..:: ارائه شده توسط وب سايت بلبل جان ::.. ‏.:: www.bolboljan.net ::.
در قرن بیستم یعنی عصر ما
زکاوت و حماقت ما با هم ترکیب شدند
تا یکی از بزرگترین چالش های اخلاقی بشر تا امروز را به بار بیاورند. ـ
سه سال بود که «روبرت اوپن‌هایمر» یک ماموریت محرمانه را به پیش می برد
تا مرگ‌آورترین جنگ تاریخ جهان را به پایان برساند.ـ
اما تیم او برای این کار، متوسل به ساخت یک سلاح شده بود
که خود این سلاح می رفت تا به زودی، زندگی بشر بر روی کره زمین را تهدید کند
-عالی ترین دستاورد فکری بشر-
حالا علم مدرن پرده از راز قدرت اتم برداشته بود. ـ
در عصر ما، دموکراسی با دو دشمن قدر مواجه شد: ـ
کمونیسم و فاشیسم
رهبران این ایده ها بر این باور بودند که با کشتن تعداد کافی آدم، ـ
بهشتی انسانی به دست خواهند آورد. ـ
اما در عوض با به آزمون گذاشتن این ایده ها
فقط چند جهنم کوچک بر روی زمین شکل گرفت. ـ
[با این یک مشت نمک]
اما آزادی های جدیدی هم به دست آمد
علم برای ما ماشین‌هایی به ارمغان آورده بود با سرعت و قدرت فوق العاده. ـ
و ما به مرزهایی فراتر از سیاره خودمون رسیده بودیم.ـ
[-خلبان - آماده فرود هستیم]
[- کپ کام - عقاب از هیوستون، آماده فرود هستید. تمام]
در قرن بیستم شکستهای ما بزرگترین شکستهای تاریخ بودند
و دستاوردها مون خیره کننده ترین دستاوردها. ـ
اندرو مـار
بشر خودش رو در میدان یک مسابقه دید: ـ
مسابقه سرعت بین هوش تکنولوژیک بشری
و ریسک حماقت‌های سیاستمدارانه. ـ
این شما و این عصر «ترین ها»ـ
نووامبر 1918
تاریخ جــــــهان به روایت اندرو مار
این قسمت عصر «ترین‌»ها
جنگ جهانی اول تمام شده
و امپراطورها و سیاستمدارهای ارشد شکست خورده اند. ـ
اونا جایی برای خوش بینی به جهان مدرن باقی نگذاشتند. ـ
بسیاری بر این عقیده بودند -علی الخصوص بسیاری از بازنده ها-
که نظم جدیدی از ویرانه های جنگ برخواهد خواست:ـ
یک رویکرد جدید در سیاست
که به بی باکی ای احتیاج داشت که مردمان نسل های قدیم نداشتند. ـ
در میان سربازانی که از سنگرهای جبهه غربی به سمت خونه هاشون روانه بودند،ـ
یک سرجوخه بیست و نه ساله عصبی و اوقات تلخ هم بود
«آدولف هیتلر»
[تکلم به آلمانی]
مانند بسیاری دیگر از آلمانی ها
هیتلر هم به دنبال کسی می گشت که تقصیر تحقیر آلمان رو به گردن اون بندازه. ـ
[تکلم به آلمانی]
این قصه، حکایت انتقام «هیچ کس»ـه
وقتی آدولف هیتلر پا به مونیخ گذاشت، هیچی نبود
در جنگ یک مدال بهش داده بودند
اما همرزمانش اون رو یک مقدار عجیب و غریب و گوشه گیر می دونستند
اون هیچ وقت ترفیع نگرفته بود. ـ
چون افسران آلمانی فکر می کردند اون ویژگی های یک رهبر رو نداره
[تکلم به آلمانی]
این قصه بهترین نمونه در تاریخ بشره
برای این که بدونیم یک نفر آدم چطور می تونه در جهنم رو به روی آدمها باز کنه. ـ
اما این بازنده آشوب زده چطور تونست یک ایده بزرگ یعنی فاشیسم رو رهبری کنه
و آلمان رو به یک جنگ دیگه وارد کنه؟ ـ
ـ در یک کلام: ترس
همه ما مستعد اون هستیم که از برخی رویدادها بترسیم و بعد به تنگ بیایم. ـ
لذا وقتی مردم کار و پس اندازشون رو از دست بدهند
-مثل بلایی که در 1920 بر سر آلمانی ها اومد-
اونو وقت دستپاچه می شن و به فکر انتقام می افتند
خوش شانسی هیتلر در اون بود که دقیقا در زمانی که او به صحبت از مقصران اوضاع پرداخت، ـ
تورم بی رحم، آلمان رو به زانو در آورده بود
یک قرص نان شده بود یک میلیارد مارک. ـ
اما برای خیلی از آلمانی ها، ـ شبح کمونیسم از فروپاشی سرمایه داری ترسناک تر بود
در جنوب آلمان
یک جنبش کمونیست مونیخ رو به لرزه در آورده بود که با نیروی نظامی جلوش رو گرفتند. ـ
در این میان بود که هیتلر پا به عرصه گذاشت
او به یک حزب کوچک راست گرا پیوست و رهبری اون رو به دست گرفت
اون حتی نشان عجیب و غریبی هم برای حزب در نظر گرفت
که از نمادهای باستانی شانس بود: ـ «سواستیکا»
در فضای خاکستری این شهر شکست خورده، ـ که پر شده بود از احزاب کوچک و میتینگ های بزرگ خشم آلود، ـ
هیتلر به عنوان یک سخنران فوق العاده قد علم کرد.ـ چون نسبت به دیگران قدم فراتر نهاده بود. ـ
