درون هر سر در هر خانه ای
پیچیده ترین جسمی که
ما در دنیا کشف کرده ایم وجود دارد
مغز انسان
من سالهای زیادی از عمرم را صرف کشف رمز نمودن
اسرار مغز کرده ام
و هنوز هم وقتی یکی از آنها را در دست می گیرم، احساس ترس آمیخته به احترام دارم
به این دلیل که اگرچه این شگفتی زیست
به نظر ما خیلی بیگانه است، بنوعی خود ما است
تا این اواخر که دوره های فعالیت
در این سلول ها انجام شدند
این باربارا بود
او عقیده و اشتیاقات خودش را داشت
او دوست داشت، او زندگی خودش را داشت
و اینجا، جایی است که آن اتفاق افتاد
همانطور که برای همه ی ماها اتفاق می افتد
این اندام 1.5 کیلوگرمی از صدها میلیارد سلول
با یک کوادریلیون ارتباط بینشان تشکیل شده است
این سلول ها در هر ثانیه از زندگی شما تریلیون ها سیگنال
الکتروشیمیایی شلیک می کنند
بنوعی، کل این مواد زیستی مرطوب باعث
تجربه ی شما از خود بودن می شوند
من می خواهم یک سوال بنیادی
درباره ی زندگی مان را بررسی کنم
چه چیزی شما را شکل می دهد؟
این داستان چگونگی شکل دادن مغز شما توسط زندگیتان است
و اینکه چطور مغز شما زندگی شما را شکل می دهد
..:: ارائه شده توسط وب سايت بلبل جان ::.. ‏.:: www.bolboljan.net ::.
چه چیزی شما را، شما می سازد؟
برای مدت های طولانی، جواب
یک روح نامیرا یا روان بود
چیزی که به ماورای انحصار ماده می رود
و به شما زندگی و هویت می بخشد
ولی مطالعات جدید مغز داستان متفاوتی می گوید
اینکه که هستیم تنها می تواند برحسب
اندام 1.5 کیلوگرمی در سر شما درک شود
داستان شما شدن
با یک حقیقت قابل توجه شروع می شود
ما کاملا ناتوان به دنیا آمده ایم
و این ناتوانی در انسان نسبت به
گونه های دیگر بیشتر طول می کشد
در مقایسه کودکان انسان با خویشاوندان ما
در سرتاسر قلمرو حیوانات
مامانی داره چکار می کنه؟
بسیاری از حیوانات تازه به دنیا آمده، آماده برای دنیا متولد می شوند
آنها مهارت های زندگی ای دارند که از زمان تولد ساخته شده است
یک نوزاد گورخر می تواند تنها وقتی 45 دقیقه از عمرش گذشته است بدود
نوزاد زرافه در عرض چند ساعت ایستادن را یاد می گیرد
دلفین ها در حال شنا به دنیا می آیند
حالا این به نظر یک برتری می آید
ولی این حیوانات را در اکوسیستم قرار دهید
که مناسب آنها نباشد و می بینید که آنها دوام نمی آورند
اوه به اون حیوون نگاه کن
چی هست؟
در مقایسه، پسر من آری دو سالشه
و هنوز به من وابستس
ولی یه روز اون می تونه در آلاسکا
یا در صحرا یا بر روی ماه زندگی کنه
به عبارت دیگر، او می تواند با هر محیطی وفق پیدا کند
خیلی خوب، خوش گذشت نه؟
و این به یمن روشی منحصر به فرد و شگفت انگیز است
که مغز انسان می تواند به شکل دنیای اطرافش در بیاید
انسان ها از قبل برنامه ریزی شده برای
چیزهای مشخصی سر میز می آیند
مثل یاد گرفتن زبان یا تقلید حالت های صورت
ولی چیزی که واقعا درباره ی انسان ها قابل توجه است
درجه ای است که با آن مغز آنها تمام نشده است
و این منجر به یک دوره ی دراز مدت ناتوانی می شود
ولی نقشه ساده است
به جای سیم کشی قوی هر جوری که یک کرگدن کارش را انجام می دهد
بگذار تجربه ی زندگی بقیه ی مغز را سیم کشی کند
