هرگز ايده اي غريب تر از اين در
.سراسر تاريخ علم وجود نداشته است
...در کوچکترين مقياس
،حتي کوچکتر از سلولهاي ما
...و کوچکتر از اتم آيا جهان مي تواند ناگهان بزرگتر شود
،و به شيوه اي کاملاً غير منتظره شاخ و برگ بيابد؟
تلاشي براي درک نهايي سرشت حقيقت
،گريبان برترين ذهنهاي خلاق را گرفته
و ما را وا مي دارد تا اين احتمال خارق العاده را .در نظر داشته باشيم
،آيا بيش از سه بُعد وجود دارد؟
‏.:: www.bolboljan.net ::.
فضا ، زمان ، خودِ حيات
.اسرار کيهان در کرم چاله ها نهفته است
قسمت چهارم از فصل دوم کرم چاله ها
آيا بيش از "سه بُعد" وجود دارد؟
...،بالا،...پايين،... عقب،...، جلو ...پهلو به پهلو
،روي زمين هر جا که بخواهيد بريد
،اين سه بُعد .تنها راههاي موجود هستند
اينها هر مکاني را .در واقعيت پيرامون ما توصيف ميکنند
ولي آيا واقعاً اينطوره؟
امروزه بسياري از دانشمندان معتقدند که
.دنياي ما سه بُعدي نيست
...اونها فکر مي کنند که به طريقي .مسيرهاي ديگري هم براي مانور وجود داره
کشف اين ابعاد پنهان
بزرگترين غنيمت فيزيک است
و ميتونه شکل نگرش ما را نسبت به جهان .براي هميشه تغيير بده
در زمان کودکي من ،در جلگه ميسي سيپي
.حشرات در سرتاسر تابستان ديده مي شدند
.بعضي از آنها حتي مي توانستند روي آب راه بروند
اما در زير آب ، موجوداتي بودند
که هر از چندي با سرعت .حشره اي را غافلگير ميکردند
،حشرات آبي .هرگز متوجه نزديک شدن اين اتفاق نميشدند
چرا؟
،زيرا از منظر آنها آبگير ، عمق نداشت؟
هيچ بُعد سومي وجود نداشت؟
آيا ممکن است ما نيز همچون حشرات آبي
قادر به ديدن تمامي وجوه واقعيت نباشيم؟
.سوزان بري" به خوبي از محدوده ادراک بشر آگاه است"
.او با چشمهايي کاملاً "لوچ" متولد شد
در کودکي، تلاش ذهن او
براي ترکيب تصاوير جداگانه دو بُعديِ هر چشم
،به يک تصوير سه بعدي .تبديل به مشکلي جدي شده بود
،من در بچگي، با داشتن چشمهايي لوچ
اگر مثلاً مي خواستم ،با چشم راستم به سيب نگاه کنم
چشم چپم به چيز ديگري نگاه ميکرد
.مثلاً به اين ساعت ديواري
بنابراين يک چشم من ساعت رو مي ديد
و چشم ديگرم سيب رو مي ديد
و مغز هم احتمالاً اينطور تفسير ميکرد که
ساعت و سيب
.در يک نقطه از فضا قرار دارند
،اگر خوب بهش فکر کنيد مي بينيد که اين وضعيت ناجوريست
چون شما چگونه مي خواهيد بفهميد چطوري حرکت کنيد
،و به اشياء دست بزنيد
در حاليکه هيچ نميدانيد در کجاي فضا قرار گرفته اند؟
پس اگر چشم شما لوچ باشه
بايد راهي براي وفق دادن خودتون به اين وضعيت پيدا کنيد
،و يک راه براي انجام اينکار ،که همان روشي بود که من انتخاب کردم
،استفاده از اطلاعات يک چشم بود
.همان چشمي که چپ شده بود
،سوزان" در زمان کودکي" عمل جراحي چشم را به انجام رساند
.اما آنها تنها ظاهر چشم او را ترميم کردند
او تنها قادر بود دو بُعد را ببيند
.هيچ چيزي عمق نداشت
،همه چيز حتي تصوير خود او
.کاملاً مسطح به نظر ميرسيد
و به نظر مي آمد که او براي هميشه .به همين شکل زندگي خواهد کرد
تا نيم قرن پيش ، اين باور وجود داشت
که اگر تا يکسالگي توانايي ديد سه بُعدي را
،در همان سنين اوليه توسعه ندهيد
.در بزرگسالي قادر به اين کار نخواهيد بود
،اما در اواخر دهه چهارم زندگي
سوزان" وارد يک دوره تمرين بينايي شد"
،تا چشمها براي قفل شدن روي يک هدف تمرين داشته باشند
و شانس کشف کردن بُعد ديگري از فضا
.به مغز او داده شود
يک روز در سن 48 سالگي
.اتفاقي باورنکردني افتاد
من رفتم بيرون سوار ماشينم شدم و روي صندلي نشستم
،و همين که خواستم به فرمان ماشين نگاه کنم
.ديدم که شروع به بر آمدن کرد
.در فضا بر آمده شد با يک حجم قابل حس فضايي
.که بين فرمان ماشين و داشبورد وجود داشت
.من هرگز چيزي مثل اين رو نديده بودم
در طول اون روز .بينايي استريو شده من وارد ميدان شد
.اونهم کاملاً ذهني و کاملاً غير مترقبه
.و اين بسيار حيرت انگيز بود
شير آب ،واقعاً به من نزديکتر شده بود
و من يادم هست که فقط مي نشستم و شير آب رو تماشا مي کردم
و با خودم فکر ميکردم که تا به حال هرگز هيچ قوسي را
.به زيبايي قوس يک شير آب نديده بودم
،ظهور ناگهاني اين بُعد تازه
.براي "سوزان بري" يک تحول بود
اما اين باور که بُعد ديگري
،علاوه بر سه بُعدي که ما مي شناسيم
،ممکن است از چشم همه ما پنهان مانده باشد
،در حال حاضر .مرکز مهمترين تحقيقات علمي جهان است
"پروفسور هاروارد ،"ليسا رندال
.در خط مقدم اين شکار قرار دارد
.او دنيا را متفاوت از من و شما مي بيند
يک روز من داشتم مي رفتم سرِ کار
،و متوجه شدم که يک بُعد ديگر
.واقعاً ميتونه وجود داشته باشه
دليل اصلي او براي متقاعد شدن اينکه
،بايد بيش از سه بُعد وجود داشته باشد
.يک گيره کاغذ بود
.واقعاً عجيبه
