اواخر تابستان 1498، میلان
ـ«لئوناردو داوینچی»، آخرین قلم موها را
برای رسم یکی از تصاویر نماد رونسانس اعظم به بوم می زند.ـ به دوره‌ی اوج هنرهای تجسمی در ایتالیای زمان رونسانس گفته می شود (1490 تا 1527 م)
این دوره نه تنها دوره‌ای سرنوشت ساز در تاریخ هنر،ـ
که دوره‌ای حساس برای تمدنهای رقیب در جهان بود.ـ
بعد از قرنها کسادی نسبی،ـ
حالا اروپا خانه پویاترین فرهنگ جهان شده بود
چـرا؟
پاسخهای این سئوال کمی دور از انتظار هستند
داستان خیزش اروپا
از عصری که به اون «عصر تاریکی» می گفتند،ـ
اندرو مار
غالبا به صورت داستانی کاملا اروپایی روایت میشه.ـ
یه جورایی همون شکوه دوره کلاسیک بازیافته میشه
و مجسمه ها و نقاشی ها
بهتر میشن و کلیساها پرزرق و برق تر میشن
و پادشاهان قدرت‌مند‌تر میشن. و خلاصه
زنده باد اون اروپایی ها.ـ
ولی این جورهام نبود
اروپا مغلوب تمدن چین و تمدن مسلمانها شده بود
و فقط با یادگیری
و بعد، استفاده از بدشانسی دیگران بود
که اروپا رشد کرد و درخشان شد
ظهور اروپا با وحشی‌گری گسترده در سرزمینهای دور همراه میشه
فرهنگهای دیگری که اروپایی ها تقریبا نمی شناختند...ـ
... تهاجم به شرق ...
ـ... و محاصره های گسترده
فرهنگهای اندکی هستند که فقط با تکیه رو پای خودشون از جا بلند شدند
[بلکه] اونها ایده های رقبا رو می دزدند
در راههایی که دیگران به جا گذاشتند، حرکت می کنند
تمدنها فقط در مرکز خودشون شکل نمی گیرند
بلکه در حومه خودشون، در مرزهای خودشون هم شکل می گیرند
در فضاهای خالی ای که در اونها یک روز ناگهان چیز غیرمنتظره‌ای رخ می ده
..:: ارائه شده توسط وب سايت بلبل جان ::.. ‏.:: www.bolboljan.net ::.
تــاریـخ جــهان به روایت اندرو مار
این قسمت: «به سمت نـور»
پس از سقوط روم در قرن 5 پس از میلاد
اروپا در هم ریخت، خوش‌بینی‌ش متوقف شد
مهاجران عجیب و غریب، از شرق به اروپا سرازیر شدند
شهرها کوچیک شدند، یاد گرفتن از خاطرها پاک شد
حیات، نه از مناطق مرکزی قدیمی، بلکه از مرزهای اروپا پدیدار شد
و هیچ ملتی سرزنده تر
و ناخونده تر
از وایکینگها نبودند.ـ
با گذر از دریاها و اقیانوسها به وسیله قایقهای تخت
وایکینگ‌ها تا همین تاریخ تونسته بودند ...ـ
ـ...جزایر بریتانیا، ایسلند و فرانسه رو مرعوب و مستعمره خودشون کنند.ـ
اونها حتی به گرینلند و آمریکای شمالی هم رسیده بودند
حالا اونها به سمت سرزمینهای قلب اروپای شرقی به راه فتاده بودند
وقتی صحبت از تمدن میشه،ـ
وایکینگهای نروژ، سوئد و دانمارک، خاطرات خوبی از خودشون به جا نزاشتن
اروپایی ها اونها رو متجاوزانی چپاولگر و کفاری بی رحم می دونستند.ـ
اونها در دعاهاشون می گفتند «خدایا ما رو از غضب نورسها [اسکاندیناویایی‌ها] حفظ کن»ـ
بله؛ اونها حمله می کردند و حتما تا حدودی هم چپاول می کردند
اما دلیل اهمیت وایکینگها
اینه که بزرگترین استعداد اونها، ثبات بخشیدن بود
یک روز صبح در سال 882
گروهی اوسلاو در یک بنگاه تجاری در کیِف،ـ
در شرف ملاقات با این استعداد عجیبِ مردمان شمال بودند
ما می دونیم بعدش چه اتفاقی افتاد
تمام و کمال؛ از طریق اسناد مکتوب
اگر چه که فقط روایت وایکینگها در دست ما هست.ـ
که بهشون می گفتن «روس» ها.ـ
در زیرزمین «صومعه غارها» در کیِف، پایتخت اوکراین
پلکانی پر از سلولها و کلیساهای زیرزمینی هست
-آخرین آرامگاه راهبان مومیایی شده-
در اوایل قرن 10، اینجا
عده ای راهب دست به کار نوشتن چیزی شدند که بعدها به نام تاریخچه اولیه روسیه شناخته شد
نکته فوق العاده در خصوص این تاریخچه اینه که
از زبان وایکینگها روایت میشه
کاملا واضحه که دیدگاه وایکینگها اینجا موندگار شد
و داستان تاریخچه اینه که قبائل محلی اوسلاو، قانون نداشتند
و با همدیگه می جنگیدند
بنابراین رفتن پیش «روس» ها و گفتند
سرزمین ما بزرگ و غنی ـه، اما نظم نداره
بیاید و حاکم ما بشید
خب، واقعا احتمالش هست که درخواست اونها انقدر مودبانه بوده باشه؟
نـــه. اما می دونیم وایکینگها اومدن