که این امر به همراه چیزی است که یک مقدار مرطوب است
و آن را در حالت پرواز تنظیم می کند
ما در حین عمل یاد می گیریم، به نظر خطرناک می آید
ولی این دقیقا کاری است که مغزهای جوان انجام می دهند
و این امر همچنانکه بزرگ می شویم و یاد می گیریم و
وفق پیدا می کنیم به ما یک برتری شگفت انگیز می دهد
راز پشت انعطاف پذیری مغزهای جوان چیست؟
خب، به رشد سلول های جدید ربطی ندارد
تعداد سلول ها در کودکان و بزرگسالان یکسان است
درعوض، راز به اینکه چطور سلول ها ارتباط دارند مرتبط است
یک کودک 5 ساله اساسا همه ی
سلول های مغزی که قرار است داشته باشد را دارد
ولی اتفاقی که درون سرش می افتد
خیلی متفاوت تر از چیزی است که درون سر من اتفاق می افتد
در مغز یک کودک تازه به دنیا آمده
یاخته های عصبی تنها دارند ارتباط برقرار کردن را شروع می کنند
ولی سپس، در طی دو سال اول زندگی
آن یاخته ها کم کم سرعت ارتباط خود را به طرز چشمگیری زیاد می کنند
و به اندازه ی دو میلیون ارتباط جدید را در هر ثانیه شکل می دهند
از سن دو سالگی، یک یاخته ی عصبی معمولی
بیش از 15 هزار ارتباط یا رابطه دارد
این تقریبا دو برابر مقداری است که در یک انسان بالغ یافت شده است
بنابراین در این بین چه اتفاقی می افتد؟
خب، بعد از سن دو سالگی
این رشد متوقف می شود
فرآیند تبدیل شدن به یک نفر راجع به هرس کردن
احتمالاتی است که همین الان حاضر هستند
شما به آن کسی که هستید تبدیل می شوید نه به خاطر
چیزی که در مغز شما رشد می کند بلکه به خاطر چیزی که حذف شده است
همچنانکه ما رشد می کنیم و مهارت های جدیدی را یاد می گیریم
از تعداد رابطه های مغزمان کم می کنیم
برای اینکه روی تعداد کمتری
از رابطه های قوی تر تمرکز کنیم
همچنانکه شما یاد می گیرید بخوانید، مدار بندی شما تراشیده می شود
تا موج های روی صفحه را بتواند تفسیر کند
رابطه ها از جهانی بودن به منحصر به فرد بودن تغییر می کنند
از آن پیوندهایی که استفاده نمی کنید، از بین می روند
در طی دوره ی کودکی، مدار بندی مغز
برحسب تجربه
و تعامل با محیط سیم کشی می شود
ولی این وابستگی به دنیای بیرونی یک قمار است
دنیای بیرون همیشه چیزی که مغز می خواهد را فراهم نمی کند
من می خواهم
این خانواده ی جنسن از میلواکی هستند
کارول، بیل، پسرانشان تام و جان و دخترشان، ویکتوریا
اینها بچه هایی معمولی نیستند
هر سه وقتی تنها 4 سال داشتند از یک پرورشگاه رومانیایی
به فرزندی گرفته شدند
خب سال 1996 بود که ما به آمریکا آمدیم
و در تاریخ 5 آگوست سال 1996 آن زمانی بود که من تقریبا 4 سالم شده بود
خب بله
در سال 1989 در هنگام سقوط رژیم نیکولای چائوشسکو
حدود 170 هزار کودک در یتیم خانه های رومانیا وجود داشت
کودکان اغلب در شرایطی ترسناک نگهداری می شدند
و بدون ارتباط انسانی، تنها گریه می کردند
شما به یک اتاق وارد می شدید و توسط
بچه های کوچکی که قبلا آنها را ندیده اید احاطه می شدید
و اونها می خواستند بپرند توی بغلت یا بشینن روی پات
یا دست و بگیرن یا با تو راه برن
و این رفتار بدون تبعیض یک نوع
ویژگی ای رسمی از کودکانی است که در یک موسسه رشد کرده اند
خیلی خوب است که تمایل شما
