خیلی برجسته‌ای بود که به صداقت و درستکاری مشهور بود
که تو اون محیط به شدت سیاسی‌شده غیرمعمول بود
اگه بخوایم از نظر استانداردهای مدرن دموکراسی بگیم
مصدق آدم بی عیب و نقصی نبود
ولی به اندازه هر حاکمی در تاریخ کشور، دموکراتیک
صریح، لیبرال و پذیرای تنوع بود
و مصدق به صورت قانونی و مردمی انتخاب شده بود
مصدق از آنجایی که نظرات قاطعانه‌ای درباره‌ی نقش سلطنت
و تناسب آن با قانون اساسی و آنچه ایران به عنوان نظامی سیاسی باید داشته باشد، مطرح کرد
پیشنهادِ اصلاحاتی به منظور محدود کردن اختیارات شاه در قانون اساسی ارائه کرد
ولی هدف اصلیش خلاص شدن از مداخله‌ی بریتانیا
و ادعای مالکیت منابع خودشون بود
و البته که گناه بزرگ مصدق از دیدگاه انگلیسی‌ها
این بود که شرکت نفت‌شون رو ملی کرد
ولی آمریکا به این خاطر در سرنگونی دولتش در ایران کمک نکرد
امروز مصدقِ ناخوش احوال تمام قدرت را در اختیار دارد
و سوال مهمِ غرب اینه که منفعت آن برای روسیه چیست؟
سال ۱۹۵۳ تمام فکر و ذکرِ آمریکا این بود که
تا جایی که میشه شوروی رو از منطقه دور نگه داره و برای همین
بریتانیا با بزرگنمایی این ترس که شوروی منتظر فرصتیه تا وارد بشه و سودی ببره
آمریکا رو وارد بازی کرد تا بهشون کمک کنه مصدق رو سرنگون کنند
سازمان سیا سال ۱۹۴۷ به وجود اومد
پس چندین عملیات در سال‌های قبلش انجام داده بودن که اکثراً بی‌نتیجه بودن
ولی تعدادی از افراد در دولت آیزنهاور از جمله خودِ آیزنهاور
طرفدار پروپاقرصِ فعالیت‌های مخفیانه بودن
پس اونا با این ایده که این یه رویکرد عملیه و
فرصت خوبی هم برای امتحان کردنشه وارد عمل شدند
آمریکا و انگلیس نقشه‌ی کودتا رو با شاه مطرح کردن
شاه اولش تردید داشت ولی نهایتاً موافقت کرد
شاه کشور رو ترک کرد و رفت رم تا کودتا تموم بشه
این عملیات براندازی از سمت آمریکا به عملیات آژاکس معروفه
.و از سمتِ انگلیسی‌ها به عملیات چکمه
جمعیتی از مردم وارد خیابان‌های تهران شدن که
تا حد زیادی سیا خریده بودشون و بهشون پول داده بود
همه جا شورش شده بود
تقریبا ۳۰۰ نفر کشته شدن
اونا نهایتاً با تانک و نیروی نظامی و دیگر نیروها به خانه‌ی مصدق رفتند
و خونه تخریب شد
مصدق از روی دیوار باغ فرار کرد ولی خیلی زود دستگیر شد
شاه قرار بود برگرده و همه‌چیز قرار بود برگرده به حالت عادی
شاه ۳۴ ساله
،که بعد از سرنگونی خشونت‌آمیز مصدق نخست‌وزیر سابق کشورش برگشته بود
روی نیاز مالی شدید کشورش تاکید می‌کند
درخواست فوری‌ای که رئیس ‌جمهور آیزنهاور شخصاً بهش رسیدگی می‌کند
و به ایران اطمینان میده که خیالش از توجه دلسوزانه آمریکا به آن راحت باشد
این اولین کودتایی بود که سازمان سیا انجام داد
این کودتا مسیر توسعه سیاسی ایران رو دگرگون کرد
لحظه‌ی مهمی بود
در واقع اغراق کردن در این مورد خیلی سخته
دکتر مصدق اول بازداشت شد
و بعد تا یک دهه بعد یعنی زمان مرگش در حبس خانگی بود
ولی همچنان سایه‌ش تا سال‌ها بعد حس می‌شد
آمریکا در سال ۱۹۵۳ محمد مصدق را سرنگون و شاه را دوباره به قدرت بازگردوند
آمریکا از اون موقع به بعد حامی شاه بود
آمریکا میلیاردها دلار سلاح به ایران داد