،اگر من اين يه ذره آهن ربا را بردارم مي بينيد که من ميتونم اين گيره کاغذ رو
حتي با وجود اينکه کل زمين داره اين گيره رو .به طرف خودش ميکشه، از زمين بلند کنم
،اگر خوب بهش فکر کنيد مي بينيد که نيروي مغناطيسي
،که به اين گيره اعمال ميشه براي مقابله با نيروي زمين کافيه
و در واقع بر نيروي جاذبه زمين .غلبه هم ميکنه و روي اون تاثير ميذاره
،پس ما اينجا با يک معما روبرو هستيم
اينکه چرا الکترو مغناطيس بايد بسيار نيرومندتر از
نيروي جاذبه باشه؟
فيزيکدانها دريافته اند که ما
در دنيايي زندگي ميکنيم :که تحت چهار نيرو واقع شده است
...الکترو مغناطيس
،نيرويي که با شارژ الکتريکي بر اشياء تاثير ميگذارد
...نيروي قدرتمند هسته اي
،که قدرت آن در سلاحهاي هسته اي آشکار است
و سومين نيرو، همان نيروي ضعيف هسته ايست .که پوسيدگي و فساد راديو اکتيو را هدف قرار مي دهد
،اين سه نيروي اصلي .همگي به شکلي مساوي در قدرت برابرند
،اما نيروي چهارم ، يعني جاذبه .بسيار ضعيف تر از آنهاست
درحقيقت در حدود تريليون تريليون تريليون بار
.از سه نيروي ديگر ضعيف تر است
بنابراين ما بايد بفهميم چه چيزي ميتونه اين موضوع رو توضيح بده
.که چرا جاذبه اينهمه از سه نيروي ديگر ضعيف تره
و يکي از احتمالاتي که ما ،شروع به فکر کردن به اون کرديم
در اين يکي دو دهه اخير، به شکلي کاملاً جدي
اين بوده که واقعاً ممکنه .که يک بُعد ديگري در فضا وجود داشته باشه
،اگر اين درست باشه دليل ضعيف بودن جاذبه ميتونه اين باشه که
در حقيقت جاي ديگري
.و در بُعد ديگري متمرکز شده
اين ايده که ميگويد: بُعد ديگري
،ممکن است در بخشي از واقعيت پنهان باشد .به قدمت افلاطون است
تصور او اين بود که دنياي ما
.همچون ديوار غاريست که با نور آتش روشن شده است
سايه ها در دنياي دو بُعدي ما مي رقصند
،و از طريق بدنه ديوار غار .به چشم ما مي رسند
.در همان بُعد سومي که از ما پنهان است
يک شکل سه بُعدي هندسي ،همچون يک چهار وجهي
،که داراي چهار وجه مساويست
ميتواند سايه اي غير واقعي را روي ديوار منعکس کند
و به اين شکل، يک وجه آن .به نظر کوتاهتر از وجه ديگر برسد
،درست همانگونه که يک بُعد اضافه ديگر
.ميتواند در طول حقيقي يکي از اين وجوه پنهان باشد
و به همين شکل هم، ممکن است که .در نيروي حقيقي جاذبه پنهان شده باشد
اهتمام "ليسا رندال" براي مطالعه بيشتر ،درباره اين بُعد تازه
،همچون افلاطون .با مطالعه سايه ها آغاز شد
.من اينجا يک مکعب سه بُعدي دارم
،اگر نور به يک وَجه اون بتابه
،ممکنه اون رو اشتباه بگيرم
،مثلاً اون رو فقط يک مربعي فرض ميکنم
.که دو بُعديست
اما با چرخاندن شيء
و نگاه کردن به اون از يک زاويه ديگر
،و با نور ديگري
،ميتونيد بفهميد که آنچه بهش نگاه ميکنيد .يک شئ سه بُعديست
،با کنار هم گذاشتن اطلاعات
.ميتونيد بفهميد واقعيت چيه
درست همانطور که يک سايه دو بُعدي
،ميتواند به ما در ادراک يک مکعب سه بُعدي کمک کند
ميتوان يک مکعب چهار بُعدي را
.با تماشاي سايه سه وجه آن ، مشاهده نمود
.ما ميتونيم به اشکال چهار وجهي متعددي نگاه کنيم
،آنچه که مي بينيم
از يک زاويه مثل يک مکعب به نظر ميرسه
اما از يک زاويه ديگر .ممکن هست مثل مکعبي در مکعبي ديگر به نظر بياد
.اينطور به نظر مي رسه که در درون خودش ميچرخه
،چون ما واقعاً در اين بُعد چهارم قرار نداريم
بنابراين رفتاري داره که ما حقيقتاً با اون آشنا نيستيم
چون يک بُعد ديگري در فضا داره
.که ميتونه حول اون هم مانور داشته باشه
،اما اگر حقيقتاً يک بُعد چهارمي در کار باشد
آيا ما نبايد متوجه تغييراتي اينگونه در اشياء بشويم؟
يا حتي ببينيم که از درون به بيرون مي چرخند؟
،آيا ممکن است که آنچه در بُعد چهارم وجود دارد
ممنوعيت ورود به دنياي ما را داشته باشد؟
،يا اينکه شايد اين ابعاد به شکل ديگري پنهان شده اند؟
،بنابراين ، اگر بُعدهاي ديگري در کار باشه
قطعاً خيلي خوب از چشم ما پنهان مانده
.که ما نميتونيم اونها رو ببينيم
اما چرا بايد اينطور باشه؟
،ممکنه که اين بُعدهاي ديگر
آنقدر کوچک باشند که ما .اصلاً نتونيم اونها رو تشخيص بديم
اما اين دانشمند
معتقد است که راهي تازه براي به دام انداختن آنها يافته است
،و آن بُعدي که ما قادر به ديدنش نيستيم
مسئول کنترل همه چيز در اين دنياييست .که ما در آن زندگي ميکنيم
چه شکلي خواهد داشت اگر که ما
به يک بُعد چهارمي در فضا سفر کنيم؟
.تصورش آسان نيست
.اما يک راهي براي آشنا شدن با اون وجود داره
.فرض کنيد که کف دست من ، دنيايي دو بُعديست
،اگر يک توپ سه بُعدي از اون عبور کنه
ساکنين کف دست من چه مي بينند؟
دايره اي که بزرگ ميشه
و بعد به اندازه يک نقطه کوچک ميشه .و در نهايت هم ناپديد ميشه
،حالا اگر من بتونم به يک بُعد چهارم وارد بشم
تصوير سه بُعدي من ، خراب ميشه ، کوچک ميشه
