از سال 1965 تا سال 1969
موج هاي جديدي در سينماي جهان به وجود مي آيند
در اين فصل ما به سرتاسر جهان سفر خواهيم كرد
و با جهان زيباي فيلم هاي آندره تاركوفسكي آشنا مي شويم
سپس به سراغ فيلم هاي جسورانه تر سينماي آمريكا مثل فيلم « رواني » يا فيلم «ايزي رايدر» خواهيم رفت
در پاريس در دهه 50 و 60 عاشقان سينما اينجا در اين كافه ها مي نشستند
و سينما رامتحول كردند
آن ها فكر ميكردند كه به مركز سينماي جهان تبديل شده اند
اما آن ها مركز سينماي جهان نبودند
فيلمسازي در دهه 60 براي اولين بار امري جهاني شده بود و به يك يا دو كشور محدود نمي شد
چنين اتفاقي واقعا خوشحال كننده و هيجان انگيز بود
براي اينكه اين داستان را روايت كنيم بايد به دور تا دور دنيا سفر كنيم
بياييد از اينجا شروع كنيم از شرق اروپا از پشت ديوار برلين
فيلمساز هاي اينجا بسيار جسورتر و معترض تر از
هم قطاران پاريسي شان بودند
در كشور هاي مثل لهستان ، چكسلاواكي مجارستان و شوروي
كارگردان ها با دل جرات زياد دست به ساخت فيلم هايي شخصي و مدرن زدند
كه رسانه سينما را به رسانه ايي براي اعتراض و مقابله با دولتمردان تبديل كرد
عواقب اين جسارت فيلمساز ها ممنوع الكاري برخي از آنان و زنداني شدن برخي ديگر شد
و بسياري از اين فيلم ها توقيف شدند
داستان از لهستان شروع شد
به عنوان مثال اين صحنه از فيلم خاكستر ها و الماس ها ساخته ي آندري وايدا را در نظر بگيريد
دو عاشق ، مرد و زني جوان با يكديگر صحبت ميكنند
..:: ارائه شده توسط وب سايت بلبل جان ::.. ‏.:: www.bolboljan.net ::.
ابن اولين روز دوران صلح بعد از جنگ جهاني دوم است
كشور لهستان تكه پاره شده بود
اين مرد مايچك از كشور خودش در برابر
نازي ها دفاع كرده بود اما حالا كشورش به دست كمونيست ها افتاده است
و او از آن ها نيز متنفر است
او عينك دودي سياهي به چشم زده است نه مثل جميز دين چون دين به خاظر تيپ و شيك بودنش مي زد
اما مايچك به اين خاظر عينك زده است كه چون سال هاي سال در فاضلاب هايي زيزميني شهر ورشو زندگي كرده است
اما او نيز مثل جميز ياغي بي هدف است
مثل فيلم بريتانيايي « مرد سوم» كه بيشتر در فاضلاب ها اتفاق مي افتاد
فيلم خاكستر و الماس ها نيز كاملا اورسون ولزي و اكسپرسيونيستي بود
در فيلم نماد هايي وجود دارد كه نشان دهنده زير و رو شدن دنيا اند
فيلم هاي وايدا بسيار نماد گرا بودند چون خود وايدا مثل خيلي از لهستاني هاي ديگر
دوست داشت معاني فيلم هايش را از طريق نشانه و رمزگان در لفافه به مخاطب انتقال دهد
وايدا در مقايسه با ديگر
فيلمساز لهستاني رومن پولانسكي كه به يكي از
مشهورترين فيلمساز هاي جهان تبديل شد بسيار مهجور ماند
او خيلي سريع كات مي زد درست مثل درام زدن در موسيقي جاز
پولانسكي در فيلم كوتاه خودش تحت عنوان دو مرد و يك كمد بازي كرد
او در اين فيلم در نقش جواني پر ادعا با صورتي تر و تميز ظاهر شد كه ديگران همچون يك رئيس مورد ضرب و شتم قرار مي دهد
پولانسكي يهودي بود
در جنگ جهاني دوم او شاهد رفتار سرباز هاي آلماني با مردم لهستان بود
مادر او در اردوگاه آيشويتز كشته شده بود
در دوران كودكي او از فيلم هاي رنگي و گريز گراي موزيكال خوشش نمي آمد
او فيلم هايي مثل فيلم هملت ساخته لارنس اولوير را دوست داشت
او عاشق حركت دوربين هاي فيلم
در راهرو هاي تنگ قصر شده بود اين به خاطر بيماري تنگا ترسي وي بود
قلعه ها بار ها و بارها در فيلم هاي او مورد استفاده قرار گرفته شدند
اولين فيلم بلند رومن پولانسكي چاقو در آب نام داشت
كه يكي از هراس انگيز ترين فيلم هاي تاريخ سينما است
ما بر روي يك قايق كوچك هستيم مرد سمت راست همسر زن است
قايق مال مرد است و آن زني كه در دور دست در حال شناست زن اوست
تصويري با عمق ميدان بسيار زياد
در سمت چپ كادر پسري دانش آموز است كه به قايق دعوت شده
همسر مرد شيفته ي دانش آموز شده است يك مثلث عشقي به وجود مي آيد
در اينجا بازوي مرد تقريبا يك مثلث به وجود آورده است
مرد از دانش آموز خوشش نمي آيد دانش آموز اين موضوع را مي داند
او سعي ميكند همچون افراد فدرتمند مرد را بيشتر تحقير كند
برخلاف بسياري از فيلم لهستاني آن دوره فيلم چاقو در آب
هيچ ارتباطي با جنگ ندارد اين موضوع نشان دهنده اين است كه جامعه و تاريخ
موضوعات مورد علاقه پولانسكي نيستند در عوض در اين مورد رابطه مثلثي سه انسان مهم است
فيلم « چاقو در آب» را مي توان مثالي براي جمله هنر براي هنر است دانست
فيلم به شدت مدرن بود
و از آنجا كه به اندازه كافي اجتماعي نبود توسط مسئولين كشور محكوم شود
به همين خاطر پولانسي جامعه سوسيساليسم لهستان را رها
كرد و به همان روش مدرن خودش به فيلمسازي ادامه داد
پولانسكي در سال 1967 اين فيلم كه يكي از بهترين فيلم هاي اوست يك فيلم هجويه وحشت را ساخت
همانطور كه شما مي بينيد در اين صحنه زمستاني همچون سرزمين روياها است و در استوديو فيلمبرداري شده است
دوباره پولانسكي از مسائل اجتماعي دور شده است
تصوير عريض و در عين حال زيبا است شخصيت ها از يهوديان اروپاي مركزي اند
تصاوير فيلم شبيه به نقاشي هاي مارك شاگال است خود پولانسكي در نقش يك احمق در فيلم ظاهر مي شود
براي نقش مقابل او تهيه كننده فيلم يك بازيگر زن جوان و زيبا با نام شارون تيت را انتخاب ميكند
شارون تيت و پولانسكي در طول فيلمبرداري با هم ال اس دي
مصرف كردند آن ها عاشق يكديگر شدند و تيت حامله شد
آن ها خانه ايي در هاليوود ساختند اما روياهاي پولانسكي خيلي زود پايان يافت
همسر او ، فرزند در راهش و جمعي از دوستان وي توسط خانواده منسون قتل عام شدند
اگر پولانسكي سوار بر قطاري مي شد
كه در دهه 50 و 60 از جنوب لهستان به سمت چكسلواكي مي رفت
او در بين راه در سينماي جهان ميديد كه فيلم هايي كه ساخته مي شدند خيلي از تفكرات او دور نيستند
سينماگران چكسلواكي در آن دوران از طريق انيميشن ها و فيلم هاي عروسكي شان مشهور شده بوند
يري ترنكا سردمدار آن ها بود
مشهورترين فيلم تريكا فيلم « دست» است كه در سال 1965 ساخته شد
اين فيلم يكي از سمبليك ترين فيلم هاي تاريخ سينماست
فيلم داستان مردي كوچك بامزه و دوست داشتني را روايت
مي كند كه دستي وارد خانه اش شده و او را اذيت ميكند
ترينكا براي حركات دست از حركت دست واقعي استفاده
كرد اما براي مرد تكنيك استاپ موشن را به كار گرفت
دست براي مرد يك تلويزيون مي آورد
اين صحنه ياد آور صحنه مشهور فيلم هرچه خدا بخواهد ساخته داگلاس سيرك است
تلويزيون تصاويري از قدرت را به مرد نشان مي دهد ترنكا با استفاده از كاغذ كات مي زند
دست به مرد آموزش داده و او را مجبور ميكند يك مجسمه غول پيكر از او بسازد
مرد سعي مي كند جلوي اين اقدام و دستور دست بايستد
اما او وسوسه شده كه اين كار را امتحان كند
صداي شبيه به صداي انفجار يك بمب شنيده مي شود ناگهان ما بيرون از نمايش عروسكي هستيم
فيلم در باره ي زندگي تسخير شده انسان ها سخن مي گفت
اما ديگر فيلمساز چكسلاواكيايي يعني ميلوش فورمن زندگي را بسيار خنده دار تر و پوچ تر ميديد
دوران كودكي فورمن شبيه به دوران كودكي پولانسكي بود
او نيز يهودي بود و والدينش توسط نازي ها به قتل رسيده بودند
و او نيز فارغ التحصيل از مدرسه فيلمسازي بود
به آتش نشان ها در جوامع كمونيستي
به ديد قهرمانان خادم مردم نگاه مي شد
اما در فيلم فوق العاده بامزه جشن آتش نشان ساخته ميلوش فورمن
آتش نشان ها احمق هاي دست و پا چلفتي همچون لورل هاردي اند كه فقط خراب كاري ميكنند
آن ها قرار است يك مسابقه زيبايي برگزار كنند اما نمي توانند آن را مديريت كنند
در واقع به همه چيز گند مي زنند.