در راس تیم اکتشافی‌شون، شخصی بود به نام «اولگ»: شاهزاده‌ی وایکینگ و رهبر «روس»ها.ـ
اون حالا ادعای حکومت بر کیِف داشت
«تکلم به زبان نورس»
ـ«اولگ» که پیروز شده بود، خودش رو شاهزاده‌ی جدیدِ کیف نامید
و کیِف تبدیل شد به پایتخت شاهنشاهیِ منطقه ای که معروف شد به
سرزمین «روس»ها
یا اونی که امروز بهش می گیم
روسیه
ـ«کیِف» هنوز پیروزی «اولگ» رو جشن می گیره
و اون رو لحظه بنیان نهاده شدن خودش می دونه. و کاملا هم همینطوره
چون دستاورد اولگ این بود که همه قبائل اطراف رو با هم متحد کرد
و اونها رو مجبور به پرداخت خراج کرد
حالا اولگ و وایکینگها، گلوگاه تمام تجارتهایی که
از شمال به جنوب صورت می گرفت رو در دست داشتند.ـ
بسیاری از تمدنهای بزرگ بر کرانه رودها پدید اومدند
اینجا در «دنیپر»،ـ
از شمال، پشم و موم و برده می بردند جنوب
و نقره -که از معادن افغانستان توسط تمدن جدید و قدرتمند اسلام استخراج می شد،ـ
به شمال می رفت.ـ
در دهانه «دنیپر»، دریای سیاه قرار داشت؛
دروازه ای به بزرگترین و ثروتمندترین شهر در اروپا:ـ
ـ«میکلاگارد»:ـ
نامی که وایکینگها برای «قسطنطنیه» به کار می بردند.ـ
معدنی از تجارت و فکرهای نو.ـ
این شهر، خانه کلیسای ارتودوکس یونان هم بود.ـ
یک قرن پس از تولدش،ـ
ـ«کیِف» هنوز هم مثل بنیانگزاران وایکینگش، کافر بود
حاکم وقت، «ولادیمیر» بزرگ
یه کم مرد مذهبی ای نبود
یکی از تاریخ‌نویسان به اون لقب «دائم الزّنا» داده بود
اما «ولادیمیر» تصمیمش بر این بود که شهری که بخواد موفق باشه
باید یکی از این ادیان نوظهورِ مُد روز داشته باشه
به همین خاطر، تصمیم گرفت به روش عجیب و غریب خودش یکی رو انتخاب کنه
گفته میشه که اون از نمایندگان کلیسای روم،ـ
مسیحیت ارتدوکس یونانی، یهودیت و اسلام خواست که
پیشش بروند و متقاعدش کنند
«یالّا، بحث کنید، منُ متقاعد کنید»
جنگنجوی قدیمی وایکینگ کاملا مجذوب اسلام شده بود
تا این که شنید اسلام آوردن شامل کنار گذاشتن الکل هم میشه و به همین دلیل به مسلمونا گفت:ـ
«خیلی خب؛ شما سوختید»
اون در آخر، مسیحیت ارتدوکس رو برگزید
و شروع به ساخت اولین کلیسای سنگی در «کیِف» کرد
این، تصمیم مهمی بود
چون اکثر چیزهایی که در موردِ ظاهرِ روسیه ی قدیم در ذهن داریم،ـ
یعنی گنبدهای پیازی شکل، کشیشها و صومعه ها و نمادها،ـ
همه به تصمیم «ولادیمیر» بر می گردند
کاری که او در تجارت شروع کرد -پشم و نقره-،ـ
در فرهنگ، معماری و دین به بار نشست.ـ
تا قرن دهم،ـ
اروپا یک مرز شرقی مسیحی داشت که وایکینگها اون رو رسم کرده بودند
و تا امروز هم وجود داره.ـ
در درون این مرزها، اروپای مسیحی هنوز ساده لوح و یه کم متکبر بود
علی الخصوص در مقایسه با فرهنگ پویا و فکری ای که
در مناطق گسترده ی تحت لوای اسلام در حال رشد بود
سال 827
یک تیم منجمین و ریاضیدانان در صحرای «سنجار» مشغول کار بودند
در شمال غرب عراق.ـ
رهبر تیم «محمد بن موسی الخوارزمی» بود
یک منجم ازبک از «بیت الحکمة»،ـ
که یک مرکز عظیم علمی اسلامی در بغداد بود.ـ
و قلب تمدن نوی مسلمانان
الخوارزمی، با یکی از بزرگترین سوالات علمی اون زمان دست به گریبان بود
و داشت تلاش می کرد اندازه دقیق محیط زمین رو به دست بیاره
این سفر سرتاسر صحرا، تازه مرحله اول یک پروژه‌ای بود
که به دستور خلیفه بغداد، «مأمون» انجام می شد
که از خوارزمی خواسته بود درک علمی فوق‌العاده ش رو
برای رسم یک نقشه دقیق جهان به کار ببره
که پهنه‌ی عظیم امپراطوری اسلامی رو نشون بده.ـ
سرزمینهای اسلام تا همون موقع، وسعتی بیشتر از امپراطوری روم داشت.ـ
در قرن نهم، حاکمان مسلمان بیش از 30 میلیون تبعه داشتند
که از شرق تا پاکستان امروز و از غرب تا اسپانیا کشیده شده بود
این عصر، عصر اسلامِ سختکوش، جوان و پرسشگره.ـ
که کتب باستانی رو از سرتاسر جهان جمع آوری می کرد
و تلاش می کرد اونها رو بفهمه و در علم و ریاضی پیشرفت کنه
این، عصر طلایی اسلامه.ـ