و سرانجام هم از اين دنيا محو ميشه .و کاملاً سياه ميشه
"فيزيکدان "يو.سي ايرواين"، آقاي "تيم تِيت
،معتقد است که بيشتر مواد در اين جهان
ممکن است به بُعد چهارم وارد شده .و سياه شده باشند
او نيز بيشتر وقت خود را
صرف تلاش براي ناديده گرفتن بُعدهايي مي کند .که معمولاً ما را محدود مي کنند
،شما وقتي غواصي ميکنيد
به سرعت متوجه اين واقعيت مي شيد که
بايد اندازه بالا بودن
.يا اندازه عمقي رو که در اون فرو رفته ايد، بدونيد
،و يا اينکه چقدر به سطح آب نزديک هستيد
بنابراين شما دقيقاً متوجه اين واقعيت مي شيد که
يک بُعد ديگري وجود داره که
،واقعاً نميتونيد تا وقتي که روي زمين هستيد .اون رو حس کنيد
تيم" معتقد است که بُعدي ديگر"
،که همان بُعد چهارم محسوب مي شود
ممکن است کليد توضيح يکي از :عميق ترين معماهاي جهان باشد
."معماي "ماده سياه
،در سالهاي اخير ما کاملاً متوجه اين موضوع شده ايم که
با احتساب همه مواد در جهان
.بعضي از اونها گم شده اند
ميشه ديد که بعضي از اونها جذب مواد ديگه ميشن
اما علاوه بر اون، هيچ ردي از اونها به جا نمي مونه .که بشه گفت واقعاً وجود دارند
دانشمندان قانع شده اند که "ماده سياه" وجود دارد
.زيرا روي گردش ستارگان به دور کهکشانها، تاثير گذار است
نيروي جاذبه آن چنان قدرتمند است که
دانشمندان بر آورد مي کنند نسبت آن
،به ماده معموالي .پنج به يک است
،ما نميدونيم که ماده سياه واقعاً چي هست
اما ايده هاي زيادي در اين باره
،براي توضيح اون وجود داره
ايده شخصي من درباره ماده سياه
.تئوري يک بُعد اضافيست
ايده "تيم"، آن است که ماده سياه مي تواند سند وجود
،بُعد چهارم باشد
.بُعدي که ديدن آن براي ما تقريباً غير ممکن است
در بررسي بُعد چهارم
.ميشه به لنگر يک کشتي توجه کرد
،وقتي به خط لنگر از دور نگاه مي کنيد ،مي بينيد که فقط يک خط هست
،يک شئ نازک رو مي بينيد
.و تشخيص نميديد که در حقيقت اين شئ ، قطر هم داره
،يعني يک بُعد ديگري که اگر روي سطح اون باشيد
.ميتونيد روي اون حرکت کنيد
،از يک نظرگاه نزديک در حقيقت مثل يک سيلندر هست
که بزرگ و کلفت هست .و مي تونيد حول محيط اون گردش داشته باشيد
،اگر اجزايي که به دور اين سيلندر در حرکتند
،به اندازه کافي کوچک بودند
،اينطور به نظر ما مي رسيد .که اصلاً حرکتي ندارند
.اين مدل بُعد چهارم ماست
يک توپ داريم که به جاي يک ذره در نظر گرفته ميشه
،همينطور که من اين ذره رو مي چرخانم
،در يک مسير دايره اي حرکت مي کنه ضمن اينکه ميله نگهدارند، اون رو سرجاي خودش نگه ميداره
.که به عنوان بُعد اضافي در نظر گرفته مي شه
.حالا بياييد ببينيم چطور کار مي کنه
ما الان اون رو حول اين بُعد اضافي مي چرخانيم
.و هر چه نزديک تر ميشه، سرعتش هم بيشتر مي شه
.و انرژي اون هم بيشتر مي شه
،حتي با اينکه اين ذره به نظر ساکن مي رسه
.در حقيقت ميتونه با سرعت در حرکت باشه
،بسيار بسيار سريع .اما در دوايري بسيار بسيار کوچک
،هر ذره اي که در حرکت باشد حتماً داراي انرژيست
،و بر اساس مشهورترين معادله فيزيک
،وقتي انرژي وجود داشته باشد .جرم هم وجود دارد
اين موضوع ، الهامي براي "تيم" بود
درباره اينکه ماده سياه واقعاً چه چيزي مي تواند باشد
و چگونه مي تواند ما را به
.کشف بُعد چهارم رهنمون شود
،فوتونها ذرات نور هستند
اما اگر مسير ديگري هم ،براي حرکت اين ذرات وجود داشته باشه
ميشه يک ذره از ماده سياه رو به دست آورد
آنهم با به دست آوردن فوتونهاي بدون جرم
.و چرخش اونها ،حول محور بُعد چهارم
،اگر "تيم" درست بگويد
،يعني ماده سياه، در واقع از جنس نور است
ذراتي بدون جرم ،که به نظر ما واجد جرم هستند
زيرا حول يک
محور بُعد چهارم بسيار کوچکي در گردشند که .براي ما کوچکتر از آنست که ديده شود
اما اين فوتونها کي و چگونه
دنياي سه بُعدي ما را ترک کرده اند و
و به بُعد چهارم وارد شده اند؟
يک راه درک اين موضوع اين هست که
به گردش روي يک گردونه بازي .در محل بازي بچه ها فکر کنيد
.با سرعت به دور خودش مي چرخه
در واقع به شکلي مي چرخه که
يک بچه بايد با همان سرعت به همراه گرونه
.در حال دويدن باشه
اما اگر گردش اون تندتر از ،سرعت دويدن کودک باشه
هيچ راه امني براي وارد شدن به اون .وجود نخواهد داشت
،بيشتر ذراتي که امروز وجود دارند
.واجد اينهمه انرژي نيستند
،اما وقتي که جهان ما خيلي جوان بوده
.بسيار کوچک و داغ بوده
،و در اون دوران ذرات ، انرژي بسيار بيشتري داشته اند
.و مي تونستند وارد بُعد چهارم بشن
،"درست پس از "بيگ بنگ
،ذرات بسيار پر انرژي نور
ممکن است وارد بُعد چهارم شده باشند
.و از همان زمان در آنجا گير افتاده باشند
،و امروز براي ما .ماده سياه به نظر برسند
اما "تيم" معتقد است که ممکن است راهي .براي خارج شدن آنها وجود داشته باشد