فورمن فيلم را بدون هيچ زرق و برقي و با سبكي شبيه به فيلم هاي
جان كاساوتيس ساخت
اما خلاق ترين فيلمساز سينماي چكلسواكي در آن دوران
ورا چيتكووا بود
اين صحنه آغازين فيلم بابونه ها ساخته اوست
دو زن ماري اول و ماري دوم همچون عروسك ها صدا در مي آورند
گويي آن ها عروسك هايي هستند كه ترينكا با دست ان ها را تكان ميدهد
در فيلم سكانس هاي شگفت آور اين چنيني وجود دارد
تصاوير به خوفناكي و شگفت آوري تصوير براردران لومير در دوران خودشان
و در ادامه فيلم در سكانسي به اين شكل
ما وارد دنياي پاپ آرت اندي وارهول مي شويم
سياستمداران كشور چكسلواكي همان طور كه اننظار مي رفت فيلم را محكوم كردند
بعد از شوروي در چكسلواكي نيز در سال 1968 دوران سركوب آغاز شد
چيتكوا به خاطر تفكرات مدرنش به مدت 6 سال ممنوع الكار شد
در كشور همسايه چكسلاواكي يعني مجارستان
سينما يكي از بهترين وطلايي ترين دوران خودش را در دهه 60 سپري ميكرد
اين يكي از صحنه هاي آغازين فيلم سپيد و سرخ ساخته ميكلوش يانچوست
ما در سال 1918 در روسيه هستيم انقلابيون با رنگ سرخ
با ضد انقلابيون با رنگ سپيد درگير شده اند
يك سرباز سرخ پوش بوته اي پنهان شده است
همزمان با اين ماجرا افسري از سپيد ها توسط چند سواره نظام از خودي ها تعقيب مي شود
يانچو كل اين صحنه را در نمايي سه دقيقه ايي و بدون برش
و با ده بار حركت دادن دوربين به تصوير مي كشد
فيلم هاي چكسلاواكي با لحني طنز سعي داشتند همه چيز را به سخره بگيرند,
اين در حالي بود كه يانچو در مجارستان با استفاده بسيار از نماهاي طولاني تركينگ همچون ميزوگوچي در ژاپن
و همچون هيچكاك در آمريكا تنش و موقعيتي نفس گير خلق كرد
او همچون ميزوگوچي به صورت بازيگر هايش نزديك نمي شد
كنترل حركات دوربين ميكلوش يانچو
مثل كنترل حركات ارتش سواره نظام براي رفتن به ماموريت بود
فرم ، محتوا را بازتاب ميكرد اين ايده بسيار مدرن بود
و در يايان فيلم اين اتفاق مي افتد
سرانجام در نمايي نزديك به كلوز آپ سربازي به دوربين نگاه ميكند
انسانيت در دنياي يخ زده تحت كنترل فيلم هاي يانچو زير پا له شده و از بين مي رود
هيچ كس در تاريخ سينما به اندازه يانچو از نماي طولاني براي به تصوير كشيدن درد ها و رنج ها استفاده نكرد
يانچو تاثير زيادي بر روي آثار فيلمساز
دهه 90 سينما مجارستان يعني بلاتار گذاشت
و حالا ما به سراغ سينماي دهه 60 شوروي مي رويم
در اين دوران روياها و سينماي سوسياليسم جاي خود را به آثاري پر زرق و برق و سطحي داده بود
اما حتي در اين موقعيت نيز برخي فيلمساز ها فيلم هاي شخصي خودشان را ساخته و
مرز هاي مديوم سينما را گسترده تر كردند
اين شخص يكي از بهترين فيلمساز هاي شوروي در آن دوران بود آندري تاركوفسكي
او عاشق حركت هاي دوربين روي خط راست بود
نماهايي كه كه با حركت هاي تركينگ دوربين همراه بود او بعد ها در فيلم هايش اغلب از اين نماها استفاده مي كرد
تاركوفسكي به اين مرد يعني آندره ي سوخورف
يكي از بهترين فيلمساز هاي حال حاضر روسيه درس داد
ويژگي و جوهره اصلي فيلم هاي تاركوفسكي كه آن ها را خاص و بديع كرده بود
اين است كه در كشوري ماترياليستي مثل شوروي
او درمورد چيز هاي غير مادي فيلم مي ساخت
او در مورد جايگاه رفيع و برتري روح انسان فيلم مي ساخت
به صحنه آغازين يكي از اولين فيلم هاي او تحت عنوان
آندره روبلوف » نگاه كنيد داستان در سال 1400است
ما در ناقوس كليسا هستيم كشاورزي خود را به چيزي بسته است
تصاوير سياه و سفيد زيبايي را مشاهده ميكنيم
يك بالون كه از پوست و پارچه هاي هاي مختلف ساخته شده است
بالون حركت كرده ما به پايين نگاه ميكنيم
لنز وايد در اين صحنه پرسپكتيو با عمق زياد ايجاد ميكند
در واقع فضاي بالوني ايجاد ميكند
سينماي تاركوفسكي همچون اين بالون راه مي افتد
اين فيلم به مدت 6 سال به خاطر مسائل مذهبي اش توقيف بود
اين دوربيني است كه با آن فيلم « آندري روبلوف » فيلمبرداري شد
تم اصلي فيلم هاي تاركوفسكي از آن فيلم به بعد نمايش برتري و حس والاي روح انسان شد
در فيلم « آينه » مردي مي ميرد پرنده ايي از دستان مرد پرواز ميكند
درست مثل تفكرات مسيحيان كه اعتقاد دارند روح انسان بعد از مرگ به پرواز در مي آيد
پايان حيرت انگيز فيلم به ما چيزي كه
ما به عنوان كارگرداني خالص و محض مي شناسيم را نشان مي دهد
تا حالا صحنه پاياني مثل صحنه پاياني
فيلم « استاكر » تاركوفسكي ديده بوده ايد؟
ما در دو ساعت فيلم سه مرد و يك مكان اسرار آميز تحت عنوان « منطقه » را دنبال مي كرديم
اما بعد ما با اين دختر آشنا مي شويم دختر يكي از آن سه مرد
بخاري از آب داغ در ليوان بر مي خيزد
دوربين آرام آرام عقب مي كشد رنگ فيلم سپيا و خام شده است
ذرات ريز قاصدك در هوا پخش است
ما صداي يك قطار را مي شنويم
و ناگهان اين اتفاق مي افتد
يك جور معجزه را مي بينيم
سگي خارج از صحنه زوزه مي كشد
گويا سگ از چيزي روح مانند ترسيده است
آيا دختر با ذهنش ليوان ها را جابه جا ميكند؟
يا شايد اين ارتعاش حركت قطار باعث جابه جايي ليوان شده است
در اين جا متافيزيك با دنياي فيزيكي تركيب شده و چيزي عرفاني را خلق مي كند
و حالا صحنه پاياني فيلم نوستالژيا » تاركوفسكي را ببينيد
ما در طول فيلم اين مرد و سگش را دنبال كرده
و اين خانه كه در پس زمينه است
را ديده ايم
در اين صحنه دوربين عقب مي رود و ما در
تكه آبي كه در پيش زمينه تصوير است تصاويري بازتاب شده را ميبينيم
ما رفته رفته مي فهميم كه اين تصاوير بازتاب شده چه چيزي هستند
يك كليساي ويران شده
انگار كل جهان داستان فيلم در اين تصوير نهفته است
سپس برف مي بارد حالتي خلسه وار و روحاني به وجود مي آيد
اين صحنه بيشتر از اينكه مدرن باشد ، باستاني و قديمي است اما چيزي جديد و شگفت آوري به سينما اضافه ميكند
تاركوفسكي در جايي نوشته است تصوير ها شامل
يك آگاهي بي كران و حالات روحاني و معنوي اند
كارل تئودور دراير و روبر برسون نيز با اين حرف تاركوفسكي موافق بودند
اما اين فقط تاركوفسكي نبود كه چنين تصاوير فراموش نشدني را خلق مي كرد
ديگر فيلمساز اهل شوروي بيش از هر كارگردان ديگري در تاريخ سينما
از دوراني كه در آن حضور داشت رنج كشيد
سرگئي پاراجانوف عاشق موسيقي ، نقاشي و هنري هاي بومي
دوران قبل از اتحاديه جماهير شوري بود