به احساساتی شدن است و ما باید آن را هر چند وقت یکبار چک کنیم
چون شما نمی خواستید این کار را در مقابل بچه ها بکنید
دکتر چارلز نلسون شاهد رفتار بچه ها بوده است
و برایش سوال پیش آمده آیا به تنهایی ربط دارد یا ناراحتی
آیا آن همه نادیده گرفتن ها
بر ساختار فیزیکی مغز تاثیر داشته است؟
بخصوص بعد از تولد، مغز به تجربه نیاز دارد
تا رشد و توسعه پیدا کند
مغز در حال رشد به دنبال اطلاعات است
و به دنبال تجربیات است و اگر آنها را دریافت نکند
مغز نمی داند چطور باید سیم کشی شود
و به درستی ساخته شود
بچه های در موسسه
آی کیوهایی برابر 60 تا 80 دارند
زبان آنها لکنت دارد
آنها مشکلات وابستگی شدیدی دارند
و نشانه هایی از مغزهای عقب افتاده و رشد نیافته دارند
آنها سرهای کوچکی داشتند و فعالیت نوار مغزی آنها خیلی کاهش پیدا کرده بود
دکتر نلسون به
فعالیت الکتریکی در مغز این کودکان نگاه کرد
او از این کشف شگفت زده شده بود که کودکان
به طور چشم گیری فعالیت عصبی خود را از دست داده بودند
ولی چیزهای بیشتری هم بود
او شواهدی پیدا کرد که کودکانی که به سرپرستی گرفته شدند
قبل از سن دو سالگی کاملا بهبود پیدا کردند
ولی کسانی که بعد از دوسالگی
موسسه را ترک نکرده بودند رشد مغز آنها
به خطر افتاده بود
کمبود تجربه باعث می شود مغز
به طور ناقص سیم کشی می شود چون هیچ ورودی ای به آن ندارد
و در نتیجه، یاخته های عصبی نمی دانند با کدام یاخته ی عصبی دیگر
باید ارتباط برقرار کنند
کار نلسون نشان داد که وقتی
مغز گرسنه ی چیزهایی است که نیاز دارد مثل لمس کردن
تحریک شدن، عشق، رشد یک کودک متوقف می شود
تنها سوابقی که کودکان جنسن
از دوران اولیه ی زندگی دارند چند تا عکس است
در یتیم خانه ما واقعا با هیچ
زبان شناخته شده ای صحبت نمی کردیم
بنابراین مثلا وقتی مامانم از راننده تاکسی خواست
ما به چه زبانی صحبت می کنیم، راننده تاکسی گفت زبان نامفهوم
جنسن ها همگی بعد از سن دو سالگی به سرپرستی گرفته شده بودند
در یتیم خانه سخت است
سخت بود. آسون نبود
بچه ها توجه زیادی نمی کردند
تقریبا 20 سال از زمانی که آنها رومانی را ترک کردند می گذرد
آنها هنوز با عواقب
غفلت های اولیه زندگی می کنند
تام اختلال کم توجهی- بیش فعالی داشت و اختلالات یادگیری داشت
ولی نه به وسعتی که جان داشت
برای جان من فکر می کنم سخت شروع شد
و همینطور سخت ادامه پیدا کرد
ما به دکتر و روانپزشک های زیادی مراجعه کردیم
تا به من در طی دوران سختی که الان دارم کمک کنند
خب داره کار می کنه و من خوشم میاد
با پشتیبانی یک خانواده ی دوست داشتنی
کودکان جنسن راه هایی پیدا می کنند تا
بر زخم های دوران کودکی غلبه کنند
چیزی که ما در سنین اولیه ی خود تجربه می کنیم راه درازی می رود
تا به تعریف کسی که تبدیل می شویم برسد
تجربه مغز را هرس می کند ولی این تنها
چیزی نیست که کسی که هستید را شکل می دهد
چون مهم نیست که چه نوع زندگی ای را تجربه کرده اید
همچنین، مغز یک جدول از قبل تعیین شده است
که توسط ژن ها دیکته شده است
و این یعنی تغییرات عمده ای در راه است
در سنین نوجوانی
جریان های هورمونی در اطراف بدن های ما
باعث تغییرات فیزیکی چشم گیری می شود