ایده الخوارزمی این بود که زاویه خورشید با زمین رو اندازه بگیره
تا این زاویه یک درجه تغییر کنه.ـ
او به این نتیجه رسید که افرادش برای رسیدن به تغییر یک درجه ای زاویه نور خورشید [تقریبا] 104 کیلومتر طی مسیر کرده اند
او فقط با داشتن چندتا تیرک و یک دستگاه برنجی ساده،ـ
محیط زمین رو برابر با [تقریبا] 38 هزار کیلومتر حساب کرد؛
عددی که به شکل قابل توجهی
به اندازه دقیق محیط زمین نزدیکه.ـ
ـ«الخوارزمی» شروع به تهیه یه سری نمودار کرد که بیش از 2000 شهر و برجستگی جغرافیایی رو
در سراسر امپراطوری اسلام فهرست می کرد.ـ
او در حال واقع کردن انقلابهایی در مثلثات و حساب
و توضیح اونها در کنار همدیگه بود.ـ
کتابهای او تا صدها سال بعد مورد استفاده قرار می گرفتند
تخصص واقعی او بحث الگوریتمها بود.ـ
در واقع نام «الگوریتم» از معادل لاتین نام خود او گرفته شد: «آلگوریثمی»ـ
و البته که الگوریتم‌ها جزء اساسی برنامه‌نویسی نوین کامپیوتری هستند
پس هر وقت گوشی موبایلتون رو بر می دارید،ـ
یادتون باشه که یک مسلمان ازبک قدیمی توش مخفی شده.ـ
در این زمان، جهان اسلام، اروپای مسیحی رو محاصره کرده بود
شهر «کوردوبا»ی اسپانیا تبدیل به یک پاسگاه مرزی شکوهمند
در مرز جهان اسلام شده بود؛ و دومین شهر بزرگ دنیا
بعد از بغداد بود.ـ
این شهر درخشان،ـ خاری در چشم پادشاهی‌های مسیحیِ نزار و کثیف شمال اروپا بود.ـ
در مرکز شهر، مسجد اعظم قرار داشت
که در نمازخانه‌ش
ـ850 ستون از سنگ‌های مرمر، عقیق و یشم می درخشیدند
ترکیب تصویری ستونهای رومی،ـ
و درختان نخل در یک واهه دورافتاده.ـ
یک معماری تلفیقی.ـ
گفته می شد کتابخانه‌ی شاهی کوردوبا 400 هزار جلد کتاب داره
در همین زمان، بزرگترین کتابخانه مسیحی، چندصد کتاب داشت.ـ
در محل برخورد شرق و غرب، ایده‌ها به اشتراک گذاشته شدند.ـ
مکانهایی مانند کوردوبا، در جمع آوری اخبار از یک بخش از جهان و انتقال اون به سایر نقاط، بسیار عالی بودند
بنابراین آموزه های یونان باستان، فلسفه یهودیت
ریاضیات هندی، ستاره شناسی و مهندسی اسلامی
دست به دست، به دنیای مسیحیت رسیدند.ـ
در آخر داستان، مسیحیون پادشاهی «اندلوس» رو ویران می کردند؛
اما اول، مشعل دانش رو به دست سایر اروپایی ها رسوندند...ـ
تا دوره ای که ما عصر تاریکی می نامیم، به دست اسپانیای مسلمان روشن بشه.ـ
به این جا که می رسیم، ممکنه فکر کنید
که جهان اسلام همینطوری به پیشرفت ادامه داد
و آینده، آینده ای علمی و از آنِ مسلمانان شد.ـ
حالا این که چرا این طور نشد، دلیلش باز هم یک داستان حاشیه ای دیگه است
که در یک سرزمین دورافتاده سرسبز و جنگلی رخ داد.ـ
داستان انسان رو میشه به سادگی بیان کرد.ـ
اول، «شکارچی-گردآوردندگان»، بعد کشاورزها
بعد شهرهای کوچیک بعد بزرگ و بقیه ماجرا.ـ
اما گروهی از مردم هستند که جاشون در این داستان خالیه
یعنی عشایر
اونا در چمنزارهایی زندگی می کنند که برای کشاورزی، زیادی ضعیف هستند
اما برای چرای گوسفند و گاو و بز عالی اند.ـ
به همین خاطر، عشایر فصل به فصل جاشونُ عوض می کردند
از نظرهای مختلف میشه گفت عشایر مردمانی هستند که به آروم‌ترین نحو ممکن روی زمین به پیش می رن
و کمترین چیزهای ممکن رو پشت سرشون رها می کنند.ـ
اما هر قاعده ای یک استثنا داره.ـ
در قرن دوازدهم، دشت مغولستان
خانه صدها قبیله رقیب عشایر بود.ـ
بعد در این جهان دشمنی و خشونت، پسری متولد شد.ـ
اسم اون «تیموژین» بود
«تکلم به زبان مغولی»
وقتی «تموژین» نه سال داشت، پدرش توسط یکی از قبائل رقیب مسموم شد
«تکلم به زبان مغولی»
مغولِ جوان، مادر و برادرانش، که طرد شده بودند، با خوشه چینی و شکار
زنده موندند.ـ
«تکلم به زبان مغولی»
ـ«تیموژین» هیچ وقت درسی که مادرش بهش داده بود رو فراموش نمی کرد
ـ«برادرانی که جدا از هم باشند،...ـ
ـ«مثل یک تیر تک و تنها به راحتی می شکنند...ـ
ـ«اما برادرانی که در کنار هم باشند، رودر روی دنیا هم بایستند، مثل یه دسته تیر
«نمیشه شکستشون.»