اين ششمين فيلم اوست تحت عنوان سايه نياكان فراموش شده
كه نشان مي دهد پاراجانوف عاشق
سينماي شاعرانه دهه 20 و آثار الكساندر داوژنكو نيز است
فيلم با اين صحنه نفس گير و زيباي نماي نقطه نظر از ديد يك درخت در حال سقوط شروع مي شود
بعد ها اين نماي از پايين يك گل كه رو به بالا است
ارتفاع دوربين و نماهاي پاراجانوف به ندرت در سطح چشم انسان قرار مي گرفتند
هيچ فيلمسازي بعد از اورسون ولز تا به حال اينقدر از تصوير پيش زمينه استفاده نكرده بود
داستان فيلم داستاني شبيه به رومئو و ژوليت است
در صحنه ايي از فيلم پاراجانوف عشاق خودش را به زير آب برده است
و سپس ما اين سكانس رويايي بي نظير را مشاهده ميكنيم
دختر به نظر مرده است ما در جنگلي نقره ايي رنگ قرار داريم
دختر و پسر عاشق به دنبال يكديگر مي گردند
آن ها انگار روي چيزي شناور اند چون دوربين به آن ها متصل شده است
صورت آن ها به رنگ درخت ها ي جنگل نقاشي شده است گويي دختر و پسر روح جنگل اند
نه فليني و نه حتي ژان كوكتو
چنين دنياي بصري عجيب و غريب و شخصي خلق نكرده بودند
پاراجانوف گفته است بعد از اينكه اين فيلم را ساختم تراژدي آغاز شد
در فيلم سايه هاي نيكان فراموش شده ي ما چيز هايي موجود بود كه دولت شوروي از آن ها بيزار بود
فيلمي شخصي درمورد مسائل جنسي يا به زبان خود دولتمردان شوروي : فساد
پاراجانوف فيلم هايش را همچون يك رهبر اركستر همان طور كه در اينجا ميبينيد كارگرداني مي كرد
او به جرم تهبيج ميل به همجنس گرايي و خودكشي زنداني شد
فيلمساز هاي سرتاسر جهان به اين موضوع واكنش نشان داده و اعتراض كردند او چهار سال بعد آزاد شد
كاملا مشخص شده است كه موج هاي جديد سينمايي و يا
سينماي مدرن در دهه 60 نوع و فرم هاي مختلفي دارند
فيلم هاي شخصي ، فيلم هاي خود آگاه فيلم هاي كمدي و فيلم هاي معنوي و روحاني
اما در ژاپن در دهه 60 مدرنيته در سينما بسيار عصباني و
خشمگينانه بود
بعد از شسكت خوردن در جنگ جهاني دوم فيلم هاي ژاپني بسيار اجتماعي شدند
اين فيلم ها بيشتر در مورد آسيب هاي جسمي و و احساس حقارت بودند
اما بعدها اين مرد ناگيسا اوشيما پا به عرصه سينما گذاشت
اين يكي از فيلم هاي او با نام « پسر بچه » است
يك تركيب بندي خاص با استفاده از كادر صفحه عريض
در سمت چپ تصوير پسر بچه ايي ده ساله قرار دارد
سمت راست تصوير نا مادري او با لباسي آبي رنگ ايستاده است
به نظر زن نگران بچه است كه مي خواهد از خيابان رد شود
اما زن نگران نيست زن قرار است يك تصادف ساختگي بسازد
پسر وانمود مي كند كه آسيب ديده است
نا مادري او از راننده حق السكوت مي گيرد
اوشيما بدبيني از نوع مكتب كلبيني در جامعه مدرن ژاپن را به ما نشان مي دهد. فيلم درمورد طمع است
نفرت و تلخي كه در جهان بيني فيلم پسر بچه موجود بود منجر به فروش زياد فيلم شد
و اوشميا با سود حاصل از موفقيت اين فيلم فيلمي تلخ تر با نام
در قلمرو احساسات را ساخت
اين فيلم كه بر اساس داستان واقعي ساخته شده بود خيلي ملايم و همچون
فيلم هاي ميزوگوچي شروع مي شود
داستان فيلم در مورد يك گيشا در دهه 1930 است
اما بعد از چند دقيقه اين اتفاق مي افتد چند بچه پير مردي را مورد آزار قرار مي دهند
مدام با پرچم ژاپن به او ضربه مي زنند
فيلم نسبت به آداب و فروتني و اينكه
تنها چيزي هاي باقي مانده در اين مملكت ناسيوناليستي احترام به بزرگترهاست، معترض است
گيشا عاشق يكي از مشتري هايش مي شود, و در پايان فيلم زن مرد را اخته و خفه مي كند
رنگ قرمز و سكوت موجود در فيلم حسي خفقان در فيلم به وجود مي آورد
در واقعيت زن براي انجام قتل از نوع درجه دوم به پنج سال حبس محكوم شد
اين زن خود اوست آبه سادا. زني كه در اينجا به سبك ژاپني ها اداي احترام ميكند
و خيلي معمولي لباس پوشيده است
اوشيما در اين زن بيشتر از اينكه زن آزاري ببيند
كسي را ديد كه با داستاني نه چندان جذاب
ابهت گيشاها و كشور ژاپن را خراب كرد
اما اين مرد در به تصوير كشيدن وضعيت زنان و جامعه مدرن ژاپن بسيار پر جرات تر از اوشيما بود
شوهي ايمامورا به عنوان دستيار با آرام ترين فيلمساز جهان يعني
ياسوجيرو اوزو كار ميكرد
اما اين شاگرد اوزو همچون يك گلوله خارج شه از تفنگ وارد سينما شد
در اين مستند او در قابي قرار دارد كه در بيشتر فيلم هايش از آن استفاده مي كرد
در يك پنجره و بدون وضوح در لبه ها
يك زن موهاي او را كوتاه ميكند بيشتر فيلم هاي او در باره ي زنان بود
اين صحنه آغازين يكي از اولين شاهكار هاي ايمامورا است
نام فيلم « زن حشره ايي » است ايمامورا از اين حشره تصويري نشان مي دهد
حشره استعاره ايي از زندگي انسان و درگيري انسان با پستي بلندي هاي زندگي است
سپس او تصوير را كات مي زند به اين زن تومه كه در دهه 1910 در ژاپن با اين پست و بلندي هاي زندگي درگير است
او مورد تجاوز قرار مي گيرد و بچه دار مي شود تومه در مزرعه پيش پدرش كار ميكند
او در اين صحنه به پدرش شير مي دهد
ايماموراي عصيانگر عاشق چنين لحظاتي شوك آور در فيلم هايش بود
تومه بچه اش را پيش پدرش مي گذارد و براي كار به كارخانه مي رود
ايمامورا و فيلمبردارش شينساكو هيمدا از كادر و فضاي صفحه عريض به اين زيبايي استفاده كردند
به اين صحنه نگاه كنيد
پيش زمينه تصوير در ماتي كامل است او عمق ميدان زياد
ايجاد كرده و تصوير پس زمينه را واضح نشان مي دهد
اين تصوير به همان زيبايي و به همان پويايي و تازگي تصاوير فيلم همشهري كين است
دوباره يكي از شخصيت ها در فاصله ايي خيلي دور به تصوير كشيده شده است
بعد ها در فيلم تومه به عنوان مستخدم در خانه ايي زني ژاپني كار ميكند
كه از يك سرباز آمريكايي بچه ايي دارد
در اين صحنه بچه در پس زمينه تصوير و خارج از فوكوس است
تومه در وضوح كامل است
ما صداي عشق بازي زن و مرد آمريكايي را مي شنويم
حواس تومه با اين صدا پرت مي شود
ولي حالا به بچه نگاه كنيد
دختر بچه قابلمه ايي كه غذاي داغ در ان است روي خود بر ميگرداند
ايمامورا اين صحنه را در دو نما مي گيرد
كه دومي به مراتب بهتر از اولي است
تصوير شعله در پيش زمينه و حرارت ان باعث لرزش تصوير مي شود
قسمتي از بدن بچه مي سوزد
در اين صحنه ايمامورا با استفاده از تصوير صفحه عريض در داستان گويي صرفه جويي مي كند