او ناگفتنی ها رو گفت. ـ
«مسئله یهودی ها رو با قوه قهریه می شه حل کرد»
«آلمان می تونه برای خودش امپراطوری جدیدی در شرق اروپا بنا بگذاره»
«یک آلمان بهتر که تبدیل به یک قدرت جهانی بشه»
مردمی که حرف های هیتلر رو می شنیدند به زودی او رو با مارتین لوتر، ـ
موسولینی و حتی ناپلئون مقایسه کردند. ـ
اولین کار هیتلر جا انداختن فرهنگ رهبر و پیرو بود. ـ
اما با این حال، هیتلر با خوشبینی دیوانه واری وارد عمل شد
اون با خوذش فکر کرد که اگر راست گراهای مونیخ رو به شورش در بیاره، ـ
می تونه راضیشون کنه به سمت برلین حرکت کنند، ـ
و کنترل تمام آلمان دموکرات رو به دست بگیرند. ـ
[تکلم به آلمانی]
شب هشتم نووامبر 1923
در یکی از تالارهای آبجو یک میتینگ سیاسی بر قرار بود
هیتلر میتینگ رو به نفع خودش مصادره کرد و گفت «انقلاب ملی آغاز شده»
[تکلم به آلمانی]
اما سالن چندان مجذوب این تندروی ناخوانده نشد
و جلسه با ابهام تمام شد. ـ
فردا صبح، هیتلر طرفداران مسلح خودش رو به خیابون ها آورد. ـ
اما با شلیک پلیس به سمت اونها، ـ
انقلاب خالی بندی هیتلر با سرعت تمسخرآمیزی پایان یافت. ـ
دو روز بعد، هیتلر بازداشت شد
انقلاب در تالار آبجو تبدیل به یک قتلگاه سیاسی [برای هیتلر] شد
و به شکل مفتضحانه ای شکست خورد. ـ
اما این شکست، آدولف هیتلر رو در سرزمینهای دورتر از مونیخ تبدیل به یک قهرمان کرد
چون هیتلر به این فکر افتاد که با استفاده از جلسه دادگاه خودش، ـ
به صحنه‌ای بسیار بزرگتر از یک تالار آبجو دست پیدا کنه. ـ
او جسور و یک دنده بود و تمام آلمان حرف های او رو می شنیدند
قاضی با حسن نیت، حکم سبک «خیانت» رو برای هیتلر صادر کرد
هیتلر در شهر «لندزبرگ» در همون نزدیکی به زندان افتاد
اتاق های هیتلر به زودی بازدیدکنندگان، بسته ها و پیام های بی حد و حصری به خودش جذب کرد
یکی از نامه هایی که به طور خاص تاثیرگذار بود نامه ای از یک دانش آموز از «هایدلبرگ» بود
به نام «یوزف گوبلز»ـ
تعداد بسته هایی که می رسید هم انقدر زیاد بود که زندان بیشتر شبیه اغذیه فروشی شده بود
یکی از کسانی که به بازدید هیتلر رفته بود گفته با کالاهایی که اونجا تلنبار بود می شد گل فروشی، میوه فروشی یا مشروب فروشی باز کرد
هیتلر از بس شکلات و کیک خورده بود تقریبا چاق شده بود. ـ
عاقبت هیتلر ملاقاتی ها رو به بیرون هدایت می کرد
و می نشست و خاطراتش رو به مردی به نام «رودولف هس» دیکته می کرد. ـ
ـ«سرور» داشت ظهور می کرد
[تکلم به آلمانی]
اما عنوان کتابش واقعا افتضاح بود: ـ
«چهار سال و نیم نبرد در مقابل دروغ، حماقت و بزدلی»
که مشاورش این عنوان رو کوتاه کرده بود به صورت «نبرد من»: ـ «Mein Kampf»
هیتلر در این کتاب افکارش رو به صورت دقیق بیان کرده بود. ـ
ـ مترجم ـ یهودی ها طاعونی بدتر از «مرگ سیاه» هستند
ـ«روزی خواهد آمد که در آن، ملتی بر خواهد خواست
ـ «که یکپارچه گردیده
«و تا همیشه شکست ناپذیر و پابرجا خواهد ماند»
ـ«نبرد من» ادعا می کرد
که کپیتالیسم و کمونیسم هر دو به یک اندازه خطرناک هستند
و هر دوی این ایده ها زیر سر یهودی ها است
که از وال استریت و «میدان سرخ» این بازی رو هدایت می کنند. ـ
اگر این حرفها در زمان و مکان دیگری زده می شد، تعداد اندکی به همچین تئوری خزعبلی گوش می دادند
اما در اوایل دهه 1930، رکود بزرگ در آمریکا اتفاق افتاد
و تا اون سوی دنیا عده ای رو بی کار کرد. ـ
در همین اوضاع بود که تله دولت کمونیست استالین میلیون ها نفر رو به دام انداخت. ـ
وقتهایی هست که جلوی «سیاست ترس» رو نمیشه گرفت
و مزخرف تبدیل به عقل سلیم میشه. ـ
عاقبت حزب نازی در انتخابات عملکرد بسیار خوبی به جا گذاشت. ـ
هیتلر به قدرت دست یافت نه با زور و خودکامگی، بلکه با رعایت کامل قانون. ـ
[صدای جمعیت: Sieg heil] [ـ پیروزی سلام]
در طول دهه 1930، هیچ رهبر سیاسی دیگری به اندازه هیتلر مورد حمایت نبود. ـ
حمایتی که از هیتلر می شد مبتنی بود بر
ایجاد توام با خشونت یک امپراطوری آلمانی در اروپا، ـ
از بین بردن یهودیان اروپا، ـ
که همه با تندروی همراه بود
- Sieg heil! Sieg heil! Sieg heil!