اتحاد، قدرت به بار می‌آره
این یک خط آموزه حکمت آمیز
بنیان همه اون چیزهایی شد که «تیموژین» به دست خواهد آورد
وقتی بزرگتر شد، «تیموژین» جنگید و عرصه رو برای رهبری قبیله ش خالی کرد
اما اونچه می خاست، بیش از این حرفها بود.ـ
بزرگترین دستاورد «تیموژین» متحد کردن قبائل دشت بود
وقتی اونها رو شکست می داد، به جای این که به اونها تبعید و خفت پیشکش کنه،ـ
بهشون پیشنهاد برادری و سهم داشتن در غنائم جنگهای آینده می داد
چیزی طول نکشید
قبائل رقیب در هم ذوب شدند و تبدیل به ملتی یگانه شدند
یک ارتش واحد که در کنار هم می راندند و می جنگیدند.ـ
در 1206، «تیموژین» صاحب یک لقب شد:ـ ـ«خانِ جهان»، یا
«چنگیز خان»
و شروع به گستردن امپراطوری خودش به ورای مغولستان کرد
در عرض تنها شش سال، لشکر او شمال چین رو جارو کرد
و در 1215، شهر پکن رو غارت کرد تا مغولها به سلاحهایی دست پیدا کنند
که تا اون موقع به چشم هم ندیده بودند.ـ
شکست دادن چین، دست «چنگیزخان» رو
به فناوریهای نظامی فوق العاده‌ی اون روز رسوند
دژکوبهای عظیم، نرده‌بانهای بزرگ، کمانهای صلیبی غول پیکر
و منجنیق که می تونست گلوله های آتشین پرتاب کنه.ـ
با افزودن چین به امپراطوریش،ـ
چنگیز لشگرش رو به سمت غرب روانه کرد.ـ
و به آسیای مرکزی لشکر کشید
تا رودرروی بزرگترین نیروی رقیبش بایسته:ـ
نیروی اسلام
در بهار سال 1220
مغولها به پاسگاه باشکوه امپراطوری اسلام در مرز شرقی این امپراطوری رسیدند
به شهر بخارا
بخارا مانند مرو، بغداد و سمرقند
از جمله شهرهایی بود که هسته غنی و آینده ساز جهان اسلام رو می شد در اون پیدا کرد
اما بخارا هیچ وقت چیزی مانند مغولها به چشم ندیده بود.ـ
ترکیب فناوری چینی ها
و سواران عشایرِ لشکر منضبط و وحشت‌آور چنگیزخان
نوعی جدید از ارتش ساخته بود، ـ و نوعی جدید از تهدید
محاصره بخارا 15 روز طول کشید
تا بالاخره شهر، زجرکشان به تسلیم تن داد
وقتی چنگیزخان به بخارا وارد شد، لشکرش به هیچ کس رحم نکرد
مثل همیشه، با پیشکش نخستین زنان اسیر،ـ به چنگیزخان تبریک گفته شد
بخارا فقط آغاز کار بود.ـ
شهرهای باارزش مسلمانان، یکی پس از دیگری ویران می‌شدند
تا سال 1223، ماموریت تخریب چنگیز خان در امپراطوری اسلام
در بخش آسیای مرکزی تکمیل شد
در عرض 20 سال، امپراطوری مغول‌ها از پکن در شرق
تــــــــا سرزمین «روس»ها در غرب کشیده شده بود
تقریبا تا دروازه های وین.ـ
باور چنگیزخان به قدرت برآمده از اتحاد
به تشکیل وسیع ترین امپراطوری تاریخ منتهی شد.ـ
بزرگترین امپراطور جنگاور تاریخ، امروز در سرزمین مادری‌ش یک قهرمان ملیه
و با این مجسمه 40 متری بهش احترام گذاشته میشه و یادش جاودان نگه داشته میشه.ـ
اما به نظر میاد چنگیزخان
با داشتن اون همه فتوحات و زنان همخوابه،ـ
یه جورای دیگه ای به جاودانگی رسیده باشه.ـ
در سال 2003، دانشمندان یک نشانه ژنتیکی خاص در مردان اروپا و آسیا کشف کردند
که ریشه اون برمی گرده به چیزی کمتر از 1000 سال پیش
در منطقه ای در نزدیکی منطقه امپراطوری مغولها.ـ
اونها به این نتیجه رسیدند که احتمالا 16 میلیون نفر از مردان امروز
واقعا نسبی از شیرهای چنگیزخان دارند.ـ
با محو کردن قلب تمدن اولیه مسلمانان،ـ
چنگیز خان راه رو برای بخش دیگری از جهان هموار کرد
تا رشدش رو آغاز کنه:ـ
اروپای مسیحی
در صدساله پس از مرگ چنگیزخان، مبادلات بین شرق و غرب گسترش پیدا کرد
دوره ای صلح‌آمیز که با نام «پاکس منگولیکا» [لاتینی معادل صلح مغول] شناخته میشه
پارچه های پرزرقُ برق و ادویه جات تُند، از زمانهای باستان، راه خودشون رو از طریق جاده ابریشم
به اروپا باز کرده بودند.ـ اما سرزمینهایی که اینها از اونجا می‌اومد،ـ
یعنی چین و در واقع کل خاور دور،ـ
هنوز برای غرب به صورت سرزمینهایی اسرارآمیز باقی مونده بودند.ـ
بعد از پیروزی های چنگیز خان، جاده ابریشم برای استفاده اجانب هم باز شد
و به زودی، آتش تصورات اروپایی ها رو روشن کرد
جنوآ، سال 1298
دو زندانی سیاسی در یک سلول در زندان.ـ
یکی «روستیکلو» از شهر پیزا، نویسنده داستانهای عامیانه
و دیگری ... یک ونیزی حرّاف که داستان فوق‌العاده ای برای گفتن داشت
«تکلم به ایتالیایی»
مارکوپولو، اون نویسنده‌ی ماهری که دنبالش می گشت رو در «روستیکلو» پیدا کرده بود
مارکوپولو از اون بازرگانان مدرن و ماجراجوی اروپایی بود
و ونیز داشت تبدیل می شد به قطب اساسی تجارت
بین اروپا و بقیه جهان.ـ
موفقیت ونیز در این راه، مرهون روحیه بی‌باک تجاری اونها بود
و یک ناوگان دریایی انبوه در کارگاه کشتی سازی معروف ونیز: آرسناله.ـ
اما ونیزی ها بیشتر به معامله علاقه داشتند تا لشکرکشی.ـ
در جهانی که دیوانه طعم‌های خارجی بود،ـ برای انجام سودآورترین معاملات، باید به شرق سفر می کردید
ناوگان ونیزی ها ارتباط تنگاتنگی با یک شبکه عظیم تجاری داشت
که در دست مسلمانان بود.ـ
و معاملات در اون، نه تنها با مبادله برده، که با مبادله الوار،ـ
پشم، نمک و ادویه‌جات ارزشمند صورت می گرفت.ـ
همین الانشم، جهانِ مارکوپولوی جوان، طعم و بوی دارچین،ـ
جوز، ادویه میخک و فلفل می داد
این در واقع طعم و بوی شرق بود.ـ
او از بچگی رویای این رو داشت که در جاده باستانی ابریشم سفر کنه
که به چین می رسید.ـ
در 1271، در سن 17 سالگی، پیشنهادی بهش داده شد
که موقعیتی تکرار نشدنی به او می داد تا همراه پدرش و عموش سفر کنه.ـ