اما تومه همچون يك كفش قديمي بسيار محكم است او با اين زن مادام اومبورو آشنا مي شود
او يك صاحب يك بار است
ايمامورا اين مستند فوق العاده زيبا را در مورد اين زن ساخته است
او با زن در فرودگاه مصاحبه مي كند زن به همراه شوهر
جديدش كه يك سرباز است و فرزندش در حال رفتن به آمريكا است
او به شكلي حيرت آوري رك و راست است
آيا شما آنجا با كس ديگه ايي رابطه عاشقانه برقرار خواهيد كرد؟
من ؟
مي دونم شوهرم اين كار را مي كنه چون هنوز جوونه
حتي ممكنه منم ترك كنه
بايد ببينيم چي ميشه
آبا من رابطه عاشقانه برقرار خواهم كرد؟
اگه موقعيتش پيش بياد يا شانس داشته باشم چرا كه نه
اما او حتما اين كار رو ميكنه او جوونه و به من خيانت ميكنه
ما بعدها مي فهميم مردي كه پشت سر او و در بار نشسته است
همسر اوست
ايمامورا زناني مثل اومبرو را دوست داشت
او تم اصلي فيلم هايش كه بسيار جسورانه اند را به اين شكل شرح داده است
تركيب قسمت هاي پايين بدن انسان و قسمت هاي پايين ساختار جامعه
يا به عبارت ديگر تركيب مسائل جنسي با طبقات جامعه
اگر مادام اومبرو به جاي اينكه به آمريكا برود به هند سفر ميكرد
با فيلمساز هاي به راديكالي اوشيما
و ايمامورا كه در به چالش كشيدن زبان سينما
بسيار مصمم ترو مدرن تر بودند آشنا ميشد
بهترين فيلمساز اواخر دهه 50 و 60 سينماي هند اين مرد ريتويك قتك بود
مردي سرشار از شور و اشتياق دائم الخمر اما به شدت با استعداد
او تاثير زيادي بر روي فيلمساز هاي نسل بعدي سينماي هند مثل اين مرد ماني كائول گذاشته است
در اين صحنه از فيلم « آجانتريك » قتك به ما اولين چيزي كه ما بايد در باره ي فيلم هاي او بدانيم راه به ما نشان ميدهد
آن چيز به اوج رساندن احساسات است يك پسر بچه با بوق ماشين بازي ميكند
تصويري دوست داشتني با نورهاي طبيعي
سپس به نماي كلوز آپ اين مرد كات مي خورد
دوربين به سمت اشك هاي مرد مي رود اشك هاي مرد به اين خاطر است كه تنها چيزي كه از ماشين عزيزش باقي مانده همين بوق است
ماشين او تاكسي بود كه دهه ها منبع در آمدش بوده است
ما در صورت مرد ميبينيم كه زندگي ادامه دارد
و اين بچه كه در ماشين تكه تكه شده او است
خود لذت زندگي است
يك ملودرام هندي كلاسيك
خوب من نمي توانستم با ملودرام هاي قتك ارتباط برقرار كنم
اما در اواخر عمر او بود كه من رفته رفته فهميدم
يعني شروع كردم فيلم هاي او را درك كنم
اينكه قتك چه كار كرده بود و مردم اين موضوع را نفهميده بودند
من فكر ميكنم او ايده ملودرام را در سينماي هند باز كرد
تا درد و رنج تاريخ را به تصوير بكشد
منظور كائول اين است كه ملودرام هاي قتك درباره ي احساسات شخصي نيستند
اين فيلم ها درباره ي احساسات تاريخي مردم اند
براي قتك احساست مربوط به تاريخ اخير هند ميشد
مربوط به تكه تكه شدن هند و مرگ يك و نيم ميليون نفر آدم
و 15 ميليون نفري كه مجبور به مهاجرت شدند بود
او اين مسئله را گناه اصلي و مهم مردم هند مي دانست
اين فيلم درباره ي آن گناه اصلي بود
ما در آغاز فيلم با اين نماهاي زيبا از خيابانهاي پر از درخت
درختاني به قدمت تاريخ هند كه در ساعات گرگ و ميش فيلمبرداري شد ، مواجه مي شويم
شخصيت اصلي فيلم نيتا از بين درختان به سمت ما مي آيد
او از يك خانواده مهاجر بنگالي است كه به خاطر تقسيم بدي هاي هند
به اجبار در حاشيه هاي شهر كلكته زندگي مي كنند
او سعي دارد خانواده اش را در كنار يكديگر نگه دارد
سپس تصوير به اين نما كات زده مي شود
اين برادر علاف اوست كه فقط نشسته و آواز مي خواند
اما در پس زمينه و در كادري با استفاده از تكنيك صفحه عريض
قطاري رد مي شود و قطار همچون درختان در نماي قبل در مه محو شده است قطار با حركتش
تصوير را به شكلي افقي همچون يك چاقو مي برد
قتك با تصور نشان مي دهد كه چگونه تاريخ ، خانواده را تكه تكه كرده است
قتك صرفا در داستان گويي جسارت نداشت
بلكه او در استفاده از صدا نيز دست به كارهاي تجربي خلاقانه ايي مي زد
او اينجا خود در فيلم بازي مي كند ، قتك در اين صحنه فركانس صدا را
بسيار بالا برده به طوري كه گويي فيلم يك فيلم علمي تخليلي است
او خيلي تحت تاثير نظريه ها
و تئوري هاي مختلفي كه درمورد صدا نوشته شده بود بود
در واقع كاري كه او با صدا مي كردن همان كنترپوان در موسيقي بود
مي دونيد منظورم از كنتر پوان چيه؟
همزمان با موفقيت او در سينما و به وجود آوردن زبان جديد سينمايي
او به خاطر كارهاي تبليغاتي اش در اينجا مورد سرزنش قرار مي گرفت
كارهايي كه او علاقه ايي به آن ها نداشت و او را نابود كرد
در اواسط دهه 60 ميلادي خود ماني كائول به يك فيلمساز مدرن تبديل شد
اين يكي از بهترين فيلم هاي تجربي او تحت عنوان اوسكي روتي است
اين مرد قصد دارد به گياه كواوا كه در درخت است سنگ بزند
تا گياه بيفتد و او آن را به نزد همسرش ببرد
اما شما نگاه كنيد كه ماني كائول چگونه اين صحنه را به تصوير مي كشد
مرد سنگ را پرتاب ميكند
يك ، دو ، سه
يك ، دو ، سه ، چهار
اين دقيقا به همان سرعت افتاد سيب روي سر اسحاق نيوتون نيست
من موقع فيلمسازي هميشه احساسي شبيه به گدار داشته ام
اينكه فيلم ها بسيار سريع تر از زندگي واقعي اند
من بايد آن را آهسته تر نشان مي دادم به همين خاطر اون كار رو كردم
من فقط مي خواستم اتفاق را آهسته تر نشان دهم
من مي خواسم سه پايه دوربينم
را روي يك ميز ثابت قرار دهم و دوربين را ثابت نگه دارم
و گذاشتم زمان به راه بيفتد
در آن لحظه حركتي اتفاق افتاد كه ايده زمان را اين چنين عجيب كرد
كل ايده اين بود كه ما در يك نماي طولاني منتظر گذر زمان نشستيم
همه چيز را نيز بر اساس اين انتظار تنظيم كرديم
و همين منتظر بودن مطمئمنا جهان فيلم را ذهني مي كرد
مي دونيد مثل اين مي ماند كه شما منتظر چيزي يا كسي باشيد و در مدت انتظار جهاني را براي خود خلق كنيد
چيزي كه با شكلي متفاوت در فلسفه ما شناخته شده است
كه از طريق علم روانشناسي غير قابل درك است
در واقع چيزي است كه ذهن آدمي
و يا حتي اوپانيشاد ها قابل به درك آن نيستند
اين يك چيز خارق العاده است كه غير قابل فهم و ناشناخته است
غيرقابل دفاع كردن
به همين خاطر چنين چيزي هيچ وقت تجربه نشده بود با اين حال وجود داشت
اين چيز عميقا بر مسئله هنر تاثير گذاشته است