،و هر گاه اين اتفاق بيفتد آنها مي توانند اثباتي
.براي وجود بُعد چهارم باشند
اگر دو فوتون حول حلقه بُعد چهارم
،و در خلاف جهت هم در گردش باشند
.ممکن است با هم برخورد کنند
با اين برخورد، نابود مي شوند و
بارقه هايي از انرژي را .به جهان سه بُعدي ما مي بارند
،با اينکه چنين رويدادي بسيار نادر است
،اما اين برخوردها در بُعد چهارم
.نشانه اي را پديد مي آورند
...موتورها روشن... حرکت
،در سال 2008 .نَسا تلسکوپ "فِرمي" را به فضا فرستاد
،کاوشگري که کارِ آن جمع آوري تشعشعات فشرده گاماي
حاصل از رخدادهاي کيهاني .همچون انفجارات ستاره اي است
،اما کارِ ديگر آن جمع آوري اشعه هاي گاما از فوتونهاي ماده سياه
.در زمان برخورد آنها به يکديگر نيز مي باشد
،با جمع آوري اين اطلاعات ما متوجه اشعه گاماي آسمان شديم
.و شروع به جستجوي مکان ماده سياه کرديم
فِرمي" دريايي از تشعشات گاما را"
.در مرکز کهکشانمان کشف نموده است
اما هنوز راه درازي در پيش است
تا بتوان ثابت کرد که .اين تشعشعات از بُعد چهارم مي آيند
من واقعاً اميدوارم که بتونيم همين فردا به اين پيروزي دست پيدا کنيم
.و بُعد چهارم رو کشف کنيم
اما واقعيت اين هست که
.من هيچ نميدونم کي اين اتفاق مي افته
من فکر مي کنم که دورنماي امروز ما بسيار بهتر از
.چيزيست که قبلاً داشتيم
تلسکوپ "فِرمي" همچنان به جمع آوري شواهد
از عمق کيهان .تا سال 2015 ادامه خواهد داد
،اما اثبات وجود بيش از سه بُعد در اين جهان
.شايد نيازمند راه دوري نباشد
همين حالا، بزرگترين آزمايشگاه بشر
.در حال يافتن آنها در زير کوههاي آلپ سويس است
هدفِ علم
.گشودن عميق ترين عملکردهاي طبيعت است
و هيچ چيزي در دنياي علم .نميتونه عميق تر از نظريه ريسمان باشه
:نظريه ريسمان مي گه هر ذره از ماده
،و انرژي در جهان
.در واقع يک ريسمان ريزِ جُنبان است
،ريسماني که جُنبش آن .نه در سه بُعد، بلکه در 9 بُعد است
،اگر تئوري ريسمان درست باشه در هر نقطه از فضا
شش بُعد ديگر در حدي باورنکردني و فشرده به هم .در حال گردش هستند
اين ابعاد پنهان
.ميتونند تمامي مسائل فيزيک رو حل کنند
.اما يک مشکل وجود داره
،با وجود آن که تئوري ريسمان 40 سال پيش ارائه شده
.هنوز هيچ سندي براي اثبات اون وجود نداره
.هزاران دانشمند در شکار اين شواهد هستند
"زير دامنه آلپ در "ژنو
،مکان استقرار "هادرن کولايدر بزرگ" است .LHC يعني همان
يک مسير 17 مايلي دايره اي
که به منظور تصادم دادن ذرات اتمي به هم
.با انرژي فوق العاده ساخته شده است
،"استاد فيزيک "کلتک "ماريا اسپيروپولو"
.در "ژنو" به اين کار مبادرت داشته است
.آنهم از دوران ليسانس تا به امروز
او تريليونها ذره معلق را
.همچون شليک توپهاي اتمي در گيرنده ها ديده است
بلند پروازانه ترين LHC من فکر مي کنم که
و پيشرفته ترين مجموعه علميست
.که بشر تا به امروز به آن مبادرت کرده
ما به يک بيليون تصادم در ثانيه دست پيدا کرديم
.و اين يک دست و پنجه نرم کردن در راه ثبتِ داده هاست
،ماريا" و همکارانش"
اين توده اطلاعات را زير و رو کرده اند
،و يک دوجين از ذرات اتمي را شناسايي نموده اند
."ذرات بنيادين ماده"
اما هرگز ، هيچ ريسماني را
.در دل اين ذرات نيافته اند
نظريه ريسمان مي گويد که اين ذرات بايد
.تريليون تريليون بار کوچک تر از اتم باشند
به عبارت ديگر
،اگر يک اتم به اندازه منظومه خورشيدي ما باشد
.يک ريسمان، در اندازه يک حباب لامپ خواهد بود
،و هرچه يک شئ کوچکتر باشد
.نيازمند انرژي بيشتري براي ديدن آن هستيم
،در گردشند LHC انرژي ذرات اتمي که در
.بي نهايت زياد است
پروتونها در اين حلقه با چنان سرعتي ساطع مي شوند که تابش نور
،در مقابل آنها .تنها هشت مايل در ساعت خواهد بود
اما ديدن اين ريسمانهاي بنيادي
و شش بُعد حلقوي آنها
.نيازمند سطح غير قابل درکي از انرژيست
يک "کولايدر"(برخورد دهنده) داشته باشيد
،که بتونه چيزي مثل اين ريسمانها رو توليد کنه
.بزرگتر باشه LHC بايد شتاب دهنده اي داشته باشيد که از
،بسيار بزرگتر از زمين ...بزرگتر از محيط زمين
.و احتمالاً حتي بزرگتر از کهکشان راه شيري
اما ممکن است راهي براي اثبات درستي نظريه ريسمان
و شش بُعد اضافه ديگري که همراه آن است
،وجود داشته باشد
.راهي که نيازمند ديدن مستقيم ريسمانهاي ذره اي نباشد
جو پولينسکي" يکي از"
.پيشقراولان جهاني نظريه ريسمان است
،همچون بسياري ديگر از فيزيکدانها
او نيز الهام خود را .از نزديک شدن به طبيعت مي گيرد
به طبيعت کوهستان رفتن
در صورتيکه بخواهيد درباره .بعضي چيزها فکر کنيد، خيلي خوبه
،وقتي به اين بالا مي رسيد
.تصوير بزرگتري رو در مقابل خودتون خواهيد داشت
"احتمالاً "جو
.عميق تر از هر کسي غرق در نظريه ريسمان شده است