او از ونیز به سمت شرق به راه افتاد در حالی که حامل سلام و تحیات قوی ترین مرد در غرب اروپا
یعنی پاپ گرگوری دهم بود.ـ
اغلب اروپایی ها در طول عمرشون بیشتر از چند کیلومتر از محل تولدشون فاصله نمی گرفتند.ـ
این همه دور شدن از محل زندگی به سمت محلهای ناشناخته
حتما حس سفر به ماه رو برای اونها داشته
سفر اونها بیش از سه سال
در صحراها و کوه‌های آسیا به طول انجامید.ـ
و در نهایت در 1275، به مقصد رسیدند
قلمرو «کوپلای خان» در «شانگدو»ـ
که اسم معروفترش «زانادو» بود
ـ«زانادو» شبیه به بهشتی زمینی بود.ـ
ـ«کوبلای خان» مجذوب تمدنی شده بود که بر اون فرمان می راند
او یک مغول بود که چینی شده بود
دربار او به جریان ایده های متنوع، خوشامد می گفت
این سرزمین، سرزمین جاده های امن، کانالهای وسیع و کالاهای ساختنی بود.ـ
اما با این حال، «کوبلای خان» مجذوب مهمانان ایتالیایی،ـ
و پیامی که از سوی پاپ آورده بودند، شد.ـ
اون ظرف یه مدت کوتاه تصمیم گرفت خودش هم مسیحی بشه
ظرف مدتی کوتاه
خان که از داستانهای مسافرانش از سرزمینهای دور خشنود بود،ـ
ار اونها دعوت کرد که به حلقه داخلی دیپلماتها و مشاوران او بپیوندند
مارکوپولو به روستیکلو گفت
که اونا به گوشه های دورافتاده چین سفر کردند
تا ماموریتهای دیپلماتیک اربابشون رو به انجام برسونند.ـ
بعد، اون در مورد چیزهای عجیبی حرف زد که در اروپا کسی ندیده
مثل پولهای کاغذی
سوزوندن سنگهای سیاه به عنوان سوخت،ـ
و سنتِ خوردن مار و سگ
البته بقیه چیزایی که شاید فک می‌کنید مارکوپولو حتما به اونها توجه کرده،ـ
مثل چوبایی که چینی ها باهاش غذا می خورند، یا دیوار چین
بعد از بازگشتش از چین، در داستان سفرش نبود.ـ
دوروبر بعضی آدما، به جای پشه داستان جمع می شه.ـ
گفته میشه که وقتی مارکو به ونیز بازگشت
-بعد از بیست و چهار سال سفر به چین و خاور دور-
-و با لباسای پشمی و ابریشمی چرب و چرک-
شکاف لباسشو باز کرد
و آبشاری از یاقوت و زمرد از لباسش بیرون ریخت.ـ
قصه قشنگیه. ولی یه کم پیازداغ داره
چون مارکو حتی در زمان زندگی خودش معروف بود به
مارکو ایل میلیونه. یعنی مارکو میلیون
نه به خاطر ثروتش. به خاطر اغراق کردن‌هاش:ـ
یه میلیون این، یه میلیون مایل، یه میلیون اون
بازگشت مارکولو پولو به ونیز می تونست پایانی بر حضورش در صفحات تاریخ باشه
اما اون، خودش رو به تاریخ دیکته کرد.ـ
«تکلم به ایتالیایی»
در دوران حبس، روستیچلوی پیزایی
داستانهای هم سلولیش رو نوشت
«تکلم به ایتالیایی»
و در 1298، رونوشتهای اون دست نوشته ها دور تا دور اروپا به گردش افتاد
تحت عنوان «توصیف مارکوپولو از دنیا»ـ
و اروپا جذب داستان شد.ـ
پیام مارکوپولو ساده و اغواکننده بود.ـ
اون طرف اروپا، جهانی بی نظیر از ثروت و موقعیت وجود داشت
اما همونطور که مدتی بعد اروپایی ها هم فهمیدند،ـ
این شبکه جهانی، یک روی سیاه هم داشت
هفت سال پس از مرگ مارکوپولو،ـ
بیماری واگیر عجیبی در چین، شروع به کشتن تعداد زیادی از مردم کرد
به زودی، «مرگ سیاه» توسط کشتی ها و احتمالا به واسطه موش ها منتقل شد
و در منطقه مدیترانه و ورای اون شیوع پیدا کرد
همون مبادله کالا و انسان که ونیزی ها رو اونقدر پولدار کرده بود،ـ
حالا داشت انتقام وحشتناکی ازشون می گرفت.ـ
بازارهای شلوغ دورتادور اروپا، تبدیل به شهرهای ارواح شدند
روستاها تخلیه شدند
سواد کاهش یافت و مدیریت مضمحل شد
مارکوپولو دعوت به یک رقابت خوشبینانه و عالی کرده بود
اما اروپا اونقدر ضعیف بود که نمی تونست به این دعوت جواب بده
هسته قدیمی امپراطوری اسلام توسط چنگیزخان ویران شده بود
اما زوال اروپای مسیحی به وسیله «مرگ سیاه»ـ
به این معنی بود که مصاف بین این دو دین بزرگ ادامه خواهد یافت.ـ
اما تجارت بین این دو هم مثل جنگشون ادامه داشت
علی الخصوص بین ونیز
و قاهره که شهری مسلمان و به شدت غنی بود
در جولای 1324، چیزی از افق دور دست پدیدار شد،ـ
که می رفت تا اثری خیره‌کننده بر اقتصاد قاهره داشته باشد
کاروانی با 6هزار سرباز، 70 شتر،ـ
و 500 برده که عصاهایی سلطنتی از طلا در دست داشتند.ـ
طلایه‌دار این کاروان، یک شاه آفریقایی بود به نام «مانسا موسی»ـ
که در راه زیارت شهر مقدس مسلمانان، مکه بود
اونها، طی یک سال، 2000 مایل رو در صحراهای وسیع آفریقا طی کرده بودند
صحرایی که بیشتر آفریقا را از جهان مدیترانه‌ای جدا می کرد.ـ
ـ«مانسا موسی» شاه بزرگترین امپراطوری آفریقا در جنوب صحرای بزرگ آفریقا بود.ـ
مالی جامعه ای مسلمان بود که بسیاری از مردم اون سواد خواندن و نوشتن داشتند.ـ
این سرزمین، سرزمینی غنی بود که بر جمعیت کشاورز و ماهیگیر،ـ
و بر شهرهایی تجاری مانند «تیمبوکتو» و «جنه» در ساحل رود نیجر متکی بود.ـ
نیجر، شاهراه امپراطوری وسیع مانسا موسی بود
که مسیر حمل کالا در اقسای شاهنشاهی محسوب می شد
شاهنشاهی‌ای که تقریبا یک میلیون و سیصدهزار کیلومتر مربع وسعت داشت.ـ
اما مهمترین منبع کامیابی مانسا موسی
متاعی بود که حکام سراسر جهان، طالب اون بودند
طلا
مالی یک سرزمین زرخیز آفریقایی بود
که غالب جهان هیچی در مورد اون نمی دونستند
تا امروز
وقتی کاروان شکوهمند مانسا موسی در راه مکه، در قاهره توقف کرد،ـ
بلافاصله شور مردم برانگیخته شد.ـ
او و ملازمانش سه ماه رو به عنوان مهمان حاکم قاهره،ـ
در شهر موندند
و در این مدت همینطوری به ساکنان شهر طلا می دادند.ـ
بلبل جان ‏.:: www.bolboljan.net ::.