ولی بدور از چشم ها، مغزهای ما متحمل
تغییرات شگفت آور یکسانی می شود
یکی که عمیقا بر چگونگی رفتار ما تاثیر می گذارد
و به دنیای اطراف ما واکنش نشان می دهد
ما همگی می دانیم که نوجوان ها
دیدگاه متفاوتی نسبت به کودکان یا بزرگسالان نسبت به دنیا دارند
ولی چیزی که همیشه واضح نیست این است که مدلی که نوجوان ها دنیا را می بینند
یک انتخاب یا یک رفتار نیست
درعوض، عواقب یک مغز در حال تغییر است
که مطابق برنامه عمل می کند
اینکه آنها الان چه کسانی هستند زیستی و اجتناب ناپذیر است
برای فهمیدن مغز نوجوان ها در حین عمل
می خواهیم یک آزمایش راه بندازیم
با کمک دانشجوی فارغ التحصیل شده ی من ریکی ساوجانی
می خواهیم داوطلبانی با سنین مختلف را
به دستگاهی که میزان استرس را با تغییرات قابل اندازه گیری
در غدد عرقی اندازه گیری می کند وصل کنیم
سلام. من دکتر ایگلمن هستم
سپس آنها را در ویترین یک مغازه می نشانیم
تا توسط عابرین دیده شوند
خب پرده رو بکش
اول یک آدم بالغ
واکنش استرس لوئیسا به نظر می آید
در یک درجه ی پایین ثابت بماند
روشن است که او دارد به مردم آنجا واکنش نشان می دهد
ولی واکنش استرس او بالا نمی رود
ولی در موقعیت مشابه، مغز نوجوان
خیلی متفاوت واکنش نشان می دهد
اوه واو، این واکنش بزرگیه
من باید ضربان قلب او را به طور خودکار اندازه گیری کنم
چون داره خیلی بالا میره
آره
واکنش برقی پوست او الان خیلی بالا است
همینطور هم بالا میره
نشان می دهد که او خیلی استرس دارد
سلام زندر حالت چطوره؟
خوبم. خوب. خوب
هر چقدر بیشتر او نگاهش را منحرف کند
واکنش استرس او بالاتر می رود
بنابراین احتمالا این واکنش او
وانمود می کند که او آنجا حضور ندارد
برای اینکه او چه احساسی دارد از چه کلماتی استفاده می کنید؟
ضایع، عجیب. خیلی زیاد
فرق می کرد. اینکه مردم بهت خیره بشن
و اینکه ندونی دارن به چی فکر می کنن
بنابراین چرا تفاوت بزرگی در واکنش نشان دادن بین
انسان های بالغ و نوجوان ها وجود دارد؟
جواب شامل ناحیه ای از مغز می شود
که به آن قشر پیش پیشانی میانی می گویند
هنگامی فعال می شود که شما راجع به خودتان فکر می کنید
مخصوصا مفهوم های احساسی
یک موقعیت که برای شما اتفاق افتاده است
همچنانکه یک نفر از مرحله ی کودکی به نوجوانی قدم می گذارد
فعالیت در این ناحیه افزایش پیدا می کند
و در حدود 15 سالگی به اوج خود می رسد
حالا موقعیت های اجتماعی وزن احساسی زیادی را با خود حمل می کنند
در انسان های بالغ، واکنش استرس از آن
نسبتا کم است
ولی در نوجوان ها، آن تجربه ی یکسان باعث
احساسات اجتماعی می شود تا به فعالیت بالا برسد
نتیجه یک واکنش استرسی با شدت بالا است
این فقط به خودآگاهی ربط ندارد
رشد مغز نوجوان عواقب دیگری هم دارد
که شامل کنترل ضعیف بر انگیزه های ناگهانی می شود
بخش هایی از قشر پیش پیشانی هنوز دارند رشد می کنند
آن بخش ها درگیر شبیه سازی
عواقب اقدام ها هستند
و این امر به خطرجویی های بزرگ تری ترجمه می شود
ولی وقتی اوضاع آرام می گیرد چه اتفاقی می افتد؟
همینکه عجله ی سال های نوجوانی ما تمام می شود
آیا مغز از تغییر کردن دست بر می دارد؟
آیا همینکه به دوران بزرگسالی می رسیم اینکه که هستیم بر روی سنگ حک می شود؟