او در حين انجام اين کار، دريافت که
.مطلب غريبي از رياضيات کم است
ما ميدونيم که ذرات بنيادين طبيعت
،خيلي کوچکند
...کوچکتر از هر آنچه که ما تا به حال ديده ايم
.خيلي خيلي کوچکتر
،حالا اگر اين ذرات بنيادي ،همان ريسمانها باشند
.خيلي مبهم خواهند بود
چطور بفهميم که اونها اصلاً وجود دارند؟
.مي بينيد که اين موضوع خيلي چالش برانگيزه
يک محاسباتي وجود داره که ما انجام ميديم
و پاسخي که رياضيات به ما ميده
،با اون تصويري که ما از فيزيک داريم
.مطابقت داره
اما معلوم شد که مسئله اين هست
.که ريسمانها به تنهايي کافي نيستند
،آنچه که رياضيات به ما مي گفت اين بود که چيز ديگري هم
.در اين تصوير موجوده
،در 1995 پس از سالها کار و کوشش
جو" از ميان محاسبات کمر شکن رياضي"
.به کشف منبع ريسمانها دست يافت
.او اين ذرات را " دي- برين" نام گذاري کرد
ما اينجا در ارتفاع دلپذيري از طبيعت هستيم
و اين تور زيباي عنکبوت رو مي بينيم
.که مدل خوبي براي بعضي از اين ايده هاست
ميشه گفت که "دي- برين" همان اجرام فرابُعدي هستند
.که مي توانند دو بُعدي، سه بُعدي و يا بيشتر باشند
اين تار عنکبوت، دو بُعديست .مثل يک پارچه
،و درست مثل يک پارچه هم ميتونه تا بخوره و خم بشه
.به همان شکلي که "دي- برين" ميتونه تا بخوره و خم بشه
اين يک مدل ايدآل نيست
چون اين تار بين دو تا شاخه گير کرده
.اما دي-برين ميتونه تا بي نهايت ادامه داشته باشه
،اونها ميتونند به اندازه کيهان باشند
،ميتونند به وسعت کيهان پهلو به پهلوي هم قرار بگيرند
،و حالا اگر از نزديک نگاه کنيد
.مي بينيد که اين حشرات کوچولو در اين تور افتاده اند
درست به همان شکلي که .ريسمانها در دي-برينها گير ميکنند
"در نظريه "جو دي- برين ميتواند
هر کدام از 9 بُعدي را که
.در نظريه رياضي ريسمان وجود دارد ، در بر بگيرد
.سرتاسر کيهان مي تواند يک دي-برين سه بُعدي باشد
يک مکعب از فضا که همه ريسمانها
.و همه مواد جهان ما، در آن گير افتاده اند
و در اينجا اين "دي-برين" کار خودش رو انجام ميده
و متوجه ميشيم که خيلي محتمل هست که
.ابعاد، بسيار بزرگتر از آنچه ما فکر مي کنيم باشند
به اندازه اي که ما بتونيم .حتي ذره هاي شتاب دهنده رو هم ببينيم
به اندازه اي که روي آنچه که ما مي بينيم ، تاثير گذار باشند
،يعني روي فيزيک نجومي، همان بخشي از فيزيک .که ما مي تونيم در فضا مشاهده کنيم
"دانشمندان سراسر دنيا با امتنان از کشف "جو
اميد تازه اي به دست آوردند
.که شايد بتوان ابعاد ديگري را کشف نمود
اگر شما، من ، و هر ستاره و کهکشاني در هستي
در يک دي-برين سه بُعدي گير افتاده باشيم
پس بُعد چهارم
.لازم نيست به اندازه يک اتم کوچک باشه
.ميتونه خيلي بزرگتر از اينها باشه
،کشف ابعاد بيشتر
يکي از بزرگترين کشفيات
.در تاريخ علم است
.اما اين احتمال هم هست که ما رو دچار مشکل هم بکنه
،چون آزمايشي که بخواد ثابت کنه اونها وجود دارند
،ممکنه باعث ايجاد يک سياهچاله .همينجا در روي زمين بشه
در 1609 ، گاليله با تلسکوپ خودش
.قمرهاي ژوپيتر (مشتري) را ديد
کشف او درباره اين نقاط نوراني کوچک
،که با چشم غير مسلح قابل ديدن نبودند
.درک ما را از دنياي پيرامونمان تغيير داد
ديدن ابعاد ديگر فضا
.دشوارتر از ديدن قمرهاي گاليله خواهد بود
اما اگر اونها رو کشف کنيم، کل درک ما رو
.درباره سراسر هستي تغيير ميده
،اين دستگاه کاملاً هماهنگ
،که مي تواند وسيله اي براي کشف بُعد چهارم باشد
،در زير زمين دانشگاه واشينگتن مستقر شده
.و متعلق به اين مرد است
اريک اَدِلبرگر" به همراه گروه کوچکي"
ده سال اخير را
به مشاهده چرخشهاي اين ترازوي پيچشي ،نشسته است
به اميد يافتن شواهدي
.از وجود ابعادي ديگر
.جاذبه، ماجراي بسيار حيرت انگيزيست
اولين نيروي بنياديني بود
.که دنياي فيزيک از آن آگاه شد
آيزاک نيوتن" يک تئوري درباره جاذبه داشت که"
.در منظومه خورشيدي به خوبي به اجرا در آمده
اما به هيچ وجه در
فاصله هاي کوتاه امتحان نشده
و همين فاصله هاي کوتاه هستند که
در حال حاضر زمينه فعاليتهاي تئوريک ما را
.تشکيل ميدن
نيروهايي که "اريک" بايد اندازه بگيرد
.فوق العاده ضعيفند
،با وجود اينکه آزمايشگاه او در زير زمين واقع شده
اما داده هاي او با صداي قطارها و ترافيک سنگين
و حتي هواپيماهايي که مايلها .بر فراز سر آنها در پروازند، تداخل مي کند
،نيروهايي که ما در حالِ اندازه گيري اونها هستيم بسيار ضعيفند
،براي تصور کوچکي اونها ميتونيد فرض کنيد که يک تمبر رو
به ميليونها قطعه کوچک بريده باشيد
،و بخواهيد يکي از اين قطعه هاي ريز شده رو وزن کنيد
.ما داريم يک چنين نيرويي رو اندازه مي گيريم
اگر نيروي جاذبه در فواصل کوتاه ،از جاذبه نيوتن پيروي نکند
ميتواند نشانه اي از وجود
.يک بُعد ميکروسکوپيک ديگر باشد