آمریکا نقض حقوق بشر در ایران رو نادیده گرفت
آمریکا وقتی شاه مریض بود بهش پناه داد
نارضایتی‌های موجه‌ای وجود داشت
فکر نمی‌کنم این رو متوجه شده بودیم که ایرانی‌ها
چقدر سر وقایع سال ۱۹۵۳ ما رو مقصر می‌دونستن
بحث جنجالی‌ایه که نقش آمریکا در کودتا چقدر اهمیت داشت؟
نقش مهمی داشته ولی اونقدرا سرنوشت‌ساز نبوده
ولی در هرصورت ایرانی‌ها فکر می‌کردن سرنوشت‌ساز بوده
[عباس عبدی - دانشجوی انقلابی، گروگان‌گیر]
عده‌ای عقیده داشتن آمریکا شاه رو به این دلیل برای معالجه پذیرفته
تا بتونه یه نقشه‌ای بریزه و شاه رو به قدرت برگردونه
مردم در سال ۱۹۷۹ می‌ترسیدن تاریخ تکرار بشه
چند روزه اینجایین؟
...ما هر روز میاییم اینجا تا - هر روز؟ -
بله، هر روز
!رهبر ما خمینیه
ما نمی‌خوایم آمریکا !کوچک‌ترین نفوذی در این کشور داشته باشد
کم کم گزارشاتی به دست خمینی رسید
که ده‌ها هزار نفر جلوی سفارت آمریکا تجمع کردن
!یانکی، برو خونه
بیایین از این غافل نشیم که اونا یه مشت دانشجوی مذهبی بودن که خودجوش عمل می‌کردن
هیچ دخالت رسمی‌ای از طرف دولت وجود نداشت
و خمینی هم در جریان نبود که دانشجویان می‌خوان سفارت رو تسخیر کنن
دکتر یزدی که وزیر امور خارجه ایران بود
رفت پیش آیت الله خمینی و گفت دوباره به سفارت آمریکا حمله شده
این بار کار دانشجوهایی بوده که میگن از پیروان شمان
:آیت الله خمینی هم گفت "مهم نیست، برو بندازشون بیرون"
نیم ساعت بعد دکتر یزدی توی دفترش نشسته بود
و می‌گفت: "وقتی رادیو رو روشن کردم دهنم باز مونده بود چون توی رادیو
داشتن بیانیه‌ی آیت الله خمینی در حمایت "از دانشجویان رو می‌خوندن
...اواخر امروز، این اتفاق ناگوار
صدام رو داری؟ خیلی خب، دست نگه دار
[صدای آیت الله خمینی]
خمینی فرصتی رو دید
و بحران گروگان‌گیری نقطی عطف بود
اشغال سفارت بخشی از نبرد قدرت بسیار مهم‌تریه
موضوع اصلی اشغال سفارت ممکن است
بر سر این باشد که چه کسی در رابطه با هرج و مرج در ایران تصمیم‌گیرنده‌ی نهایی باشد
میانه‌روها و لیبرال‌ها خیال می‌کردن آیت الله به دانشجوها میگه
نه، باید سفارت رو تخلیه کنید. این کار غیرقانونیه. نمی‌تونیم همچین کاری کنیم
و وقتی شنیدن خمینی این کار رو تایید کرده
کل سران دولت روز بعدش دسته جمعی استعفا دادن
یهو دیگه خبری از دولت ایران نبود
خبر اومد که خمینی از گروگان‌گیری حمایت کرده
و دولت موقتش که ما عملاً روی تدبیرگریش حساب می‌کردیم
استعفا داده
"!و اون زمان همه گفتیم: "اوه، بیچاره شدیم
.فهمیدم توی دردسر بزرگی افتادیم
وقتی دولت انقلابی موقت استعفا داد همچنان سه نفرمون رو
توی وزرات خارجه نگه داشته بودن
آیت الله خمینی با استعفاها موافقت کرد
و به شورای انقلاب اسلامی خود دستور داد تا کنترل کشور را به دست بگیرد
نگهبانان در بیرون سفارت در حال انجام وظیفه هستند
ولی تاکنون کسی تلاشی برای بیرون آوردن دانشجویان از سفارت نکرده
خلاصه دیگه دولتی در کار نبود
و با اینکه کارکنان وزارت خارجه همچنان ما رو مهمونِ خودشون می‌دونستن
ما دیگه مهمون نبودیم
چون درِ اتاقی که ما توش بودیم رو از بیرون با زنجیر بسته بودن