قاهره در اون زمان، بزرگترین بازار طلای جهان بود
اما موسی اونقدر طلا توزیع کرد تا قیمت طلا نزول پیدا کرد
در واقع می گن فقط به دلیل انعام‌های مانسا موسی
ده سال طول کشید تا اقتصاد قاهره
به حالت قبل برگرده.ـ
ظهور ناگهانی مانسا موسی و طلاهای اون، یک جور نشانه بود
جهان در همین لحظه بزرگتر و غنی‌تر شده بود
تا پایان قرن 14، دو سوم طلای موجود در اروپا از مالی اومده بود
این به خاطر جهان تجارتگر مسلمانان بود
که مالی تونست دستش رو به اروپا برسونه.ـ
و به خاطر سیاحان و نویسندگان مسلمانه که ما این همه اطلاعات در این مورد داریم
اما مالی، تنها نبود
در این زمان، بسیاری تمدنهای آفریقایی دیگر هم وجود داشتند.ـ
زیمبابوه بود که مردمش در شهرهای سنگی فوق العاده ای ساکن بودند
بنین بود که فلزکاران حیرت‌انگیزی داشت
و محصولاتش، رقیب هر محصول ایتالیایی و آلمانی در اون زمان بود
اما این طلا و کشور پرزرق و برق مالی بود که تخیلات اروپایی ها رو به کار انداخته بود
بعد در 1375، وقتی نقشه‌کش‌ها در اسپانیا یک سری نمودار درست کردند،ـ
که به اطلس کاتالان معروف شد،ـ
مانسا موسی رو در قلب مالی نشون دادند
در واقع این مانسا موسی بود که آفریقا رو به نقشه اروپایی ها وارد کرد
در قرون وسطی، هر وقت اروپایی ها به جهانی خارج از جهان خودشون رسیدند،ـ
به اسلام برخوردند
این دو دین صاحب کتاب، چندین قرن در جنگ با هم بودند
جنگهای صلیبی از سوی مسیحیان برای به دست گرفتن کنترل سرزمین مقدس
و شهر اورشلیم، الهام بخش اروپاییان شده بود
اما بعد پاشنه چرخید
و تُرکهای مسلمان یعنی عثمانی‌ها تا قلب سرزمینهایی که روزی مسیحی بودند، پیش رفتند
اما در طول تمام این دوران جنگ، تبلیغات دینی به طور هوشمندانه‌ای از شبکه شکوفای تجاری جدا نگه داشته شد
و جریان تبادل تفکرات بین دو طرف ادامه پیدا کرد
این امر حتی در حماسی ترین نقطه داستان هم برقرار باقی موند. یعنی در ...ـ
محاصره قسطنطنیه
می 1453
رهبر عثمانی، «محمت دوم» از کودکی رویای داشتن قسطنطنیه رو در سر داشت
قسطنطنیه، یک چهاراه تجاری حیاتی در مرز اروپای مسیحی بود
که دیوارهای عظیم رومی از اون حفاظت می کردند
برای مدت بیش از هزار سال،ـ
این دیوارها به عنوان حیرت‌انگیزترین ابزار دفاع در جهان غرب شناخته می شدند
اونها شوروشیان و مرتدین رو دور نگه می داشتند و همینطور لشکر مسلمانان رو
وقتی در دهه 700 میلادی، اعراب با یک محاصره عظیم موفق به شکست این دیوارها نشدند،ـ
دیگه دلیلی نداریم که بپرسیم چرا لشکر مسلمانان به دریای شمال نرسید.ـ
ما در مورد دیوار بزرگ چین چیزایی شنیدیم
خب. اینام دیوار بزرگ اروپا بودند
شهری برپاشده بر هفت تپه به دست رومی ها
قسطنطنیه همیشه خودش رو رم جدید و مردم خودش رو رومی می دونست.ـ
اونا به شدت به گذشته شاهانه و کلیساهای باشکوهشون می نازیدند
مثل بزرگترین کلیساشون در «کریستندوم» به نام «حاگیا سوفیا»ـ
این شهر هنوز هم مخزنی از آموزه های کلاسیک و تشریفات باستانی بود
هنوز مسحورکننده بود
اما حالا، شهر با خشم‌ناک ترین تهدید در تاریخش مواجه شده بود
ـ«محمت» یک رهبر خونسرد و محاسبه گر بود
«تکلم به تُرکی»
او یک مسلمان پرهیزکار بود
اگرچه که در لشکر 400 هزار نفری‌ش، کلی مسیحی هم حضور داشتند
در مقابل، قسطنطنیه از نظر نیرو در مضیقه بود.ـ
لشکر مدافع شهر، کمتر از 5000 نفر رو در بر داشت
بیشتر اروپا اونقدر سرش گرم پول درآوردن بود که خودش رو برای کمک به شهر به دردسر نمی انداخت
در بین تعداد اندکی که به کمک اومدند، شخصی بود به نام «جیووانی جوئیستیانی لونگو»،ـ
مزدوری از جنوآ و متخصص جنگ‌های محاصره ای
با گذشت هفته ها، شهر داشت آروم آروم خفه می شد.ـ
برای مردم قسطنطنیه،ـ