اين موضوعيست که "اريک" آنرا براي اولين بار
،از طريق علاقمندي ديگري ،خارج از آزمايشگاه خود
.و ضمن بررسي موضوع ظريف ديگري به دست آورد
يک راه خوب در درک اين موضوع
براي روش نشت جاذبه
،به ابعادي ديگر
مشاهده نشت آب
.به ابعادي ديگر است
ما منبعي از آب داريم
که از اين لوله هاي بالايي بيرون مي ريزه
و از يک کانال پايين ميره .و به يک بُعد محدود ميشه
،بعد هم از اين بُعد پايين ميره
ما يک کانال رو هم دو برابر کانال ديگر ساخته ايم
و حالا ميخواهيم جريان آب رو اندازه بگيريم
به اين شکل که ببينيم سطح آب در درون اين مخزن چه تفاوتي
نسبت به همين مخزن وقتي که آب به اندازه دو برابر
.در يک بعد حرکت ميکنه، خواهد داشت
مقدار آبي که
در درون لوله بلندتر يک بُعدي در جريان بود
درست به اندازه همان مقدار آبيست که
.از لوله کوتاهتر خارج شده
پس آنچه که اين آزمايش در رابطه با جاذبه بيان ميکنه اينست که
،اگر جاذبه در يک دنياي تک بُعدي در جريان باشه
همان وضعيت را در شرايطي که اشياء نزديک به هم باشند
.يا خيلي دور از هم باشند، خواهد داشت
حالا ببينيم وقتي که
آب بر يک سطح دو بُعدي به جريان در مياد چه اتفاقي مي افته
،در آزمايش دو بُعدي ما
،مخزني که نزديک به منبع آب بود
دو برابر آب را نسبت به
.مخزني که دورتر از منبع آب بود، دريافت کرد
،اگر اين دو مخزن، اندازه جاذبه ما بودند
ما مي فهميديم که ما در يک دنياي دو بُعدي زندگي ميکنيم
.چون دو برابر آب در اينجا به دست آورديم
،حالا ببينيم وقتي آب در سه بُعد جريان پيدا مي کنه
.چه اتفاقي رخ ميده
،وقتي آب در سه بُعد منتشر مي شود
و شما مخزن را دو برابر به سرچشمه آب نزديک ميکنيد
.چهار برابر آب به دست مياوريد
،بنابراين وقتي مخزنها را کنار هم قرار مي دهيم
مي بينيم که در آزمايش يک بُعدي .آب همان مقدار را دارد
،در آزمايش دو بُعدي مخزن نزديکتر به سرچشمه آب، دو برابر آب داره
و در آزمايش سه بُعدي .آب اون چهار برابر بيشتره
حالا اگر بتونيم فرض کنيم که ،در يک دنياي چهار بُعدي زندگي مي کنيم
آنچه که انتظار ديدنش رو داريم
،اين خواهد بود که نزديکترين مخزن به اندازه هشت برابر
.نسبت به مخزني با فاصله بيشتر ، آب بگيره
،هر چه تعداد ابعاد بيشتر باشد
.نيروي جاذبه در فاصله بيشتري تغيير مي کند
.ما جاذبه رو تا 50 ميکرون اندازه گرفتيم
.که ميشه به اندازه نصف قطر موي سر شما
.تا اينجا هنوز هم حق با آقاي "آيزاک نيوتن" است
،اگر "اريک" بتواند حتي جلوتر از اين برود
،دنياي پنهانِ يک بُعدِ ديگر
.ناگهان خود را نمايان مي کند
دلايلي وجود داره که بشه به اين فکر کرد که
،محدوده بين 50 و 10
ممکنه حاوي موارد غافلگير کننده زيادي باشه
و البته همين موضوع، اشتياق ما رو تحريک ميکنه
.تا دست به انجام آزمايشات بزنيم
،در آنسوي کره زمين
"و در "هادرن کولايدر بزرگ
فيزيکدان ذره اي ،"ماريا اسپيروپولو" نيز
به دنبال تغييراتي غير منتظره .در نيروي جاذبه است
،و اگر تجربه موفقي داشته باشد
ممکن است قادر به خلق چيزي باشد که :کسي تا کنون در روي زمين آن را نديده
!يک سياهچاله
LHC کاملاً محتمل هست که آزمايش
.بتونه سياهچاله هاي ميکروسکوپيک ايجاد کنه
اين يک سياهچاله نيست که
از يک ستاره رو به مرگ به وجود آمده باشد
و هسته آن آنقدر متراکم باشد که
.هيچ چيز نتواند از کشش جاذبه آن بگريزد
،آنچه "ماريا" در جستجوي آن است
.شواهدي از سياهچاله هاي ميکروسکوپي است
بتواند دو ذره را LHC اگر
،عمداً به هم نزديک کند
،و بُعدي ديگر به اندازه کافي بزرگ باشد
جاذبه شروع به زياد شدن .بيش از حد انتظار مي کند
در واقع دو ذره را به شکلي به هم برخورد مي دهد که
.يک سياهچاله ذره اي فرم بگيرد
اما هنوز لازم نيست که .نگران رفتن به مريخ باشيد
سياهچاله هايي که "ماريا" و همکارانش ،در حال توليد آنها هستند
...خيلي کوچکند
،به قدري کوچکند .که ظرف ثانيه اي از بين مي روند
سياهچاله هاي ميکروسکوپيک به محض توليد
.فوراً با يک عمر بسيار کوتاهي از بين مي رن
يک اسپري از اين ذرات ديده ميشه که ميتونه به ما نشان بده
.که چنين جرمي، توليد شده
بيش از يک سال است که در جستجوي LHC
.اين سياهچاله هاست
آنها تاکنون نتوانسته اند حتي نشاني از
.توليد يک سياهچاله هم بيابند
.بُعد چهارم هنوز از ما مي گريزد
اما "ليسا رندال" معتقد است که اين مي تواند
،به دليل آن باشد که فرم اين ابعاد .متفاوت از آن چيزيست که دانشمندان انتظار آن را دارند
،او معتقد است که ابعاد ديگر
ريسمانهايي هستند که معبرهايي .به جهاني موازي ميباشند
ابعاد ديگر، به آساني ديده نمي شوند
،اگر ديده مي شدند .ما مدتها پيش اونها رو پيدا کرده بوديم
بسياري از دانشمندان معتقدند که
ما هيچوقت نميتونيم .تکنولوژي پيدا کردنشون رو به دست بياريم