یه روز بعد از ظهر متوجه شدم اسیرکننده‌هامون از توی پلاستیک تجهیزات نظامی در میارن
چکمه، ژاکت صحرایی
و اون موقع بود که ته دلمون خالی شد که دولت هم اشغال سفارت رو تایید کرده
داشتن این آدما رو مجهز می‌کردن
دانشجویان خیال می‌کردن برای تحصن رفتن اونجا
داشتن ژست سیاسی می‌گرفتن
اونا از تحصن رسیدن به زندانی کردن کارکنان
مشکلات لجستیک زیادی داشتیم
دانشجویان هم استرس زیادی داشتن
تحت فشار زیادی بودن
خونه رفتن و برگشتن به سفارت بنا به دلایل امنیتی کمی دشوار بود
باید زمان طولانی اونجا می‌موندیم
،امام، هنوز هم میگین اگه شاه شاه سابق به ایران برنگرده
آمریکایی‌هایی که توی ساختمان سفارت آمریکا به گروگان گرفته شدند
آزاد نمیشن؟
مردم باید تصمیم بگیرن
مردم هر تصمیمی بگیرن ما خلافش کاری نمی‌کنیم
پس یعنی گروگان‌ها رو تا کی توی ساختمون سفارت آمریکا نگه می‌دارین؟ تا آخر دنیا؟
تا وقتی شاه برگرده
اولین نشانه‌ی امید بعد از دو هفته اشغال سفارت آمریکا در تهران دیده شده
دانشجویان گروگان‌گیر
وعده دادند به منظور اطاعت از دستورِ امروز آیت الله خمینی
تمام زنان و سیاه‌پوستان را آزاد کننند
یکی از جریانات نهفته‌ی انقلاب قیام مستعضفان بود
به همین دلیل آیت الله خمینی برای جلب همدردی با رژیم جدید
تصمیم گرفت بعضی زنان و رنگین‌پوستان رو آزاد کنه
از آنجایی که اسلام احترام خاصی برای زنان قائل است و از آنجایی که سیاه‌پوستان
سال‌هاست از سوی آمریکا سرکوب می‌شوند
احتمالا مجبور شدند به ایران بیایند
دانشجویان باید آن‌ها را به وزارت خارجه ایران تحویل دهند
تا فوراً آن‌ها را از کشور خارج کند
کی قراره از ایران برید؟
نه، نه، نه، کی قراره از ایران برید؟ اون
امیدوارم امشب یا فردا صبح برم
آن‌ها با همراهی پلیس از مرکز شهر عبور کردند
ولی وقتی خارج می‌شدند مردم با دل خوش بدرقه‌شان نکردند
"فقط مردم فریاد می‌زدند: "یانکی، برو خونه
!یانکی، برو خونه - !یانکی، برو خونه -
پسرِ آیت الله خمینی، احمد خمینی، شخصاً
آمریکایی‌ها را تا فرودگاه همراهی کرد
ما نمی‌دونیم داریم کجا میریم فقط می‌دونیم داریم از ایران میریم
تمام گروگان‌های آمریکایی که از نظر ایرانیان جاسوس نیستند، آزاد شدند
ایرانیان می‌گویند بقیه گروگان‌های آمریکایی را به جرم جاسوسی برای آمریکا محاکمه می‌کنند
آن‌ها طبق قوانین اسلامی محاکمه می‌شوند و اشد مجازات اعدام است
یه روز یکی از نگهبان‌های زن‌مون از اتاق رفت
و روزنامه‌ش رو توی اتاق گذاشت
و من توی روزنامه خوندم که آمریکایی‌های سیاه‌پوست
و چندین زن آزاد شده بودن و برگشتن آمریکا
اونا کسایی رو آزاد کرد که به خیال خودشون فقط دستور گرفته بودن. به عبارت دیگر
منظور زنای بود که دستیار اداری، منشی
.و غیره بودن
چون اونا مسئول نبودن
پس یعنی جاسوس نبودن
و من و ان رو نگه داشتن
اونا کاملا باور داشتن که ما !می‌تونیم با پلک‌هامون بهم علامت بدیم
هیچ شکی نداشتن که ما جاسوس‌هایی هستیم که ابرقدرت داریم
اینجا سفارت نبود، مرکز سیا بود
اینجا لانه‌ی جاسوسی بود
که در آن علیه مردم ایران توطئه می‌کردند
دانشجویان می‌گویند در داخل سفارت
شواهدی از تداوم سلطه‌ی آمریکا بر ایران پیدا کردند
آمریکایی‌های تمام تلاش‌شون رو کردند