تاریخ پر از شگفتی های کریهه. ـ
آدولف هیتلر تمام تلاشش رو کرد تا یک شگفتی نباشه. ـ
در همون اثنا که هیتلر داشت در آلمان برای به دست گرفتن قدرت می جنگید، ـ
در آمریکا یعنی در بزرگترین دموکراسی جهان
زنان مشغول مبارزه ای نسبتا متفاوت بودند. ـ
اونها در 1920 موفق به گرفتن حق رای شدند و حالا شکل جدیدی از سیاست آغاز شده بود: ـ
سیاست جنسی
ـ«مارگارت سنگر» یک کوچولوی موقرمز رادیکال از پایین شهر بود. ـ
اسم اون رو زیاد نشنیده ایم
ولی نقش او در شکل دهی جهان امروز، از بسیاری از سیاستمداران بیشتر بود. ـ
در اوایل قرن بیستم، «منهتن» یک جزیره ناهمگن بود
بالای شهر رقصان و دریده و پرسروصدا بود
و شیک ترین مکان روی زمین. ـ
پایین شهر به شدت متفاوت بود. سرشار از فقری قدیمی. ـ
در ساختمانهای اجاره ای شلوغی که محل زندگی تعداد زیادی مهاجر بود، ـ
زنان چاره ای جز اون نداشتند که از حاملگی های ناخواسته دوری کنند. ـ
این زنان درگیر یه دو راهی بودند
یا خودشون دست به سقط جنین های خطرناک بزنندـ
یا برای سقط به خیابان های پشتی مراجعه کنند که به همون اندازه خطرناک بود. ـ
مارگارت سنگر پرستار بود
او در زندگیش شاهد بدترین ها بود
و در این اندیشه بود که تمام زنان حق دارند به شکل ایمن از بارداری جلوگیری کنند و کنترل زاد و ولد رو در دست داشته باشند
[باید تحمل کنی]
او می گفت «در حالی که از ترس می لرزیدم» ـ
«عزم کردم سرنوشت این مادران را عوض کنم»
«مادرانی که وسعت نگون بختی‌شان به اندازه آسمان بود»
اما جلوگیری از بارداری یک تابو بود
و کسانی که به این کار مشغول بودند، محکوم به تامین فسق و فجور بودند. ـ
در 1916، مارگارت سنگر اولین کلینیک کنترل بارداری آمریکا رو
اینجا در بخشی فقیرنشین از شهر بروکلین افتتاح کرد. ـ
در روز افتتاحیه، بیش از صد زن برای درخواست کمک و مشاوره توی صف ایستادند
[تا حالا شما رو ندیدم. اسمتون چیه؟]
اما جزوه هایی که «سنگر» منتشر می کرد، در زمره کتب ناپسند تلقی می شد
[برید بیرون. یالا]
[ـ شما بازداشتید ـ نه. گوش بدید]
[ـ این مردا رو از اینجا بیرون کنید. دست نزنید به من. میشه به من دست نزنید؟]
ـ«سنگر» به موجب قوانین سفت و سخت مبارزه با فسق و فجور، متهم شناخته شد
کلینیک هم تعطیل شد
برای حقوق زنان خیلی کار بزرگی بود
اما اگر اشخاص معمولی جرأت کافی داشتند و می تونستند یه مقدار پول جور کنند، ـ
می تونستند عکس العمل نشان بدهند. ـ
واردات ابزارهای جلوگیری از بارداری به آمریکا ممنوع بود. ـ
اما «مارگارت سنگر» دوستی داشت که می تونست کمک کنه. ـ
دوستی در یک کاخ رویایی در کناره دریاچه ژنو
اینجا خونه تابستانی یک وارث آمریکایی پولدار بود به نام «کثرین مک کورمیک» ـ
او بانویی اجتماعی و فریبنده و عاشق مد روز بود
اما ویژگی های منحصری هم داشت
او به دانشگاه رفته بود و زیست خونده بود و برای حق رای زنان کارزار درست کرده بود
خب خیلی هم عالی
وقتی زنان آمریکایی مثل خواهران اسکاندیناویایی و بریتانیایی‌شون حق رای گرفتند، ـ
ـ«مک کورمیک» به دنبال یک جنبش جدید افتاد و به کنترل بارداری رسید
این طور بود که یک دوستی غیرمنتظره اتفاق افتاد
دوستی بین وارث و آشوبگر
در اروپا گیر آوردن ابزارهای جلوگیری از بارداری راحت بود
ـ«کثرین مک‌کورمیک» به خرید لباس های مد روز با مدل لباس های راهبه ها پرداخت
و در داخل لباس ها صدها دیافراگم مخفی کرد [یک نوع ابزار جلوگیری از بارداری]
و جسورانه اونها رو به صورت قاچاق در درون وانت‌هایی به نیویورک برگردوند
یعنی به همونجایی که «سنگر» یک کلینیک جدید باز کرده بود و کارش گرفته بود. ـ
این یک پیروزی بزرگ برای سیاست سازمان های خصوصی بود
ـ«مک‌کورمیک» و «سنگر» به ارتباطشون ادامه دادند
ـ«مارگارت سنگر» همیشه به دنبال ابزار ساده تری برای جلوگیری از بارداری بود. ابزاری که احتمال شکستش کم باشه. ـ
به این ترتیب وقتی بعد از چند دهه، دانشمندان به این نتیجه رسیدند که ابداع همچین وسیله ای ممکنه، ـ
ـ «سنگر» دوباره سراغ «مک‌کورمیک» یعنی پشتیبان مالی تحقیقات رفت. ـ
راه درازی از اون ساختمونهای اجاره ای نیویورک طی کرده بودند، ـ
اما در 1960 [سرانجام] قرص ضد بارداری به بازار عرضه شد
این قرص امکان کنترل بارداری رو از این رو به اون رو کرد. ـ
حالا نیم قرن بعد، قرص ضدبارداری ابزار منتخب جلوگیری
برای بالغ بر 100 میلیون زن در سرتاسر جهانه. ـ
اثر اجتماعی این ابداع بسیار گسترده بوده
این قرص ها به زنان امکان اون رو داده که در مورد تحصیلات و شاغل شدنشون تصمیم بگیرند
و همین طور بچه دار شدنشون رو به تاخیر بندازند یا به کل منتفی کنند. ـ
در کنار حق رای برای زنان، ـ
ابداع این قرص ها یکی از بزرگترین تغییرات اجتماعی قرن بیستم بوده
البته بسیاری از زنان نظرشون اینه که اصلا بزرگترین تغییر اجتماعی قرن این بوده. ـ
پیروز انقلابها همیشه مردان صاحب توپ و تانک نبودند. ـ
مثل قصه زنان مبدع قرص ضدبارداری کسان دیگری هم بودند که از سلاح نبوغ و نیروی اخلاق بهره می گرفتند. ـ
گفته میشه در 1930، سه نفر بودند که در سرتاسر جهان شناخته شده بودند
چارلی چاپلین
آدولف هیتلر
و یه بابای استخونی که لباسش آدمها رو مقهور می کرد
موهانداس گاندی
بریتانیایی ها خوش داشتند فکر کنند که در هندوستان، اونها رو امپریالیستهای خوبی می دونند
-در واقع اولیای خوبی-
اما بعد از پیشامد قحطی و سرکوب، خیلی از هندی ها این طور به قضیه نگاه نمی کردند. ـ
در مارس 1930، گاندی رهبر جنبش استقلال هند، ـ
نامه ای به امرای «راج» بریتانیا در دهلی نو فرستاد
نامه روراستی که علنا بریتانیا رو به چالش می کشید. ـ
[بیا تو]
نامه خطاب به «ادروارد فردریک لیندلی وود» بود
لرد «اروین»، نایب السلطنه و فرماندار هندوستان