در واقع شما نمي توانيد در سينما يك چيز را خود به خود سوژه ايي براي ساخت يك فيلم در نظر بگيريد
در واقع سوژه و مسئله اصلي آن شخصي است كه فيلم را مي سازد
در واقع ايده ماني كائول اين بود كه شخصي كه فيلم را مي سازد
خود موضوع اصلي فيلم است اين تفكري بسيار مدرن بود
با چرخش كره زمين اين تفكرات سينماي مدرن به سرتاسر جهان رسيد
در برزيل در دهه 60 سينما دوباره دوران با شكوهي را تجربه مي كرد
يكي از خلاق ترين فيلم هاي موج نوي سينماي برزيل كه « سينماي جديد» مشهور است
توسط نظريه پرداز فيلمساز برزيلي كه آن موقع 25 سال داشت نوشته و ساخته شد
اين صحنه نقطه عطف داستان فيلم است
اين مرد كابوي رئيس طعمكار و استثمارگرش را كشته است
و به همين خاطر او ياغي شده است
روخا گرماي شديد شمال برزيل جايي كه خود او متولد شده بود
به زيياترين شكل به تصوير مي كشد
اين همسر مرد كابوي است او رفته رفته سرگردان شده و نااميد مي شود
اين فيلم نقطه مقابل فيلم هاي تبليغاتي شاد كه در باره ي كارنوال هاي
رقص در برزيل ساخته مي شد بود
كابوي و همسرش از يك واعظ مسيحي عجيب و سياه پوش
كه در مورد انقلاب حرف مي زند پيروي ميكنند
واعظ به آن ها گفته است كه براي سرزمين موعود دعا كنند و همه پيروان اين واعظ اين كار را ميكنند
ناگهان پيروان او به گلوله بسته مي شوند
اين صحنه به شكل فيلم هاي آيزنشتاين تدوين شده است
قاتل آنتوني د مورتس است كه نمادي از انتقام در فيلم است
در پايان فيلم نغمه سرايي مي خواند كه آن قدر جهان بد شده است كه اميدي به درست شدنش نيست
زمين نه مال خدا و نه مال شيطان است زمين مال انسان هاست
روخا گفته است : كه زماني كه مردم گرسنه شوند خشونت يك امري طبيعي خواهد بود
او در تلاش بود تا راهي پيدا كند كه سبك فيلمسازي بديع و خلاقانه ايي را
با خشم و تفكرات ضد استعمارگري تركيب كند
سينماي نوين برزيل بر روي سينماي كشورهاي جهان سومي بسيار تاثير گذاشت
يكي از اين كشورها جزيره ايي به نام كوبا بود
در سال 1959 در اين كشور انقلابي رخ داد كه منجر به اين شد كه فيلم هاي ساخته شده بعد از اين انقلاب داراي شلوغي ،اشتياق و فرمي خاص باشند
اين فيلم تحت عنوان « من كوبا هستم» توسط بسياري از فيلمسازان كوبايي
رد شد
يك دانش آموز انقلابي توسط دولتمردان دست راستي كشته مي شود
دوربين به پرواز در مي آيد
دوربين با لنز وايد ، روي دست ، با نورهاي زيبا و به شكلي آهسته شروع به حركت ميكند
اين يك مراسم دعا خواندن براي روح دانش آموز مرده است
دوربين از روي ساختماني در يك نماي كرين شات زيبا بالا مي رود
اين نما و اين فيلم « من كوبا هستم » تا دهه 90 در آمريكا ديده نشده و به فراموشي سپرده شده بود
تا اينكه در جشنواره فيلم تلوريد به نمايش در آمد
و افرادي مثل مارتين اسكورسيزي و فرانسيس فورد كاپولا را تحت تاثير قرار داد
و سپس وارد بازار شد
دوربين از روي خيابان بدون هيچ برشي حركت ميكند
تا اينكه در نهايت وارد اين اتاق مي شود
يك پرچم به اهتزاز درمي آيد و ما خيلي سريع دو بند را در آسمان ميبينيم
دوربين به اين دو بند متصل شده و از بالاي سر مراسم تشيع پيكر دانش آموز به حركت در آمده
و به خيابان باريكي در شهر هاوانا مي رود
فيملساز هايي برزيلي در دهه 60 بر اين اعتقاد بودند كه با نماهاي ساده و زباني ميني مال
خشم و عصبانيت سياسي خود را در فيلم هايشان بروز دهند اين در حالي است كه اين فيلم روسي_كوبايي
بر اين باور است كه نماهاي زيبايي مثل بال در آوردن دوربين
همچون روح دانش آموز مرده خود به تنهايي مي تواند
انقلاب را زيبا جلوه دهد
و حالا ما به خاورميانه سفر ميكنيم
ما مي بينيم كه سينماي مدرن دهه 60 همچنان با قدرت به كار خود ادامه مي دهد
در ايران تا سال 1979 خبري از انقلاب و مسائل مربوط به آن نبود
اما در سال 1962 اولين فيلم مهم تاريخ سينماي ايران توسط يك زن ساخته شد
ايران تنها كشوري در جهان است كه پدر سينماي هنري آن يك زن است
ما اينجا در محل زندگي بيماران جذامي هستيم
كارگردان فيلم يعني فروغ فرخزاد در 27 سالگي اين فيلم را ساخته است
فيلم به صورت سياه وسفيد فيلمبرداري شده است
صميميت و بي ريايي كه در فيلم موج ميزند ما را شگفت زده ميكند
اين صميميت و خلوص در پشت اين نوع روايت ساده نهفته است
شخصيت هايي فيلم خدا را به خاطر زندگي كردنشان شكر مي گويند
و حالا به تكنيك فيلمسازي فرخزاد نگاه كنيد
دختر بچه ايي در يك فرقون در حال حركت است تصوير به نماهايي از
زندگي ديگر شخصيت ها كات مي خورد
صداي جير جير لاستيك هاي فرقون منجر به سريع تر شدن كات ها مي شود
اين صحنه به شكل سينماي امپرسيونيست يا اكپسرسيونيست و يا 1+1=3 شوروي ها نيست
اين نماها همچون بيتي از يك شعر هستند كه در كنار بيتي ديگر وزني را به وجود مي آورند
در واقع حركات چرخ فورقون روي زمين با تصاوير انعكاس يافته متحرك در آب
فيلم را ريتميك و موزون مي كنند
فروغ در سن 32 سالگي بر اثر سانحه تصادف از دنيا رفت
اين تصاوير بي كيفيت و باقي مانده از او در دهه 60 است
و ما بعدها خواهيم ديد كه او چه تاثير شگرفي بروي
فيلمساز مهم سينماي دهه 90 ايران سميرا مخملباف گذاشته است
چهار سال بعد از فيلم « اين خانه سياه است ساخته فروغ فرخزاد
فيلمسازي در كشوري ديگر بسيار بديع و خلاقانه شده بود
كشور سنگال در غرب آفريقا از مستعمرات كشور فرانسه بود
زماني كه در سال 1960 اين كشور به استقلال رسيد اولين كسي كه رئيس جمهور اين كشور شد شاعري به نام لئوپولد سنگور بود
سنگور تحولات فرهنگي عظيمي به وجود آورد
يكي از اولين فيلم هاي مهم تاريخ سينماي سنگال با نام « دختر سياه پوست» از دل
اين دوران بيرون آمد
فيلم داستان دختري جوان سياه پوست را روايت ميكند
كه براي يك خانواده سفيد پوست فرانسوي كار ميكند
دختر از فرندان خانواده مراقبت ميكند
او يك ماسك آفريقايي به خانواده هديه مي دهد
دنياي پر زرق و برق اطراف دختر روي او تاثير گذاشته و حس
تازه ايي به او ميدهد همچون آب پاشي كه روي گل ها آب مي پاشد
سامبانه كارگردان فيلم ، فيلم را در قسمت ثروتمندان
شهر داكار پايتخت سنگال فيلمبرداري كرده است
سامبانه كارگردان خود قبلا يك بنا بود او در مدرسه فيلمسازي مسكو درس خواند
سپس به عضويت حزب كمونيست در آمد
به همين خاطر در فيلم هاي او به كار كردن اهميت داده شده و امري متعالي شمرده مي شود