و اسناد زیادی رو خرد کردند
ولی دانشجویان پای دستگاه کاغذ خرد کن یه کپه کاغذ ریزه پیدا کردن
پس به نوعی سعی کردن سوابق رو از نو بسازن
همه چیز خیلی اتهام برانگیز شد
میگفتن تو جاسوسی. ممکنه مقصر" "باشی. ممکنه مجبور بشیم بکشیمت
چندتا از پرسنل سیا توی سفارت بودن ولی تعدادشون زیاد نبود
ما سه تا پرسنل فعال از سیا داشتیم
اسیرکننده‌هامون دوست داشتن فکر کنن همه‌مون از سیا هستیم
ولی فقط یه گروه کوچیکی بودن
ما تیم بزرگی اونجا نداشتیم
ما فقط سعی داشتیم کار سفارت رو راه بندازیم
اونا می‌خواستن از روی مدارک توقیف شده بفهمن
این شخص کی بوده و اون شخص کی بوده
چرا با این آدم و اون آدم ملاقات کردیم
کی تو ایران دنبال این بوده که جلوی انقلاب رو بگیره
یه روز یه گروه چندنفره اومدن
و به سمت یکی از کارکنان سفارت رفتن
و شروع کردن به فارسی :باهاش حرف زدن و اون گفت
من فارسی بلد نیستم" ...من فارسی بلد نیستم
از مترینکو بپرسین. اون "خیلی خوب فارسی حرف می‌زنه
و بعدش هم به من اشاره کرد
خب این‌جوری شروع شد
و اونا اومدن طرفم و منو بردن
دفعه‌ی بعدی که یه آمریکایی رو دیدم ماه مِه بود
پس تا چندماه آینده منو فرستادن انفرادی
تو انفرادی ازتون بازجویی می‌شد؟
...گاهی بله. کتکم می‌زدن
...جلسات بازجوییم
ناخوشایند بودن. بذارین اینجوری بگم
شکنجه شدین؟
جلسات بازجوییم ناخوشایند بودن
ترجیح میدم در این باره حرفی نزنم
من مطالب زیادی راجع به اسرای جنگی ویتنام خونده بودم
و کم کم به این فکر افتادم که اگه ما رو وادار به انجام یه کارهایی کنن چی؟
آدم به این فکر می‌کرد که حد و مرزش کجاست
ولی به هرحال من چیزی نداشتم بهشون بگم چون تازه مشغول به خدمت شده بودم
هیچ اطلاعاتی نداشتم بهشون بدم
و اگه ازم بازجویی می‌شد همین قضیه نگران کننده بود
اگه کار به بازجویی می‌کشید من اطلاعاتی نداشتم که در اختیارشون بذارم
و تصمیم گرفتم از انگشت کوچیک
یا شاید انگشت حلقه‌م بگذرم
ولی از شست و انگشت اشاره‌م نه
اصلاً نگران نیستین که در اثر اسارت به این افردا آسیب روحی و روانی وارد بشه؟
آسیب روحی و روانی به گروگان‌ها وارد بشه؟
بله، اینکه صرفاً اگه بیش از این نگه‌شون دارین ممکنه دیوونه بشن
چرا آخه؟ یعنی خب اون زمان که ساواک بود
ده‌ها هزار تن از جوان‌‌های باهوش ما
در سیاهچاله‌ها زندانی و شکنجه می‌شدن
و هیچ‌کس هم به پیامدهای روحی و روانی‌ای که براشون داشت، اهمیت نمی‌داد
شاه این کشور رو به ویرانه تبدیل کرد
و آیا مردم آمریکا و غربی‌ها از این خبر دارن؟ خیر
شکی نیست که آیت الله خمینی توانسته تحسین میلیون‌ها نفر را برانگیزد
و حالا امتیاز دیگری به او داده شده
این بار در آمریکا
او به عنوان مردِ سال مجله تایم انتخاب شده
خمینی تفاوت زیادی با سیاستمداران غربی دارد
سردبیر مجلی تایم می‌گوید اون استعداد سیاسی زیادی دارد که
از احساسات مردمش سوء استفاده کند و تغییرات سیاسی ایجاد کند
خمینی به عنوان رهبری دینی و روحانی به قدرت رسید. نه رهبری سیاسی
ولی به محض اینکه به قدرت رسید
اسلحه‌هاش رو بیرون آورد
خمینی داشت موضوع همه‌پرسی قانون اساسی رو مطرح می‌کرد