روزهای قبل از حمله نهایی، روزهای بدشگونی بود
کشیشها در خیابانها یک هیکل بزرگ از مریم مقدس می گرداندند
و به پیشگاه او دعا می کردند که پا به میان بگذارد
اما هیکل به شدت سنگین بود. سُر خوردند و هیکل تقریبا افتاد
شگون بد
بعد یک باران وحشتناک شروع شد که خیابونها رو به رودخانه تبدیل کرد
بدتر از هر بارونی که در خاطرها مونده بود
شگون بد
و آخر سر هم، آسمون به رنگ سرخ کدر در اومد
به شکلی که انگار گنبد «سنت سوفیا» در اون شناور بود
در زنگی شبیه به رنگ خون انسان
دیگه بد شگونی از این بیشتر نمیشه
به نظر مردم این شهر، که روزی شهر خدا خونده می شد،ـ
شاید خدا داشت از اینجا می رفت
در ساعت 1:30 نیمه شب بیست و نهم می،ـ شهر زیر هجمه‌ای سنگین قرار گرفت
ـ«جوئیستیلیانی» تمام مدافعانی که سرِ پا بودند رو برای دفاع به دیوار فرستاد
در مقابل او فناوری مسیحیون قرار گرفته بود
اسلحه های شگفت انگیز محاصره که تکنیسینهای مجار و آلمانی برای محمت ساخته بودند
قسطنطنیه تونست تا پنج ساعت در مقابل مهاجمان سرسخت دوام بیاره
اما بعد از اون، «جوئیستیانی» به شدت مجروح شد
افراد خسته او به سرعت خودشون رو باختند
حالا، امواجی از سربازان عثمانی یکی پس از دیگری راهشون رو به شهر باز می کردند
در صبح آخر، «هاگیا سوفیا» پُر شده بود از آخرین رومی‌ها
مردمان وحشت زده، مردان پیر و کودکان، راهبه ها و اشراف
همه در یک مجمع واپسین، اینجا جمع شده بودند
بالا در محراب، کشیش سرود می خواند و دعا می کرد
ولی بالاتر از صدای دعا، صدای درهای بزرگ چوبی بود
که زیر ضربات تبر عثمانی ها خرد می شد
هر چه صدای جیغ و فریاد داخل کلیسا بیشتر شد،ـ
و صدای سرود کشیش بلندتر شد،ـ
صدای تبرها هم بیشتر شد
تا این که بالاخره درها گشوده شد
و این طور بود که مطلوب ترین شهر دنیا تسخیر شد
به زودی کلیسای بزرگ «حاگیا سوفیا» ـ
پژواکی از نماز مسلمین بر آورد
این بنا تا امروز یک مسجده.ـ
در ادامه اون روز، محمت فاتح سوار بر اسب در شهر چرخید
حتی خود او هم از حجم کشتار حیرت‌زده شد
و این طور شد که امپراطوری ای که 1100 سال دوام آورده بود، عرصه رو به عثمانی ها سپرد
اسلام جای مسیحیت رو گرفت
اخبار سقوط قسطنطنیه به سرعت برق به بقیه اروپا رسید
و مثل جرقه انفجار، منتشر شد
اما خون اجساد مدافعان دیوار هنوز خشک نشده بود
-مدافعانی که بخشیشون قهرمانان جنوآیی و ونیزی بودند-
که دوباره قایقها از جنوآ و ونیز به راه افتادند
تا به استانبول عثمانی بیان
و شرایط تجارت با سلطان رو جویا بشن.ـ
تقریبا بوی باروت که خوابید
تجارت به حالت معمول برگشت
کسب و کار استراحت نداره
تسخیر قسطنطنیه بزرگترین پیروزی عثمانی ها بود
اما نشانه ای بر پایان یک دوره هم بود
این آخرین محاصره قرون وسطایی بزرگ در تاریخ بود
چیزی که محمت بعیده متوجه شده باشه
اینه که بخش پیشرفته و رو به جلوی جهان، در این تاریخ جابه‌جا شده بود
اتفاق نوی فرهنگی
در میان شهرهای در حال پیشرفت و قَدَر ایتالیا اتفاق می افتاد
حالا با ثروتی که از تجارت و تفکرات جدید دور تا دور جهان، نصیب این شهرها شده بود،ـ
محققان مسیحی‌ای که از قسطنطنیه فرار کرده بودند،ـ این شهرهای پرآوازه رو دژهای مستحکم علم یافتند
و آن سوی این دیوارها اروپا از نو متولد می شد
رونسانس
تولد دوباره اروپا
این وضعِ حمل، طولانی و دردناک بود چیزی حدود 200 سال طول کشید
به ما گفته میشه که موضوع اصلی رنسانس
بازکشف آموزه های کلاسیک بوده.ـ و مو لای درزش نمی ره که
در این دوره، نویسندگان بزرگ لاتین و یونانی
رتبه های بالاتری در اخبار اروپایی ها پیدا کردند
اما در واقع موضوع اصلی رنساس چیزهای نوئه.ـ
راههای نوی ساختن،ـ
راههای نوی نقاشی کردن و پدیدآوردن
پول جدید و اطمینان جدید.