در فرانسه خانواده فرانسوي از دختر بيگاري مي كشند
با او همچون يك برده رفتار مي شود
سرانجام دختر نمي تواند تحمل كند و به اين خاطر دست به خودكشي مي زند
اين صحنه به طور كامل از دو رنگ سياه و سفيد همچون آثار پاپ آرت در دهه 60 طراحي شده است
صحنه بسيار ناراحت كننده و تكان دهنده است مرد فرانسوي ماسك را
به قسمت فقرنشين شهر داكار جايي كه دختر زندگي مي كرده است بر مي گرداند
بردار كوچكتر دختر مرد را تعقيب ميكند
سامبانه اين صحنه همچون وسترن هاي جان فورد به تصوير مي كشد
پسر بچه انگار از طريق ماسك جن زده شده است
ماسك يك هديه كه سرشار از عشق و اميد بود به ماسك مرگ تبديل مي شود
به ماسك گناه و يا به يك سلاح تبديل مي شود
براي آدم هاي و كشور هاي از استعمار بيرون آمده اين سوال به وجود مي آيد
ما سياه هاي آفريقايي چه نوع فيلمي مي خواهيم بساريم؟
سامبنه به اين سوال اين چنين پاسخ مي دهد فيلم هايي مثل فيلم هاي ساير جهان درباره ي جامعه مدرن
فيلم هايي كه در آن ها تفكرات ماركسيست با جنسيت ارتباط يافته و سرشار از نماد هاي مختلف باشند
و خواهيم ديد كه سامبنه پدر سينماي سياه پوستان
آفريقا چه تاثيري بر روي سينماي دهه 70 آفريقا
و يا بعد از آن مي گذارد
حتي در كشوري مثل انگلستان در دهه 60 نيز انقلابي در راه بود
آخرين باري كه ما در داستان سينما به سراغ فيلم هاي بريتانيايي رفتيم
مربوط به فيلم هاي ليندسي اندرسون و ديويد لين مي شد
سينماي بريتانيا از وضعيت طبقه هاي اجتماعي آگاه تر شده بود
داستان فيلم « شب شنبه شب ،يكشنبه صبح در لندن رخ نمي داد
بلكه اينجا در قسمت كارگر نشين در ميدلند در انگلستان اتفاق مي افتاد
فيلم به شكلي سياه وسفيد در زير نور هاي خيابان و بدون هيچ نور پر كننده فيلمبرداري شد
فيلم داستان اين كارگر كارخانه را روايت ميكند
او هنوز در خانه هاي كوچك دو طبقه
با پدر و مادرش زندگي ميكند
خانه آن ها بسيار تنگ و كوچك است
پدر او مدل موهايش را به سبك موهاي مردان در دهه 30 زده است
پسر او غرق در دنياي راك اند رول است
دختري از او حامله است دختر بايد بچه را سقط كند
تمامي اين چيز ها براي مخاطب تازگي داشت
اما فيلمساز مشهور بريتانياي كن لوچ بر اين باور است كه اين چيز ها راستش اصلا تازگي نداشتند
به نظر اين چيز ها خيلي پيشرو بودند
در صورتي كه اين چيز ها ريشه تاريخي داشتند
ريشه در صنعت فيلمسازي و يا بازيگر ها
و يا ريشه در شمال كشور داشتند ممكن است شما بگوييد اين شخصيت ها سوژهاي خوبي
براي تبديل شدن به يك فيلم و درام بودند
اما با يك نگاه تحميل كننده غربي مجبور بوديد به آن ها نگاه كنيد
ما در آن دوران مارگريت تاچر نداشتيم ؟ ما فاجعه سال 79 را در آن دوران تجربه نكرده بوديم.
و اتفاقات و مسائل اجتماعي كه ما امروز داريم
در ان دوران نداشتيم
اين فيلم « قوش» داستان پسر بچه ايي غمگين و ستم ديده را
روايت مي كند كه آرامش را در آموزش دادن به يك پرنده مي يابد
ببنيد چطور كن لوچ تجربه هاي جمع كرده خودش را
در روش بيان و سبك سينمايي صادقانه و مستقيمش استفاده ميكند
ما در فيلم سعي كرديم از سبك و سياق چكي ها استفاده كنيم
سبكي كه در آن از نورهاي طبيعي استفاده مي كردند از لنز هايي با فاصله كانوني محدودي استفاده مي شد
دوربين از بازي بازيگرها با فاصله قرار مي گرفت
به همين خاطر افرادي كه در فيلم حضور داشتند محدوديت و يا ترسي
حاصل از حضور دوربين در صحنه را نداشتند
نوع تدوين فيلم نيز به اين صورت بود كه براي صحبت كردن يك شخصيت كات زده نمي شد
بلكه زماني كات زده مي شد كه چشم انسان طبعيتا مي خواست آن شخص و يا چيز را ببيند
كه اكثرا چشم آدمي كسي را دنبال ميكند كه صحبت ميكند
من يادمه كه يك تدوين گر قديمي ميگفت نه اين درست نيست شما هميشه بايد
دو سه فريم قبل از صحبت كردن شخصيت به تصوير او كات بزنيد
ولي من فكر ميكنم اين موضوع مسخره است چون اگر من در يك اتاق باشم كه چند نفر در حال صحبت كردن باشند
من اول صداي شما را مي شنوم و سپس به شما نگاه ميكنم
اين تكنيك يكي از كليدي ترين مسائل تاريخ سينما را بيان ميكند
مسئله رابطه بين سبك فيلمسازي و دنياي سياست
چون اين صداي شماست...من مي دونم كه شما داريد صحبت ميكنيد به همين خاطر من مجبور مي شوم به شما نگاه كنم
فيلم هاي درام سينك ظرفشويي بريتانيايي و فيلم هاي كن لوچ
به سبك و سياق ناتوراليستي بودند اما بعد ها فيلم ها در
لندن و محله سوهو در اين شهر درگير مسائل جنسي شدند
در واقع اين شهر به مركز مد و موسيقي جهان تبديل شد
فيلم هاي بريتانيايي داستان اين جنب و جوش هاي دوران جواني را روايت مي كردند
اين فيلم كه در باره ي گروه بيتلز ساخته شده است در ابتدا بسيار معمولي به نظر مي رسد
اما بعد سرعت فيلم افزايش مي يابد
صحنه به نمايي كه از هليكوپتر فيلمبرداري شده است كات مي خورد
بيتل ها مي دوند ، مي رقصند و بالا و پايين مي پرند
كارگردان فيلم ريچارد لستر قصد دارد كه اين شور و هيجاني كه بيتلز بين جوانان به وجود آورده اند را به تصوير بكشد
به همين خاطر او شروع به تكان دادن دوربين ميكند
اين صحنه بدون صدابرداري ضبط شده است به همين خاطر دوربين به راحتي ميتواند تكان بخورد
اين حركات به طور بداهه با رقص آن ها همراه شده است
در فيلم بيتل ها مثل جواناني مي مانند كه در يك مهماني مجردي و مردانه آخر هفته دور هم جمع شدند
خود فيلم نيز مثل مهماني هاي مجردي مردانه است
اين نوع تصاوير امروزه در صنعت موزيك ويدئو بسيار معمول اند
اما در اين فيلم حس رهايي بخشي ،بامزگي و تازگي در اين تصاوير است
درست مثل فيلم هاي تروفو و يا فيلم هاي ميلوش فورمن
ما سفر خود به سرتا سر جهان در دهه 60 را با سينماي مدرن آمريكا به پايان مي رسانيم
همان طور كه گفته شد فيلمساز هاي راديكال در سرتاسر جهان در ژاپن ،برزيل ، كوبا ، سنگال و ايران
و يا بريتانيا در دهه 60 فيلم هاي رنگي پر زرق و برقي
كه قبلا ساخته مي شد را به چالش كشيدند
صداي اين راديكال ها در آمريكا نيز شنيده شد
رئيس جمهور آمريكا جان اف كندي در سال 1963 ترور شد
مالكوم ايكس در سال 1965 كشته شد
موج اعتراضات به جنگ ويتنام كه در آن يك ميليون بيگناه كشته شد به راه افتاد
در سينما نيز فروش فيلم ها با شسكت روبه رو شده بود