و داشت به دردسر می‌افتاد
چون دموکراسی‌خواهان و غرب‌گرایان در ایران می‌گفتند
ما به خاطرحکومتی دینی انقلاب نکردیم. قرارمون این نبود
ولی بعد یهو قضیه بحران گروگان‌گیری پیش اومد
و خلاصه همه دور پرچم جمع شدند
خمینی از اون برای پیشبرد اهداف سیاسی داخلی خودش استفاده کرد
و موثر هم بود
قانون اساسی جدید تصویب شد
من به خاطر امام رأی دادم چون ایشون موافقن و منم باید ازشون پیروی کنم
...این تنها چیزیه که - بهش اعتماد داری؟ -
بله بهش اعتماد دارم. بله
قانون اساسی و همه‌چیز قرار شد بر مبنای دستورات اسلامی باشه
مطلقاً نمی‌تونستم تصور کنم یک روحانی رهبر کشوری بشه
و اینکه ایران حکومتی دینی بشه
ولی شد
در اولین سال پس از انقلاب
موسیقی مدرن غیرقانونی شد
زن‌ها اجازه‌ی آواز خوندن نداشتند
زنان اجازه‌ی ساز زدن نداشتند
غیر قابل تصور بود
وقتی خمینی قبل از تشکیل حکومت
و تدوین قانون اساسی یکی از اولین فتواهاش رو داد
مخالف مشارکت زنان بود
در مورد حقوق زنان بود
درباره‌ی امرِ حجاب و لغو قانون حمایت از خانواده بود
حق طلاق
حق انتخاب همسرمون
و حق کار و همه‌ی این‌ها
ما طرفدار خمینی بودیم ولی الان خواستار آزادی هستیم
پس دقیقاً می‌شد دید ماهیت این انقلاب چی بوده
مربی و استاد من اولین وزیر زن آموزش و پروش بود
بهش گفتن فاحشه
کشته شد
زنی که بدون حجاب کنار گروهی از مردان بشینه
فاحشه‌ست
وقتی پشت ماشین می‌نشستی جلوی ماشینت رو می‌گرفتن و می‌خواستن ماشین رو بگردن
ببینن الکل همراهت هست یا نه
یا اینکه متاهلی یا نه
و بعد کم کم آدما رو از سر کارشون اخراج می‌کردن
و بعد دفاتر روزنامه‌ها تعطیل شدن
این صفحه‌ی اول بود
و این بقیه‌ی روزنامه‌ست
نه که سانسور شده باشه
بلکه چون خمینی بهش حمله کرده
مردم دیگه نمی‌خرنش
و روزنامه‌نگاران حس کردند آزادی‌شان به خطر افتاده
من توی دولت بودم
و من یکی از بنیان‌گذارهای سپاه پاسداران بودم
ماموریت اصلی این سازمان نوپا حفظ امنیت کشور بود
حفظ انقلاب و حفظ رژیم و من مسئول اطلاعات بودم
خیلی زودم فهمیدم از این کار خوشم نمیاد
و از سپاه رفتم
و بعد توی سازمان رادیو تلویزیون ملی ایران شروع به کار کردم
باید این رو بگم که من خیلی آدم ساده‌ای بودم
انقلاب‌ها تشنه‌ی خون و انتقامن
و اون اسناد سفارت آمریکا به دست دولت افتاد
کم کم دولت از اون اسناد ...استفاده کرد و گفت: "آهان
این آدم و اون آدم با جاسوسان آمریکایی "در ارتباط بودن
نتیجه این شد که افراد بر اساس اون اسناد مجرم شناخته شدن و به زندان محکوم شدن
:شعار پادشاهی این بود "خدا، شاه، کشور"
جمهوری اسلامی باعث نشد چندان تغییری در این شعار به وجود بیاد
اعلی‌حضرت شاه تاج به سر داشت
و خمینی
شاهی عمامه‌به‌سر شد
وقتی بنا به دلایل سیاسی کسی رو صمیمانه تحسین کنی یا دوست داشته باشی
تغییرش یک شبه اتفاق نمیفته
درک اینکه واقعاً خمینی چه جور آدمی بود، یک شبه اتفاق نیفتاد
آدمایی مثل من اون رو گاندیِ ایران می‌دونستن
از دیدگاه من اون چنین آدمی بود
ولی توی شخصیتش جنبه‌های منفی هم پیدا می‌شد
چقدر دیگه می‌تونید به این کار ادامه بدین؟
ما حاضریم تا پای شهادت ادامه بدیم
و ما تقلا و مبارزه خواهیم کرد