جواهر تاج امپراطوری بریتانیا. ـ
گاندی با رعایت ادب و با قوت شرح داده بود
که قصد راه اندازی نافرمانی مدنی داره
و به این ترتیب استقلال هندوستان رو پس بگیره
ـ«من به دنبال آسیب زدن به مردم شما نیستم
ـ «امید من به اینه که بریتانیایی ها رو با رواداری نرم کنم
«و خطایی که در حق هندوستان کردند رو پیش چشمشون بیارم»
گاندی نامه خودش رو
با این وعده تمام کرد که اگر بریتانیایی ها به گفتگوهای آزادی هندوستان رضایت بدهند، ـ
او هم از خیر جنبش خواهد گذشت. ـ
در دهه 1920، بریتانیا مثل همیشه اعتماد به نفس زیادی در سرتاسر زمین داشت
بخشی از این تکبر رو می شد در خانه جدید نائب السلطنه در دهلی دید
معماری بریتانیایی در مقیاس معماری مغول
قصر باکینگهام جلوش لنگ می ندازه
اما این تکبر
در مقابل اراده مرد کوچک پرطاقتی از «گوجارات» قرار گرفت
که فهمیده بود ضعف بریتانیا در اونه
که می خواد خودش رو فرمانروایی نجیب معرفی کنه
بنابراین جنبش صلح جویانه نافرمانی
یک نوع شکنجه سیاسی برای بریتانیا بود
گاندی می گفت «دلایل زیادی هست که من به خاطر اونها حاضرم بمیرم»ـ
«اما هیچ دلیلی وجود نداره که به خاطر اون حاضر باشم کسی رو بکشم»
جواب چیه؟
هممممم
نائب السلطنه تصمیم گرفت جواب نامه رو نده
این طور شد که آقای دردسرساز جنبشش رو آغاز کرد
جنبش نافرمانی مودبانه و مدنی
گاندی قرار گذاشت 385 کیلومتر مسیر خانه خودش تا ساحل اقیانوس رو
در اعتراضی در رابطه با نمک با پای پیاده بره
در طول مسیر، جمعیتی که برای خوشامدگویی به او میومدند، روز به روز بیشتر می شد
وقتی گاندی به ساحل رسید
ـ50 هزار هواخواه او -که خبرنگارانی هم در میان اونها بودند- در ساحل انتظار استقبال از او رو می کشیدند
گاندی به کرانه اقیانوس رفت و مشتی گل نمکین برداشت. ـ
«با این یک مشت نمک»
«بنیان امپراطوری بریتانیا رو می لرزونم»
ایده نمک ایده نبوغ آمیزی بود که حسادت هر سخنگویی رو برمی انگیخت
تولید نمک هندوستان در اختیار بریتانیا بود و مالیات بر اون وضع شده بود
گاندی هندی ها رو تشویق کرد که روی قانون پا بگذارند
که نمک خودشون رو خودشون استخراج کنند و مالیات ندهند
این گویا بازتابی بود از مهمانی چای در بوستون
گاندی کمپینی تبلیغاتی به راه انداخته بود
سرباززدن از پرداخت مالیات آمریکایی ها رو به یاد خودداری خودشون از پرداخت مالیات چای
در زمان جدایی شون از امپراطوری بریتانیا می انداخت.ـ
خلاصه با جمع کردن نمک و خودداری از پرداخت مالیات اون
گاندی بریتانیا رو به چالش کشید
تا خودشون، خودشون رو خشماگین و محقر نشون بدهند
با رسیدن موج اعتراض به سرتاسر هندوستان
مسئولان بریتانیایی تصمیم گرفتند گاندی رو بازداشت کنند و به زندان بندازند
عالی بود. دقیقا همون چیزی که گاندی می خواست
بازداشت گاندی مردمان بیشتری رو به خیابان ها کشید
تظاهرات هندی ها با بی ملاحظگی سرکوب شد
بریتانیا در سرتاسر جهان تحقیر و متهم شناخته شده بود
تا پایان سال 1930، شصت هزار معترض صلح جو زندانی شدند
نائب السلطنه اون قدر عذاب کشید تا تسلیم شد
او گاندی رو از زندان آزاد و او رو دعوت به مذاکره کرد
[آقای گاندی]
[لرد اروین]
[ـ چایی می خورید؟ ـ بله عالیه
این دیدار، نقطه چرخش اوضاع بود
اونها توافقی با هم کردند که بعدها طی مراحلی به استقلال هندوستان منجر شد
[شکر می خورید آقای گاندی؟]
[نه ممنونم]
در شرایطی که دو مرد در حال جشن گرفتن توافقشون با یک فنجان چای بودند، ـ گاندی آخرین برگشُ رو کرد
[من یه مقدار نمک می ریزم تو چایی‌م]
[تا داستان تاریخی چای بوستون رو به یاد بیاریم]
[خیلی هم عالی آقای گاندی]
اما در بریتانیا همه تحت تاثیر گاندی نبودند
در لندن، «وینستون چرچیل» می ترسید روزی گاندی رو با اون قیافه رهبانی ببینه
که نیمه عریان از پله های قصر نائب سلطنه بالا میاد
و مذاکراتی پایاپای رو در مقابل نماینده شاه امپراطور انگلستان شروع می کنه
خب اینا تازه اول کار بود
ـ 16 سال و یک جنگ جهانی هم برای بریتانیا در راه بود
اما بزرگترین امپراطوری تاریخ جهان
همین حالا هم -شاید با عظمت- در بستر احتضار افتاده بود. ـ
اما در عصر وحشت و شکست سیاسی، ـ
میراث گاندی به چیزی فراتر از استقلال هند بدل شد
فلسفه مقاومت بدون خشونت گاندی، ـ
در سر تا سر جهان الهام بخش شد
ـ«دوری از خشونت قوی ترین نیرویی است که در اختیار بشر قرار داره
ـ«نیرویی که از قوی ترین سلاحهای تخریب کننده حاصل نبوغ بشر هم قوی تره
«دوری از خشونت سلاحی برای افراد شجاعه»
آدولف هیتلر هیچ وقت درک نکرد که چرا پاسخ بریتانیا به هند پاسخ لطیفی بود
او به لرد اروین گفته بود: «کافیه گاندی رو با تیر بزنید»ـ
«اونوقت تعجب می کنید که چقدر زود دردسر تموم میشه»
در طول جنگ جهانی دوم
دموکراسی های کپیتالیست بریتانیا و آمریکا
در نبرد با فاشیسم خودشون رو با روسیه کمونیست هم جهت کردند. ـ
این یک پیمان ضروری بود؛ ولی در عین حال یک پیمان اهریمنی هم بود
هم نازی ها و هم شوروی به قدرت علم باور داشتند. ـ
علوم نژادی در آلمان و علوم جنگ طبقه ای در روسیه
«علم کاذب»
هم آلمانی ها و هم روس ها فکر می کردند که اگر بتونید یه جوری از دست تمام اقشار خلاص شید، ـ
ـاز جمله یهودی ها، کولی ها، روستایی های ثروتمند و بورژوازی [صاحبان ابزار تولید] ـ
خواهید تونست یک جهان جدید بسازید. ـ
اونها در قلب اروپا به نظریات خودشون جامه عمل پوشوندند
در 29 سپتامبر 1941
اینجا در دره ای بیرون از «کیه‌ف»ـ
ـ33 هزار و هفتصد و شصت و یک یهودی اوکراینی
که سر وقت پیداشون شده بود در شرایطی که چمدونهاشون دستشون بود و تن بچه هاشون لباس گرم کرده بودند، ـ
توسط آلمانها عریان شده و در دسته های ده تایی کشته شدند
این کار 36 ساعت طول کشید. ـ
Babi Yar.