،اما اين ابعاد ...ممکن است خودشون رو آشکار کنند
چون ممکن هست که جدا کننده ما .از يک جهان موازي باشند
سرتاسر کيهان ممکنه
کمتر از ... يک تريليون اينچ .دورتر از ما نشسته باشه
،ليسا رندال" پروفسور هاروارد"
ايده خاص و تازه اي درباره ابعادي ديگر دارد
ايده اي که ممکن است نگرش ما را .نسبت به سرتاسر هستي تغيير دهد
.او با نظريه ريسمان آغاز کرده است
:ايده اي که ميگويد همه ذرات بنيادين
تنها نوساناتي از .ريسمانهاي بسيار کوچک 9 بُعدي هستند
.او سپس نظريه "جو پولکينسکي" را نيز به آن افزود
:نظريه اي که ميگويد ،ريسمانهايي که تشکيل دهنده سرتاسر هستي هستند
بايد در يک جرم سه بُعدي قرار داشته باشند
."موسوم به "برين
دو نوع ريسمان وجود داره
ريسماني که اول و آخر داره
.و ريسماني که شبيه يک حلقه هست
ريسمانهايي که اول و آخر دارند بايد به جايي بسته باشند
نميتونند هر جايي .در ابعاد بالاتر فضا قرار گرفته باشند
.ناچارند روي سطح يک "برين" قرار گرفته باشند
،و اگر اين درست باشه
ذرات مربوط به ريسمان هم
.در همان "برين" قرار خواهند داشت
و معلوم ميشه که همه موادي که ما ميشناسيم
،و همه نيروهايي که در رابطه با اين مواد هستند
همه با همين مکانيزم در درون يک "برين" قرار خواهند داشت
.البته به جز جاذبه
.چون جاذبه اصلاً ربطي به ريسمان باز نداره
.جاذبه با ريسمانهاي بسته مربوطه
.و ريسمانهاي بسته هم خط پايان ندارند
مکانيزمي براش وجود نداره که .وادارش کنه در درون "برين" بمونه
.يک ريسمان بسته ميتونه هر جايي باشه
محاسبات "ليسا" مي گويند که دليل ضعيف بودن جاذبه
آن است که ريسمانهاي بسته اي که
،حامل نيروي جاذبه هستند
از "برين" ما دور مي شوند
و به جاي آن، در يک جهان موازي ديگري
،که به وسيله يک بُعد چهارم از ما جدا شده است .متمرکز مي گردند
فرض کنيد که اين دو ساختمان پشت سر من ، هر کدام
.دو "برين" مجزا باشند
.و شايد ما فقط در اين ساختمان يا "برين" زندگي کنيم
اگر جاذبه روي ساختمان ديگري اعمال بشه
ما فقط يک کمي از جاذبه رو حس مي کنيم
اين شايد بتونه توضيح بده که
.چرا جاذبه براي ما اينهمه ضعيفه
(گراويتانها (واحد فرضي گرانش به آزادي بين "برين" ما
و "برين" ديگري که در آنسوي بُعد چهارم قرار گرفته ، در حرکتند
اما جاذبه در اين جهان موازي به قدري قويست
که فضا را
،تريليونها تريليون بار .کوچکتر از فضاي ما مي کند
فضاي بين اين دو "برين" ريسماني مي شود
در همان حال که گراويتانها
،از "برين" پر جاذبه ،به "برين" ما جاري شده
،منتشر گرديده .و نيروي آنها بسيار ضعيف ميگردد
مقياس همه چيز
در حال جابجايي از يک نقطه در يک بُعد .به بُعد ديگر تغيير مي کنه
بنابراين ممکنه چيزهايي در اينجا بسيار سنگين باشه
.که ممکنه در اينطرف بسيار سبک باشه
و اين به طور طبيعي توضيح ميده .که چرا جاذبه اينهمه ضعيف هست
ايده "ليسا" درباره يک بُعد چهارم که جدا کننده ما
از يک جهان موازي که در آن
،نيروي جاذبه به اندازه نيروهاي ديگر جهان قويست
.جهان فيزيک را روشن کرد
،از سوي ديگر ،در "هادرن کولايدر" در ژنو
به زودي پرتوها را به هم برخورد خواهند داد
با نيروي کافي براي توليد ذراتي که
مي توانند ثابت کنند .اين بُعد ريسماني واقعاً وجود دارد
،اگر اين ايده درست از آب در بياد
ميشه ذراتي رو توليد کرد
که ضرورتاً يک جنبش آني در بُعد ديگري داشته باشند
ولي ما اين بُعد ديگر رو نمي بينيم
آنچه که مي بينيم، اثر آن وضعيتيست که .ذرات ، جرم داشته باشند
و اين جرم ميتونه همان جرمي باشه که
ما مي تونيم به صورت انرژي
...در "هادرن کولايدر" توليد کنيم .البته اميدواريم
اکنون هر لحظه ممکن است از کوههاي آلپ سوسيس
خبر برسد که دنيا کاملاً متفاوت از
.آن چيزيست که ما همواره تصورش را مي کرديم
اما يک پيچيدگي ديگري در اين وضعيت حماسي
.يا اين بُعد ديگر وجود دارد
،يک پيچيدگي که به قول يکي از دانشمندان .محکوم به شکست است
.او معتقد به وجود ابعادي بيشتر از سه بُعد نيست
.در واقع او معتقد است که تنها يک بُعد وجود دارد
شما چطور يک جهان رو مي سازيد؟
آيا احتياج به سه بُعد داريد؟
يا اينکه مي خواهيد چهار بُعدي باشه؟ يا 9 بعدي؟ و يا شايد هم بيشتر؟
اينها بنيادي ترين سوالاتي هستند که
دانشمندان مي تونند .درباره واقعيت ما داشته باشند
،اما آسان ترين سوالات .معمولاً سخت ترين جوابها رو در بر خواهند داشت
LHC خيل دانشمندان
و آزمايشگاههاي سراسر دنيا
در شکار شواهدي از بُعدي ديگرند
که ريسمانيند و يا اينکه .حلقه هاي کوچک چيده شده رويهم هستند
آنها اميد کشفي عظيم را
.ظرف چند سال آينده دارند
،"اما "ريناته لول فيزيکدان دانشگاه اوترکت
.نفس را در سينه حبس نکرده است
البته يکي از مسائلي که شما ،در تئوري ريسمان داريد
.وجود ابعاد بيشتر هست