مردم ترجيح مي دادن در خانه بمانند و تلويزيون نگاه كنند
پرفروشترين فيلم هاي آن دوران فيلم هايي مثل « بن هور » و يا « اشك ها و لبخند ها » بودند
اما فيلم هاي خلاقانه و تازه ي سينماي آمريكا توسط فيلمساز هايي ساخته شد كه مي خواستند
جهان بيني خود را به شكلي تمريني به تصوير بكشند
در سال 1959 گروهي از فيلمسازهاي جوان فيلم مستند « انتخابات اوليه » را ساختند
انتخابات اوليه بسيار حساس است
شايد اگر من قرار بود كه در انتخابات اوليه جايي نداشته باشم
هرگز كانديد نمي شدم
اما من اين ريسك را به جون خريدم و ميگويم
اما شما مجبوريد تلاش كنيد تا پيروز شويد
كارگردان هاي اين فيلم همچون رابرت فلاهتري در فيلم نانوك شمالي
كارگرداني نكرده اند
آن ها از زبان شاعرانه هنري جنينگ
و يا سبك اپرايي لني ريفرنشتال استفاده نكرده اند
آن ها در فيلم با كسي مصاحبه نمي كنند و يا از دوربين مخفي استفاده نميكنند
خوب پس چه چيزي باقي مي ماند؟
سبكي از مستند مشاهده ايي كه ما امروز آن را با نام سبك « مگس روي ديوار » مي شناسيم
در اينجا رابرت درو كارگردان جان اف كندي را دنبال ميكند
در اينجا خبري از وضوح تصويري كامل و يا نورهاي زيبا نيست
چنين چيزي چقدر مدرن و چقدر آزادانه است
سه دهه قبل از اختراع دوربين هاي كوچك ويدوئي كه آن ها نيز چنين آزادي به فيلمسازها مي دهند
اين مستند ساخته شده است
فيلم « انتخابات اوليه » خيلي سريع بروي فيلم هاي ديگر تاثير گذاشت
در اين فيلم يعني « سايه ها « جان كاساوتيس فيلمساز سه شخصيت اصلي
كه خواهر و برادر هاي آفريقاي _ آمريكايي هستند را
به همان صورتي كه درو ، كندي را دنبال ميكرد ، دنبال مي كند
او در خيابان و به طور به هم پيوسته آن ها را دنبال ميكند
البته تاثيرات فيلم هاي نئورئاليست ايتاليا
همچنين تاثيرات بازي هاي رئاليستي مارلون براندو و مونتگمري كليفت در فيلم بسيار مشهود است
هي باني چيزي گيرت اومد ؟ بچه ها منتظرند
آره يكم پول گيرم اومد
ولي تو نمياي
اه بيلي
سلام عزيزم ، من پول دارم نون خريدم
فيلم « سايه ها « را مي توان يكي اولين فيلم هاي
جنبش سينمايي دانست كه ما آن را امروزه با نام سينماي نوين آمريكا مي شناسيم
تصاوير تازه و صريح فيلم « انتخابات اوليه « و فيلم « سايه ها » به
هاليوود كهنه و محافظه كار طراوت تازه ايي بخشيد
يكي از بزرگترين فيلم ساز هاي هاليوود آلفرد هيچكاك
استاد فيلم هاي رنگي زرق و برق دار متوجه اين موضوع شد
هيچكاك مي خواست صحنه چاقو خوردن شخصيت زن در فيلم بعديش كه يك زن معمولي است
بسيار باور پذير و واقعي باشد
به همين خاطر او اين فيلم را سياه و سفيد و شبيه به برنامه هاي تلويزيون ساخت
او به بازيگر زنش يعني جنت لي لباس هاي ساده كه از مغازه هاي معمولي قابل خريدن بود پوشاند
هيچكاك گفته است ساختن اين فيلم برايش تجربه ايي متفاوت بوده است
نام فيلم « رواني » است
زن پولي را دزديده است اما او تصميم مي گيرد پول را برگرداند
او با خيالي آسوده به زير دوش مي رود تا اين گناه
و يا هرچي نگراني هست را از خود پاك كند
اما بي پرده بودن فيلم در اين لحظه نمايان مي شود همه اين سادگي ها تك تكه مي شوند
برش ها شبيه به آثار آيزنشتاين است
و يا حتي فيلم « چرخ » آبل گانس
يا لحظه ايي ترسناك شبيه به آثار اكسپرسيونست آلمان
هفت زاويه دوربين مختلف براي يك صحنه حدودا 45 ثانيه ايي
در دهه 60 در نيويورك آمريكا هنر زير زميني همچنان پابرجا بود
اين هنرمند در آن دوران ظهور كرد
اندلي وارهول سينما و معناي فيلمسازي مدرن را به آخرين درجه اش رساند
در اين صحنه او نشسته و همبرگر مي خورد هيچ حس ، هيجان و يا درامي وجود ندارد
دوربين ثابت و نور ها تخت اند
همه چيز سفيد و خالي است
او عاشق چيز هاي اين چنيني بود
و يا چيز هايي مثل اين
وقتي كه وارهول در سال 1963 تصميم گرفت جهان بيني خودش را در فيلمهايش
نشان دهد نتيجه كار فيلمي به راديكالي فيلم هاي برسون شد
او همه ي نشانه هاي بيانگر احساس و يا دراماتيك فيلم را از بين برد
به طور مثال در يكي از اولين فيلم هاي با نام « سكس دهاني » هيج تصويري جز نماي بسته از صورت يك مرد ديده نمي شود
مردي كه آن طور كه از نام فيلم مشخص است در حال ارضا شدن از طريق سكس دهاني است
فيلم فاقد ديالوگ ، صدا حركت دوربين و يا داستان است
فيلم شبيه به آثار برسون است البته اگر حس معنوي را از آثار برسون حذف كنيم
فيلم « سكس دهاني » در كتار آثار كنت انگر و ژان كوكتو تاثير
زيادي بر روي جنبشي تحت عنوان « سينماي دگرباش هاي جديد »در دهه 90 گذاشت
در دهه 60 فيلمبردار هاسكل وكسلر
تصوير و نوع نگاه استوديو هاي هاليوود را با فيلمبرداري
نماهايي از يكي از مشهورترين ستاره هاي هاليوود اليزابت تيلور عوض كرد
تصويري به شدت سياه و سفيد و جسورانه و با نورهاي تند كه در آن گريم صورت تيلور ديگر زيبا نيست
زماني كه خود او فيلم « رسانه بي احساس » را ساخت
رابطه بين فيلم هاي مستند تلويزيوني را
با سينماي داستان گويي آمريكا در بدترين وضعيت خودش قرار داد
فيلم داستان اين فيلمبردار تلويزيوني را روايت ميكند
در اين جا او سخنراني مارتين لوتر كينگ را تماشا مي كند
او خشمگين مي شود
خدايا من دوست دارم فيلمبرداري كنم
من فكر ميكنم او اين ديالوگ را به اين خاطر ميگويد چون عاشق تصاوير است
و فكر ميكنم به اين خاطر مي گويد چون به نظرم به طور كلي فيلمبرداري از او محافظت ميكند
در واقع فيلمبرداري به او اين ايده را ميدهد كه همه چيز را در درون تصوير قرار دهد
به او اين ايده را مي دهد كه وي از آن جهان جدا شده و فقط به عنوان يك مشاهده گر به آن نگاه كند
او به عنوان يك مشاهده گر از حضور در آن جمعيت معاف مي شود
در واقع اين ها بخشي.. بخشي از چيز هاي اساسي اند
شما ممكنه به عنوان سوژه دوربين در جايي قرار بگيريد كه من مجبور
باشم دوربين را براي گرفتن تصوير شما به سمت پايين خم كنم
آن دوران لحظات مهمي در زندگي يك شخص هستند كه مي توانند تحول ايجاد كنند
و با او رابطه ايي ايجاد كنند كه ما آن را « هنر » مي ناميم
براي توضيح و شرح اين مسئله حرفه ايي در فيلمبرداري فيلم
وكسلر نظريه ژان لوگ گدار را به تصوير مي كشد
من همه فيلم هاي گدار را ديده بودم و