بلبل جان ‏.:: www.bolboljan.net ::.
هیچی بدتر از کارهایی که نازی ها می کردند نبود. ـ
اما اون چه که اینجا انجام دادند رو
قبلا مسیرش رو کمونیست های روسیه صاف کرده بودند. ـ
هشت سال قبل از این، روس ها هم تومار تمام اقشار دشمن خودشون رو در هم نوردیده بودند
و قحطی‌ای به راه انداخته بودند
که روستاها و خیابانهای «کیه‌ف» رو لبریز از جسد و افراد در حال احتضار کرده بود
آن چنان که خانواده ها بچه هاشون رو می خوردند
سرخ ها و نازی ها
نه دیو و دد، ـ
که متاسفانه انسانهایی بودند با ایده ای بزرگ در سر. ـ
در جنگ جهانی دوم، هیچ رهبری از لحاظ اخلاقی مصون نماند. ـ
برای پایان دادن جنگ، دموکراسی بزرگ، آمریکا، باید با یکی از دو راهی های پنهان اخلاقی خودش مواجه می شد
عملیات سری آمریکا برای ساخت و استفاده از بمب اتم
می رفت تا ارزش های انسانی ای که دموکراسی بر مبنای اون بنا شده رو به چالش بکشه. ـ
این عملیات به رهبری یکی از نیرنگ باز ترین ذهن های قرن بیستم اجرا شد
ـ«جِی. روبرت اوپن هایمر» انسانی سوال برانگیز بود. ـ
از یک طرف مجذوب فرهنگ های دیگه و ادیان شرقی بود
و از طرف دیگه در سیاست یک چپ گرا بود
در واقع اون قبل از جنگ حتی با کمونیسم هم لاس زده بود
این طور بود که شاید شما هم فکر کنید که این عملیات به تصمیم عجیبی منجر شد. ـ
اما او یک دانشمند هوشمند فیزیک نظری و یک رهبر کاریزماتیک هم بود. ـ
در تابستان 1945، بمب اوپن هایمر
معروف به «پسر کوچولو»، که محکوم شده بود، آماده استفاده گردید
هدف کجا بود؟ هیروشیما
پس از شکست آلمان، ژاپن به جنگ ادامه داده بود
حالا غیرنظامیان ژاپنی باید تاوان خودداری رهبرانشون از تسلیم رو می پرداختند. ـ
زمان حمله برای یکشنبه ششم آگوست ست شد
دانشمندان آمریکایی ای بودند که به استفاده از بمب معتقد نبودند
اما اوپن هایمر با قدرت گفت که بمب باید استفاده بشه
یک احتمال این بود که بمب، جنگ رو به پایان ببره
اما برای این که این اتفاق بیفته، ـ چشم جهان باید به توانایی های وحشتناک خودش باز می شد
این طور شد که اوپن هایمر با اون ذهن فرهنگی
و ارزشهای انسانی پیچیده ش
کلی وقت گذاشت تا حساب کنه بمب باید دقیقا در چه ارتفاعی منفجر بشه
تا بیشترین تعداد افراد ممکن رو بکشه
[اوپن هایمر]
[ممنونم]
امروز صبح در ساعت 8.16، به وقت ژاپن
یک بمبر بی-29 با موفقیت بر فراز هیروشیما بمباران کرد
هیروشیما واژه بزرگیه
این داستان، داستان بزرگیه
اجازه بدید یه کم سعی کنیم داستان ور کوچیک تر کنیم
این یک ساعت زنونه س، که عقربه هاش در زمان انفجار سر جاشون چسبیدند
در زمان انفجار بمب، 400 کودک خردسال و 10 معلمشون اینجا بودند
و همه اونها به جز یکی، بلافاصله زنده زنده در آتش سوختند
در شعاع سه مایلی انفجار، تقریبا همه از شدت سوختگی مردند
و در فواصل دورتر، تعداد زیادی از شدت نور کور شدند
و بعد هم بله بیماری های ناشی از رادیواکتیویتی به دنبال اومد
که در روزها، هفته ها و سال های بعد از انفجار هزاران هزار نفر رو از پا در آورد
ژاپن با یکدنگی و نفهمی هنوز حاضر به تسلیم نبود
این طور شد که سه روز بعد، بمب اتم دوم این بار در ناکازاکی انداخته شد
در مجموع دو حمله نزدیک به سیصد و سی هزار نفر کشته شدند
بعد، ژاپن بالاخره شکست رو قبول کرد
در عصر 14 آگوست 1945
جنگ جهانی دوم تمام شد. ـ
جاهای پرشماری درور تا دور جهان هست که چیزهای وحشتناکی در اونها اتفاق افتاده. ـ
اما اون چه این یکی رو متمایز می کنه این تفکره که
آن چه در هیروشیما رخ داد تقریبا در هر جای دیگه ای می تونه اتفاق بیفته
من در دهه های 1960 و 70 بزرگ شدم
و فکر می کردم که شهر من در اسکاتلند و مردمی که اونها رو دوست دارم، ـ
ممکنه یک روز قربانی بمب اتم باشند
مردم در سراسر آمریکا و در سراسر روسیه
و فرانسه و آلمان و خیلی جاهای دیگه در همین فکر بودند
«دیگر نباید این شر را تکرار کنیم» جمله ایه که روی یادمان پشت سر من نوشته شده
اما، آیا این اتفاق پایان یک چیز بود؟ یا شروع یک چیز دیگه؟
هنوز نمیشه گفت
انداختن بمب اتم دنیا رو برای همیشه عوض کرد
هیچ کس بیشتر از سازنده بمب اتم گنگی اون رو درک نکرد. ـ
چند هفته بعد
اوپن هایمر از سمت خودش در برنامه هسته ای استعفا داد. ـ
بعدها او آزادانه عقاید خودش رو در مورد این ... دستاورد بیان کرد: ـ
«ما چیزی ساخته ایم، وحشتناک ترین سلاح ممکن را»
«که ماهیت جهان رو به ناگهان به گونه ای ژرف تغییر قرار داده»