و بعد از اون هم تازه ناچاريد توضيح بديد که چرا فقط چند تاي اونها رو مي بينيد
.و اينکه چقدر خوب مي شه اگر بتونيد چنين کاري کنيد
اما در حال حاضر اين کار بسيار مشکليست
.و يا اينکه کسي هنوز نتونسته اون رو عيان کنه
ريناته" معتقد است"
،که ابعاد ديگري که با تئوري ريسمان مربوط هستند
تنها يک تناقض محض رياضيست
.و اصل تئوري اشتباه است
البته اين سوال ايجاد مي شه که
آيا ما مي تونيم
بدون اين ابعاد ديگر وجود داشته باشيم؟
"عدم علاقه "ريناته لول
،به ابعادي ديگر در تئوري ريسمان
تنها به زمينه علاقه او
...در حمله به پازلي مشابه است که براي حل معماي جاذبه
.ايجاد شد
آينشتاين" متوجه شد که جاذبه مي تواند"
،مثل فضايي که با جرم عظيمي خم شده است .ديده شود
تئوري نسبيت او
.شاهکار فيزيک مدرن است
.اما مسائل حل ناشده مهمي را بر جا گذاشته است
تاثير جاذبه روي ذرات ميکروسکوپي چگونه است؟
حالا اگر شما سوالي بپرسيد که
در رابطه با کوچکترين ذراتي
،که با جاذبه درگيرند باشه
رابطه چنين اجرامي با جاذبه
در مقياسهايي بسيار بسيار اندک چگونه خواهد بود؟
اينجاست که بايد تئوري "آينشتاين" را بسط داد
.چرا که اين حوزه رو در بر نميگيره
.و "ريناته" وارد ميدان شد
او در تلاش است تا قوانين تازه اي را براي جاذبه بيابد
.که حتي در کوچکترين فواصل نيز بگنجد
و براي اينکار ،آنها را .در شبيه سازيهاي کامپيوتري بازسازي مي کند
او با مجموعه اي از نقاط ميکروسکوپي در فضا آغاز کرده
.و سعي دارد آنها را با جاذبه به هم متصل نمايد
،به عبارتي ديگر .او در حال رشد دادن فضاست
،آخرين باري که چنين پديده اي خارج از کامپيوتر رخ داد
.چيزي در حدود 13.7 بيليون سال پيش بود
:بخشي از رويدادي که همه شما درباره آن شنيده ايد
."بيگ بنگ"
ريناته" روي مقياسهاي بسيار کوچکتري کار مي کند"
اما دنياهاي ميکروسکوپي که او در حال رشد دادن آنهاست
.امکانات بسيار غير منتظره اي دارند
فرض کنيد که يک فضا يا يک بخشي از فضا رو داريد
و مي خواهيد درباره چيستي اون بدونيد و به طور اخص
.مي خواهيد درباره بُعد اون مطالعه کنيد
يک آزمايش براي دريافتن حقيقت چيستي اين بُعد
اين هست که
يک قطره جوهر رو در آب بيندازيد و ببينيد چه اتفاقي مي افته
.ببينيد که چطور اين جوهر در محيط منتشر ميشه
،در آب .اين جوهر در سه بُعد منتشر مي شود
.روي يک تکه کاغذ در دو بُعد منتشر مي شود
اما وقتي "ريناته" امتحان مي کند تا ببيند مواد چگونه در
،شبيه سازي کامپيوتري او منتشر مي شوند
...نتيجه عمل چيزي مثل اين بود
...حالا ببينيد چه اتفاقي مي افته
بسيار کمتر از فضايي را پر مي کنه که ما
در يک مقياس کوچکتر انتظار داشتيم
و اين يک نتيجه گيري واضحيست از اينکه
ابعاد فضا در حقيقت کوچکتر از
...چيزي هستند که ما انتظار داريم
.يعني کمتر از سه بُعد
"شبيه سازي "ريناته
نشان مي داد که سه بُعد وجود دارد
.اما در ريشه، فقط يک بُعد در کار است
،اگر نظريه او درباره جاذبه درست باشد
،مبين آن است که فضاي جامد .به هيچ وجه جامد نيست
،در مقياسهاي بسيار کوچک
ممکن است از ترکيب خطوطي يک بُعدي .شکل گرفته باشند
آيا اين همان حقيقت بنيادينيست که فضا بر مبناي آن فرم گرفته است؟
آيا فقط همين يک بُعد وجود دارد؟
بنابراين ، واقعيت اين هست که ممکنه کسي فکر کنه که ابعاد فضا
...ثابت هستند و خدا داده اند
.فقط وجود دارند
اما در مقياسهاي بسيار بسيار کوچک چطور؟
.و اينجاست که داستان بسيار متفاوت ميشه
به نظر مي رسه که هر قدر شما مقياس فضا رو کوچکتر و کوچکتر کنيد
.ابعادِ کوچکتر و کوچکتري پيدا مي کنه
دانشمندان ديگر، با
دنياي يک بُعدي "ريناته" قانع نشده اند
آنها روي جهاني با
.ابعادي بسيار بيشتر شرط بسته اند
.و حقيقت هنوز ناپيداست
.اما خارج از دسترس نيست
اين يک مسئله ايست که ما واقعاً دلمون مي خواد حل بشه
واقعاً فکر مي کنيم که بايد جوابي براي اون وجود داشته باشه
،که بگه چيزي هست
و بتونه به ما بگه
چيزي واقعاً غريب در ماوراي ماده
يا فيزيک و يا نيروهاي فيزيکي وجود داره .که ما هنوز درباره اونها فکر نکرديم
،در نهايت يک ايده
يک نظريه بسيار ساده و شکوهمند وجود داره
که در سراسر طبيعت و همه آنچه که ما مي بينيم، صادقه
و ما حس مي کنيم که ممکنه .خيلي خيلي بهش نزديک باشيم
،وقتي يک سوال عجيبي داريد
مدتي وقت مي بره تا جوابها و ايده ها درباره اين سوال عجيب
.به نتيجه برسه
آيا 9 بُعد وجود دارد؟ يا فقط يکي هست؟
آيا اين فضاي پنهان يک ريسمانه؟ يا اينکه با حلقه هاي ريزي بافته شده؟
.ما هنوز جواب اون رو نمي دونيم
.اما مي تونيم درباره يک چيز مطمئن باشيم
دنياي سه بُعدي که ما فکر مي کرديم ،در اون زندگي مي کنيم
.تنها همان چيزيست که ما مي بينيم
.اما واقعيت قطعاً چيز ديگريست
.:: @bollbolljan_com ::.