وقتي من در هاليوود زندگي ميكردم گدار وقتي به آمريكا مي آمد در خانه من در هاليوود مي ماند
و يادمه كه در آن موقع او بيشتر از چهار كلمه با من حرف نزد
در فيلم « رسانه بي احساس » بيشتر ايده هاي فيلم را مستقيما از گدار برداشته بودم
در صحنه پاياني در جايي كه فيلمبردار كشته مي شود
هيچ كاتي وجود ندارد غير از چهار فريم تصوير سياه كه در وسط تصوير اصلي قرار ميگيرد
دوربين به اين طرف و آن طرف حركت ميكند
اين حركت مال زماني بود كه فيلمبردار در حال چشم چراني بود
اما حال خود او در مركز چشم چراني قرار دارد
وكسلر دوربين را به سمت مخاطبان حركت مي دهد و مستقيم روبه روي آن ها قرار ميدهد
گويي از ما فيلم گرفته مي شود
او اين كار را ميكند تا ما را به انديشيدن درباره ي تصويري كه از سياست
و يا فيلمسازي داشته ايم وا دارد
تمام دنيا به تماشا نشسته است
فيلم هاي وكسلر و هم نسلانش نشان ميداد كه سينماي قديمي هاليوود بسيار كهنه شده بودند
به همين خاطر استوديو ها يا فروخته شده و يا بسته شدند
كمپاني برداران وانر به شركتي فروخته شد كه آنجا را تبديل به پاركينگ اتوموبيل و سالن مراسم سوگواري تبديل كرد
اين استوديو كه قبلا مال شركت كلمبيا بود جايي كه ريتا هيورث و كري گرانت در ان كار ميكردند
به كمپاني كوكا كولا فروخته شد
با پايان يافتن اين چيز ها چيز هاي جديد ظهور پيدا كردند
در آن دوران بيش از 1500 مركز آموزش سينمايي در سرتاسر آمريكا فعاليت داشتند
نسل فيلمساز هاي مدارس فيلمسازي در راه بود
برخي از اين فيلمساز ها عبارتند از فرانسيس فور كاپولا ، جان سيلز
مارتين اسكورسيزي ،دنيس هوپر برايان دي پالما ، رابرت دونيرو
جك نيكلسون ،جاناتان دمي پيتر باگدانويچ
كه همگي اينجا و در فيلم هاي رده ب راجر كورمن آموزش يافته و دست به تجربه زدند
آن ها فيلم هاي ترسناك ،فيلم هاي زنداني فيلم هاي موتورسواري مي ساختند
كه سرشار از صحنه هاي جنسي ،سياسي بود و هر كدام سبك هاي خاصي داشتند
مادر تمام فيلم هاي موتورسواري تاريخ سينما اين فيلم « ايزي رايدر » است
نويسنده و كارگردان فيلم دنيس هوپر كه براي كورمن كار ميكرد
اين فيلم جاده ايي را ساخت كه تصويري درست از عصر و زمانه خودش را ارئه مي داد
موسيقي راك ، موهاي پريشان در باد عينك هاي دودي ، جاده هاي عريض لنز هايي با فاصله كانوني زياد
هوپر عصر بي خيالي و سرخوشي هيپي ها را به تصوير مي كشيد
هوپر در فيلمش تكنيك هاي مدرن فيلمسازي را متحول كرد
او يك صحنه را به يك صحنه ديگر كات مي زد اما دوباره بر ميگشت
و دوباره به صحنه بعد زده و دوباره به صحنه قبل باز مي گشت
سينماي جريان اصلي تا به حال با چنين دستور العمل تدويني
به چالش كشيده نشده بود
چرا فيلم « ايزي رايدر » بسيار فروش كرد ؟
چون نسل جوان ديگر تحمل سبك قديمي و محافظه كار هاليوودي را نداشت
چون موضوع اصلي اين فيلم ها پايان بود پيتر فاندا در فيلم پيش بيني ميكند
كه سفر آن ها انتهايي ندارد
آن ها توسط دو شكارچي اردك محافظه كار و سنتي كشته مي شوند
طبقه متوسط آمريكا بازگشتي دوباره داشت
سينما رو هاي ليبرال پايان تراژيك زندگي افرادي مثل مارتين لوتر كينگ ، بابي كندي
جمي هندريكس و جنس جوپلين را ديدند
يكي از آخرين شاهكار هاي دهه 60 كه فيلمي حيرت انگيز و بلند پروازانه
كه مي خواست در بالاترين نقطه جسارت در فرم و سبك در زمانه خودش قرار بگيرد
فيلم « 2001 يك اديسه فضايي « بود كه توسط اين مرد استنلي كوبريك نوشته و كارگرداني شد
كوبريك كار خودش را با عكاسي آغاز كرد
اما همان طور كه در اين تصاويري كه از پشت صحنه فيلم « درخشش« از او گرفته شده مشخص است
موقعيت قرار گرفتن دوربين به يكي از دغدغه هاي و هسته اصلي فيلم هاي او تبديل شد
او بيشتر از نماي از زوايه پايين استفاده ميكرد
درست مثل اورسون ولز و باستر كيتون كوبريك نيز بسيار خلاقانه ، و با درك كامل
جهان فيزيكي به روي پرده سينما مي آورد
فيلم 2001 اديسه فضايي اين نبوغ كوبريك را به عالي ترين شكل نشان ميدهد
تدوين در فيلم ها معمولا براي گذر در زمان و يا برش زمان استفاده مي شد
در اين صحنه مشهور فيلم كوبريك عصر ماقبل از بشر را به دوران سفينه هاي فضايي كات مي زند
برش بين دو فاصله زماني كه از تمامي برش هاي زماني در طول تاريخ سينما بيشتر است
در اين صحنه كوبريك دوربين را به صحنه متصل كرده و صحنه و دوربين هر دو به طور همزمان
شروع به چرخيدن ميكنند تا حس بودن در فضا اينكه
ما در آن جا معلق و برعكس هستيم را به ما انتقال دهد
اين اتفاق در خود دكور فيلم رخ مي دهد
بازيگر زن فيلم درست و درجا راه مي رود اما همه چيز دور او تاب مي خورد
سفينه عده ايي از فضانوردان را به خارج از زمين برده تا در مورد ديوار سياه مرموزي كه به وجود امده تحقيق كنند
در حين انجام كار گويا ان ها در طول زمان سفر ميكنند
و تحولي در بينش و تفكراتشان به وجود مي آيد
كوبريك اين صحنه ها را به شكلي انتزاعي به تصوير كشيده است
افكت هاي توهم زا در اين سكانس شبيه به فيلم هاي دهه 20 والتر روتمن است
هيچ چيز سياسي در اين صحنه نيست
اما اگر موضوع اصلي هنر مدرن و مدرنيسم را خودباختگي ابهام و پوچ بودن زندگي بدانيم
آن وقت اين سكانس يكي از به ياد ماندني ترين و بهترين لحظات تاريخ سينماست
به طور كلي سينما در دهه 60 شبيه به سفر به فضا است
سينما در سرتاسر جهان در كشور هايي مثل ايران و آفريقا جريان داشت
خيلي از فيلمساز هاي جهان به اين باور رسيده بودند
كه فيلم نبايد فقط پنجره ايي باشد كه شما در آن شخصيت ها و داستان ها را دنبال كنيد
در واقع فيلم و سينما زباني است كه انديشه را متحول مي كرد
با توجه به اين فضا ، رنگ ها ، شكل اين اتفاقات و آدم هاي مهم و زمان در سينما
آيا اين تغييرات ماندگار خواهند بود؟
آيا فيلمساز ها از الان به بعد
همان طور كه به زمان و چيز هاي ديگر به شكلي انتزاعي فكر مي كردند
آيا به داستان و شخصيت ها هم به اين شكل نگاه خواهند كرد ؟
پاسخ مطمئنا خير است چون سينماي دهه 70 در راه بود
سينماي سرگرم كننده و رمانتيك هاليوود در دهه گذشته به زودي باز خواهد گشت
..:: کانال تلگرام و اینستاگرام بلبل جان ::.. .:: Telegram: @bollbolljan ::. .:: Instagram: @bollbolljan_Com ::.
بلبل جان مرجع دانلود فيلم و سريال با زيرنويس چسبيده ‏.:: www.bolboljan.net ::.