«چیزی، که با هر استانداردی در جهانی که درش بزرگ شدیم بهش نگاه کنیم، ـ»
«چیز پلشتیه»
«لذا با این کار»
«این سوال رو مطرح کرده ایم که علم برای بشر خوبه یا بد؟»
بعدها اوپن هایمر در یک برنامه تلویزیونی تشریح کرد
که زمانی اسیر یک جمله از متون باستانی هندو شده بوده: ـ
«کنون، من مرگم؛ ویرانگر جهان»
«تصور می کنم همه ما این طور فکر می کنیم. هر کدام به یه شکلی»
مسابقه تسلیحات اتمی بین کمونیست ها و کپیتالیست ها
جهان رو وحشت زده کرد. ـ
اما چشم انداز وحشتناکی که در پیش بود و نگرانی از ویرانی ای که از هر دو طرف می تونستند به بار بیارن، ـ
باعث ایجاد یک صلح شکننده بین دو ابرقدرت جهان شد. ـ
# Doo-doo-doo-doot, sh-boom
# Life could be a dream if I could take you up... #
این صلح به دو ابرقدرت رقیب اجازه اون رو داد که قدرت اقتصادی خودشون رو بسنجند
و با این اتفاق، غرب شاهد انفجار بی سابقه انرژی کپیتالیسم شد
رها شدن این انرژی، فراوانی بی نظیر کالاهای فراوان و پهن شدن سفره رنگارنگی از وفور مادی رو در پی داشت
# Life could be a dream if only all my precious dreams... #
زمانه طوری شده بود که انگار هر چیزی ممکن بود
«از واحد کنترل پرتاب آپولو»
5، 4 3، 2
1
«تمام واحدهای کنترل پرواز» «آماده فرود»
رترو: آماده - فیدو: آماده راهبری: آماده - کنترل: آماده
تل کام: آماده - جی ان جی: آماده ای ای کام: آماده - جراح: آماده
«"کپکام"، ما آماده فرودیم»
«عقاب هیوستون، اجازه فرود دارید. تمام»
«خب نیل، دیدیمت. داری از نردبان میای پایین»
«اینجا -اممم- شبیه اونجا نیست ولی خیلی خوشکله»
اما در همون شرایطی که غرب به سمت ماه بالا می رفت، ـ
در قطب دیگر زمین، ـ
زندگی روزمره به سمت یک کابوس سیاسی دیگه سقوط می کرد
جمهوری خلق چین، جولای 1967
گروههای تندرو موسوم به سپاه سرخ
هر کسی رو که مشکوک به خیانت به عقاید رهبر کمونیست چین -رییس مائو ژی دونگ- بود شکار می کردند
نام این قربانی «دنگ ژیائو پینگ» بود
مردی که در آینده به قوی ترین مرد چین تبدیل می شد. ـ
همون رهبری که چین رو تبدیل به نیروگاه اقتصادی امروزی خواهد کرد. ـ
ـ«دنگ» یکی از نخستین کمونیست های چین بود
او به یک جنگجوی بی پروا بدل شد
او فرمانده ارتش «مائو» بود که از روزهای اول حرکت تا خود روز پیروزی، رهبری ارتش رو بر عهده داشت
و «مائو» هم خیلی دوستش داشت
صداش می کرد «مرد کوچک»ـ
و اون رو قاطی گروه کوچکی کرده بود که در حقیقت اداره کنندگان چین همین گروه بودند
اما حالا «دنگ» روی زانوهاش نشسته بود و سپاهیان سرخ داشتند سرش فریاد می کشیدند
همون پیاده نظام تندرویی که
که متوحش ترین تجربه اجتماعی چین مدرن رو رقم زدند: ـ
«انقلاب فرهنگی»
انقلاب فرهنگی پاک سازی گسترده تمام افرادی بود که در فکر مقاومت
در مقابل طرح «مائو» برای رسیدن به آرمانشهر کمونیستی بودند
یک بار دیگه انسان های بیگناه، قربانی ایده بزرگ یک حاکم خودکامه متوهم می شدند
ـ«مائو» بر علیه چهار چیز قدیمی اعلان جنگ کرد -
تفکر قدیم؛ فرهنگ قدیم؛ رسوم قدیم؛ عادات قدیم
برآوردها حاکی از اونه که میلیونها نفر در انقلاب فرهنگی کشته شدند
خود دولت چین میگه 100 میلیون نفر در انقلاب فرهنگی رنج کشیدند
ـ«مائو» آشکارا به یک آنارشیسم اجتماعی کامل دست زده بود * ایده جامعه بدون‌طبقه
جنگ با گذشته، جنگ با اعتدال... ـ
و جنگ با خرد جمعی. ـ
اصلاحات اقتصادی اشتباهی که مائو اجرا کرد منجر به بروز قحطی ای شد
که تا 45 میلیون نفر در اون مردند. ـ
ـ«دنگ ژیائوپینگ» به این دلیل در مقابل سپاه سرخ مائو قرار گرفت
که جرات کرده بود بگه شاید راه دیگری هم برای اداره اقتصاد وجود داره. ـ
در هزار و نهصد و شصت و یکمین کنفرانس حزب، ـ
ـ«دنگ» گفت رشد اقتصادی مهم تر از نظریه کمونیسمه
و یه ضرب المثل روستایی رو به کار برد: ـ
مهم نیست گربه سیاهه یا سفیده
اگه موش می گیره، گربه خوبیه. ـ
خب. این حرفا حرفای خطرناکی بود
این حرفا به اون معنی بود که «دونگ» می گه راه دیگری هم برای مدرن کردن چین وجود داره
راهی که ضرورتا راه مائو نیست
پس از اعلام جرم عمومی علیه او، ـ
ـ«دنگ ژیائوپینگ» تبعید شد تا در یک کارخانه تراکتور کار کنه
سپس، سپاه سرخ به دنبال پسرش اومد «پوفانگ»
دانشجوی مستعد دانشگاه پکن
به او دستور دادند اعتراف کنه که پدرش یک خیانتکاره
پاسدارها به فونگ گفتند «تنها راه نجاتت پنجره س» ـ
ـ«پوفانگ» فلج شد اما در بیمارستان مراقبت های کامل بهش ندادند
دنگ ناچار التماس کرد تا از پسرش خبری بهش بدهند.