رنسانس از یک امپراطوری یا یک دولت ملی نشات نگرفت
بلکه از دوَلِ شهری بزرگ اروپا
بالاخص دول شهری شمال ایتالیا نشات گرفت
جنوآ
پیزا
فلورنس ونیز
و میلان
1495
سیزده سال بود که لئوناردو داوینچی
در استخدامِ دربارِ دوک میلان، «لودوویکو اسفورتزا» بود
اون هر هفته بمبارانی از ایده ها و طرحهای جدید بر سر دوک می ریخت
ایده پل های قابل حمل، ماشینهای جنگی،ـ
و لباس غواصی در اعماق دریا؟
استعداد او شگفت انگیز بود
یک مخترع پرکار، و همچنین موسیقیدان، مهندس و هنرمند
و جای بی نقصی هم برای بارور کردن استعداداش پیدا کرده بود.ـ
میلان در اواخر قرن پانزدهم، ثروتمندترین شهر ایتالیا بود
و با داشتن دوکی بلندپرواز
محیطی مناسب برای رشد تفکرات جدید و ریسک کردن شده بود
خانواده دوک، خانواده «اسفورتزا» ـ
بخشی از طبقه سیاسی جدیدی بودند
که به واسطه شبکه های روبه‌گسترش تجاری اروپا ثروتمند شده بودند.ـ
اونها هم مثل حاکمان امروز، درگیر پول و قدرت بودند
اما چیزی که دنبالش بودند احترام بود
ـ«لودویوکو» به معنی کلمه، اشراف زاده نبود
پدرش یک مزدور بود که این طرف و اون طرف می رفت
و برای همه می جنگید
و در آخر هم به نتیجه رسید و میلان رو به چنگ آورد.ـ
خاناوده اسفورتزا دنبال تجملات نبودند ولی دنبال یه جور کلاس کار بودند
اونها نیاز به یک گردوخاک هنری داشتند
تا کاری کنند که مردم یادشون بره این خانواده کی هستند
لئوناردو اجیر شد تا این کار رو بکنه
ولی اون آدم کارمندمسلکی نبود
دفترچه هاش پر از طرح و نوشته های بدخط بود
که ساختارهای زیربنایی و موازات کنجکاوی برانگیزی رو که در طبیعت می یافت می کاوید
در زمان لئوناردو، مرزی بین علم و هنر وجود نداره
هنرمند قوانین پرسپکتیو رو مطالعه می کنه،ـ
بر روی ترکیب رنگها کار می کنه،ـ
به دقت ساختارهای زیربنایی چیزها رو می کاوه.ـ
هنرمند یاد می گیره چطور برای دقیق تر دیدن، لنزها رو صیقلی کنه
چطور برای ساخت مجسمه، فلز قالب بزنه.ـ
علم عبارت است از دانستن و یاد گرفتنِ مهارتهای عملی
که امکان خلق بقیه چیزها از جمله هنر رو فراهم می کنه
حالا دوک به لئوناردو این شانس رو داده بود که
مطالعات خودش در زمینه هندسه، تجسم و کالبد‌شناسی رو با هم ترکیب کنه
و یک نقاشی دیدنی بکشه.ـ
ـ«اسفورتزا» به لئوناردو ماموریت داد که شام آخر مسیح با 12 شاگردش رو نقاشی کنه
بر روی دیوار غذاخوری راهبان
در صومعه «سانتا ماریا دله گراتزی»ـ
این یک صحنه قدیمی بود، که بارها نقاشیش رو کشیده بودند
«تکلم به ایتالیایی»
اما دوک بیشتر از هر چیز می خواست «شام آخر» بزرگ و تاثیرگذار باشه.ـ
اما لئوناردو دریافت که این یک موقعیته
که کاری اساسا جدید انجام بده
لئوناردو در بند حال و آینده بود
او یک آزمایشگر --- بود
اون مثل دانشمندان امروزی، مجذوب الگوهای مخفی در زیربنای حقیقت بود
مقصود اون نگاه به گذشته نبود
بلکه می خواست بهتر نگاه کنه، مشتاقانه تر نگاه کنه
دوروبر رو نگاه کنه و جلو رو نگاه کنه.ـ
لئوناردو تصمیم گرفت یک لحظه دراماتیک از زمان رو ثبت کنه
اوج داستان، وقتی مسیح بر شاگردانش متجلی شد
شاگردانی که یکی‌شون به او خیانت می کرد
هر حرکتی در بدن، هر اشاره‌ی دست
هر حالت صورت در نقاشی رو می خواست از زندگی واقعی بگیره
لئوناردو توی خیابونهای میلان راه افتاد تا چهره شاگردان مسیح رو پیدا کنه
چهره «یهودا» واقعا سخت بود *شاگردی که به عیسی مسیح خیانت کرد
ظاهرا او یک سال گشت
تا کسی رو پیدا کنه که ترکیبی از ظلم و اهریمن‌خویی درش باشه و نقش یهودا رو بازی کنه
لئوناردو یک سری طرح تشریحی کشید
تا جوهر تجلی ظاهری در انسان رو پیدا کنه
آروم آروم نقاشی و کاراکترهاش ظاهر می شدند
بالاخره بعد از سه سال کار و زحمت، «شام آخر» تکمیل شد
«تکلم به ایتالیایی»
هنر و علم با هارمونی معجزه‌آسایی در کنار هم قرار گرفته بودند
لئوناردو با دادن احساسات خام، جلوه انسانی واقعی به شاگردان داده بود
حیرت
اندوه
خشم
با کار بر مبنای دانش اسلامی نورشناسی و تجسم،ـ
او چشم ما رو به سمت عیسی در مرکز میز شام می کشونه
همه چیز بازتابی از اونه
برای مردمی که اولین بار این تابلو رو دیدند،ـ
این تجربه تقریبا شبیه به یک توهم بود
وقتی تو این اتاق می نشستند و غذا می خوردند، احساس می کردند به سمت عیسی کشیده می شن
انگار که با عیسی نشسته باشند سر میز.ـ
در چنین روزی، این حیرت‌آفرینی تجدد بود
لئوناردو همچنان یکی از پایه گذاران اعتقادات جدید اروپایی ها باقی مونده
اما مسیر رسیدن او به رنسانس، داستانی بسیار بزرگتر از یک داستان صرفا اروپایی داشت
اون مرداب گل آلود، ثروت و تفکر رو از دور تا دور دنیا جمع کرده بود
حالا دیگه بخشهایی از اون گل و لای، با مرمر سنگفرش شده بود
و اون مرداب، پر از کشتی های بازرگانان ماجراجو شده بود
اروپا آماده گسترش سفرهاش بود
در برنامه بعد ...ـ
عصر چپاول
اکتشاف، تسخیر
و تولد سرمایه داری
اگه می خواید بدونید چطور اطلاعات تاریخی رو به دست میاریم
می تونید یک کتابچه رایگان سفارش بدید به نام How Do They Know That?
کافیه با این شماره تماس بگیرید
یا برید به
و لینکها رو به Open University دنبال کنید
..:: کانال تلگرام و اینستاگرام بلبل جان ::.. .:: Telegram: @bollbolljan ::. .:: Instagram: @bollbolljan_Com ::.
بلبل جان مرجع دانلود فيلم و سريال با زيرنويس چسبيده ‏.:: www.bolboljan.net ::.