عاقبت «پوفانگ» هم به پدرش در تبعید پیوست
اونجا بود که کمونیست قدیم تبدیل به پدر خوبی شد
که مذبوحانه تلاش می کرد تا با ماساژ دادن، سلامتی پسرش رو بهش برگردونه. ـ
در این اثنا، دل مائو به رحم اومد
و دنگ رو دوباره به پکن بازگردوند انگار که اصلا اتفاقی نیفتاده باشه
وقتی مائو در 1976 مُرد، ـ
بازمانده بزرگ شانس اون رو پیدا کرد تا دوباره به صحنه سیاست برگرده. ـ
در عرض دو سال، دنگ تبدیل به قدرتمندترین مرد چین شد
روز دنگ از راه رسیده بود و چه روزی هم. ـ
اون چین رو دقیقا 180 درجه برگردوند و با تمام قوا به سمت کپیتالیسم حرکت کرد. ـ
تحت فرمان دنگ هم دولت سرکوبگر چین به راهش ادامه داد
اما او شروع کرد به جوش دادن دو ایده بزرگی
که جهان قرن بیستم رو دوپاره کرده بودند. ـ
برای او، وجود کپیتالیسم در یک کشور کمونیست تناقض نبود. ـ
بلکه راه حلی پراگماتیستی (عملگرایانه) بود
از زمان آغاز اصطلاحات دنگ به این سو، اقتصاد چین رو به رشد بوده
با متوسط نرخ رشد سالانه حدود 10 درصد. ـ
اقتصاد چین می ره تا در سال 2016 بزرگترین اقتصاد جهان باشه
اما یه پیچم تو داستان هست. چون دنگ ژیائوپینگ تنها بازمانده اون داستان نبود
بر روی ویلچر پسرش «دنگ پوفانگ»ـ
امروز یکی از تاثیرگذارترین شخصیت های چین در زمینه بشردوستی است
در سال 2008، او بخشی از تیم پشتیبان المپیک پکن بود
پیام دنگ پدر کاملا درباره رشد اقتصادی بود، ـ
بله، رشد اقتصادی هم مهمه
اما پیام دنگ پسر درباره اهمیت مهربانیه
تهش باید بگیم این پیام، پیام مهم تریه
نبرد بزرگ میان کپیتالیسم پویا و کمونیسمِ رو به احتضار با فروریختن دیوار برلین در 1989 به یک پایان دراماتیک رسید
با پایان جنگ سرد، سخن از پایان تاریخ به میان بود
مائو، استالین و هیتلر
همه تلاش کرده بودند با ابزار ترور سیاسی، انسانیت رو دیگرگون کنند
اما حالا دیگه به نظر فقط یک راه رو به جلو مونده بود کپیتالیسم
اما تاریخ متوقف نشد
افراد دیگری هم دست به تلاش برای دیگرگون کردن انسان محض زدند
اونها عبارت بودند از دانشجویانی که در قلب کپیتالیسم مشغول به کار بودند نیویورک
در 1997، یک بازی شطرنج آغاز شد.
مدافع، قهرمان بلامنازع شطرنج جهان، گری کاسپاروف
مهاجم، ابرکامپیوتری که آی.بی.ام ساخته بود. ـ
و اسم هم داشت
Deep Blue
«جهان شطرنج آروم و قرار نداره»
«تا بازی ای که نام بازی قرن به خودش گرفته شروع بشه»
بازی میان انسان و ماشین با این عنوان نام گذاری شده بود «آخرین جبهه مغز [بشر]»
شطرنج رو همیشه یکی از آزمون های بزرگ برای حافظه،ـ
تمرکز، برنامه ریزی و شُهود دونستیم. ـ
گفته میشه تعداد حرکات ممکن در یک بازی شطرنج
از کل اتم های موجود در گیتی بیشتره. ـ
بازیگران شطرنج، با مشاهده الگوها، استفاده از تصورات و شُهود به مصاف این پیچیدگی عظیم می روند.ـ
تنها توان کامپیوترها اینه که اعداد رو غربال کنند
اونها شهود ندارند
شایدم مردم فکر می کردند ندارند. ـ
کاسپاروف بازی اول رو با یک حمله کلاسیک آغاز کرد. ـ
یک کارشناس آی.بی.ام هم در مقابل کاسپاروف نشسته بود و حرکات مورد نظر کامپیوتر رو انجام می داد
یک نابغه شطرنج مانند کاسپاروف می تونه در یک ثانیه، سه حرکت رو محاسبه کنه
اما در همین یک ثانیه، ـ
حریف الکترونیکیش می تونه 200 میلیون حرکت ممکن رو پردازش کنه
قهرمان جهان، بازی اول رو تهاجمی بازی کرد
بعد از چهار ساعت، کاسپاروف دست بالا رو در اختیار گرفت
اگه این بازی آخرین جبهه مغز بود، اوضاع داشت برای مغز خوب پیش می رفت
دیپ بلو شکست رو پذیرفت
«و گری کاسپاروف اولین بازی با "دیپ بلو" رو»
«به شکل فوق العاده ای از آن خودش می کنه»
در بازی دوم پاشنه چرخید
و جای انسان و ماشین عوض شد
کاسپاروف سعی کرد «دیپ بلو» رو تو تله بندازه
اما کامپیوتر فریب طعمه رو نخورد
بی سر و صدا به پیش رفت
انتخاب های مختلف رو
ـ 15 دقیقه تمام پردازش کرد
بعد، تله رو رد کرد و یک استراتژی فوق العاده از خودش رو کرد
لحظه تعیین کننده ای بود
تقریبا به نظر می رسید که انگار کامپیوتر فکر می کرد
استاد بزرگ داشت از یک برد مدار رودست می خورد
کاسپاروف سعی کرد فرار کنه
اما هرچی مانور داد بی فایده بود
راه فراری نبود
ماشین بر انسان فائق آمده بود
«و کاسپاروف تسلیم میشه»
بعدها کاسپاروف گفت «دیپ بلو نگاه بسیار عمیقی داره. اون مثل خدا بازی می کنه» ـ
این ایده که ماشین ها برخواهند خواست و از ما باهوش تر خواهند شد
مدت های طولانیه که فیلمهای علمی تخیلی و هالی وود رو جذب خودش کرده. ـ
اما باور منطقی بسیاری از دانشمندان بر اینه که این اتفاق خواهد افتاد
و این اتفاق در مدت باقیمانده عمر کسانی که شاهد این روند بودند هم خواهد افتاد
اگر چنین بشه، این دستاورد بزرگترین دستاورد بشر از زمان ابداع کشاورزی خواهد بود
اما این اتفاق اصل این موضوع رو که انسان بودن به چه معنی ایه رو به چالش خواهد کشید. ـ
امروز همه ما در عصر شتاب زندگی می کنیم
در سیلابی از اختراعات، دستگاه ها، ارتباطات گسترده و وسایل هوشمند مختلف
امروز نسبت به اون چیزی که اجداد ما حتی تصورش رو می کردند هم، تعداد بیشتری انسان، به شکلی سالم تر و ثروتمندتر زندگی می کنند
اما این مصرف گرایی که ما داریم رایگان به دست نیومده. ـ
ما قلب جنگلهای بارانی مثل آمازون رو شکافتیم، ـ
باعث انقراض سایر مخلوقات شدیم و آب و هوا رو عوض کردیم. ـ
تصورش سخته که اگه انسانهای اولیه ناگهان با انسانهای مدرن مواجه می شدند چقدر شوکه می شدند
اما یه استثنا وجود داره.ـ در پایان قرن بیستم
این اتفاق دقیقا برای یک گروه کوچک از سرخ پوست ها افتاد
مردمانی که هزاران سال به شیوه نیمه عشایری در جنوب آمریکا زندگی کرده بودند
پارونیای، ایبور و پنج فرزندشون اعضای قبیله آیورئو بودند. ـ
«ما فکر می کردیم که حیوونای پوست فلزی شاید ما رو ببینند»
«فکر می کردیم باغمون رو دیدند و اومدن میوه هامون رو بخورند»
«و خودمون رو هم بخورند»
و حرفشون هم دقیقا درست بود. ـ
بولدوزر اومده بود که درختها و سبک زندگی اون ها رو بخورند. ـ
«پارونیای از من پرسید از غریبه هه می ترسم یا نه»
«گفتم نه»
«این جوری شد که رفتیم نزدیک تر»
«ایبور سعی کرد اعتماد غریبه رو بهش برگردونه»
گفت «نمیخاد فرار کنی» ـ
«ما آدمای خوبی هستیم»
فرناندو
هی
شاید بین اونها
هزاران سال پیشرفت بشر بود که فاصله می نداخت
اما ذائقه هر دو و احتیاجات هر دو به شکل آشنایی انسانی بود. ـ
تزئینات، چیزهای قشنگ، انسانیت که مشترک بود
بارسلونا بارسلونا
آره بارسلونا می دونی فوتبال چیه
زیر لایه های متعدد تجربه، که اسمش رو پیشرفت می زاریم
هنوز همون غرایز و خواسته های انسانی ای ما رو به پیش می برن
که از ابتدای داستان انان به جلو می بردند. ـ
امروز ما رادار داریم، کامپیوتر داریم، موبایل داریم
خب باهاشون چیکار می کنیم؟
همون خرید کردن و غیبت کردن و مصرف کردن و
بعضی وقتها همون اعتراض کردنی که همیشه می کردیم. ـ
همین حالا 7 میلیارد نفر انسان داریم که به سرعت در حال افزایش هستند
یا باید مدیریتمون رو عوض کنیم
و دیگه این همه منابع طبیعی رو با این سرعت مصرف نکنیم
یا باید تعدادمون رو کاهش بدیم. ـ
لذا تصمیمی که در 50 سال آینده می گیریم، ممکنه سرنوشتمون رو تغییر بده
الان من در بزرگترین بیغوله آمریکای جنوبی هستم
اما یک دموکراسی پویای لرزان داره که در حال رشده. ـ
بیغوله ای در راه پیشرفت. ـ
یه کم نظم و قانون داره و یه کم هم کسب و کار داره
برزیل در حال تبدیل شدن به یکی از مهم ترین کشورهای جهان
در قرن پیش روئه: ـ
اگر بتونن بین داشتن یک زندگی بهتر و دموکراسی تعادل برقرار کنن
و محیط زیستشون رو هم خراب نکنن. ـ
اگر بزرگیه. اما اگه برزیل بتونه تعادل خوبی برقرار کنه، ـ
اونوقت شاید بشر بتونه راه درست رو پیدا کنه. ـ
اما رفتن به راه درست به معنی دنبال کردن تجربه های گذشته‌مونه. ـ
دیگه غیر از تاریخ چی داریم که ازش یاد بگیریم؟ غیر از کل تاریخمون
تاریخ جهان
هومو ساپین یعنی انسان دانا
واقعا؟
بله باهوش هستیم
دستاوردهای فنی‌مون فوق‌العاده‌س. ـ
سیاره مون رو خوب فهمیدیم. مبدا جهان و حتی خودمون رو خوب فهمیدیم
هیچ وقت به این خوبی نفهمیده بودیم. ـ
و اجتماعی هم زندگی می کنیم. ـ
خشونتمون نسبت به آنچه در این مستند دیدیم، خیلی کمتر شده. ـ
اما همچنان به طرز کشنده ای خطرناک، حریص و در نگاه به آینده بی استعداد هستیم. ـ
من بودم می گفتم ما میمون‌های باهوشی هستیم که داریم به دردسر میفتیم. ـ
جوامع با فجایع مختلف روبه‌رو شدند و راه گذر از اونها رو یافتند
و هیچ دلیلی وجود نداره که بگیم در آینده نمی تونیم همین کار رو تکرار کنیم. ـ
اما در پایان این سریال مستند
تنها پیش بینی کاملا مطمئن و واضحی که می تونم بهتون بدم، ـ
اینه که جالب ترین بخش داستان انسان دقیقا پیش روی ما است. ـ
اگر دوست دارید در مورد این که چطور اطلاعات تاریخی رو به دست میاریم بیشتر بدونید
می تونید یک کتابچه رایگان سفارش بدید به نام How Do They Know That?
کافیه با این شماره تماس بگیرید
یا بروید به
و لینک های رو به Open University دنبال کنید
..:: کانال تلگرام و اینستاگرام بلبل جان ::.. .:: Telegram: @bollbolljan ::. .:: Instagram: @bollbolljan_Com ::.
بلبل جان مرجع دانلود فيلم و سريال با زيرنويس چسبيده ‏.:: www.bolboljan.net ::.