خب این حقیقت دارد که اکثر تغییرات چشمگیر
در ساختار مغز در بیست سال اول زندگی مان انجام می شود
و برای مدتی طولانی محققان فکر می کردند که همینجا تمام می شود
ولی من به لندن آمدم تا به مطالعات پیشگامانه ای
که نشان می دهد در بزرگسالی هم
مغز انسان می تواند به اندازه ای یکسان متحمل تغییرات فیزیکی ریشه ای شود
مطالعه ی دانش
حدود 640 چهارم مایل شعاع محیط
حدود 24 هزار خیابان و جاده است که نیاز دارد یاد گرفته شود
و 50 هزار مکان جالب
چیزی که به عنوان دانش شناخته می شود
آزمایشی از به یاد آوردن
تمام خیابان ها در لندن است
راننده ی هر تاکسی سیاهی باید آن را بگذراند تا جواز بگیرد
خیابان بایزواتر از طاق مرمر، دور پارک لین
این یکی از سخت ترین
کارهای حفظی است و کامل کردن آن معمولا
چهار سال مطالعه ی قوی را در بر می گیرد
آدم ها 3 تا 4 ساعت روز خود را صرف
گفتن سفرهای وانمود شده می کنند
که باعث می شود از عبارت دیدنی که ما استفاده می کنیم بهره ببرند
تا چطور دور لندن بگردند
چالش منحصر به فرد روانی قبول شدن دانش
برای گروهی از دانشمندان عصب شناسی جالب به نظر آمد
آنها قبل، در حین و بعد از تمرین شدید
شروع به گرفتن اسکن های مغز از راننده ها کردند
آنها به ناحیه ای از مغز علاقمند شده بودند
که به آن هیپوکمپوس یا اسبک عقبی می گویند
که خاطرات فضایی را پی ریزی می کند
در آغاز، شبیه اسبک بقیه ی افراد بود
ولی در آخر تمرین، بزرگتر شده بود
تمام حفظ کردن نقشه ها، تمام رانندگی ها
تمام شبیه سازی مسیرهای آینده
این امر آناتومی مغز آنها را تغییر شکل داد
تا با وظیفه ی رو به رو تطبیق پیدا کند
هر چقدر بیشتر یک راننده تاکسی مشغول کارش بوده باشد
تغییرات در آن ناحیه ی مغز بیشتر است
حتی وقتی ما بالغ شده ایم، مغز ما هنوز می تواند تغییر کند
چیزی که می تواند شکل گرفته باشد
و به آن شکل باقی بماند را پلاستیک می گوییم
و مغز انسان اینطور است
تجربه تغییرش می دهد و آن تغییر را حفظ می کند
قابل انعطاف است و قابلیت شکل پذیری دارد
این یعنی شما هر کسی باشید و هر کسی بتوانید باشید
یک کار در جریان است
فعالیت های بسیاری می توانند باعث شوند مغز تغییر کند
برای مثال، یادگیری یک ساز موسیقی
می تواند تغییرات چشمگیری ایجاد کند
موسیقی دان ها می توانند زبان ها را سریع تر یاد بگیرند
و در نتیجه ی روشی که کار می کنند حافظه ی بهتری دارند
یعنی سال ها تمرین مغز آنها را تغییر داده است
مغز آلبرت انیشتین توسط محققان بعد از مرگ او
مورد بررسی قرار گرفت
آنها به دنبال نشانه هایی از نبوغ بودند
ولی در عوض آنها ناحیه ای از مغز را
که مشغول اداره کردن انگشت های دست چپ بود کشف کردند
که از حالت عادی خیلی بزرگتر بود، تمام اینها هم به یمن
اشتیاق کمتر شناخته شده ی او برای زدن ویولون بود
سلام، ایستگاه پدینگتون. باشه
در حقیقت هر چیزی که ما تجربه می کنیم
ساختار فیزیکی مغزمان را تغییر می دهد
یعنی که در مدتی که زنده هستیم
هویت و شخصیت ما ثابت نیست بلکه دائما تغییر می کند
از کار تا عاشق شدن
بچه دار شدن
و گذراندن وقت با دوستان
تمام اینها سیم کشی مغز شما را تغییر می دهد
تا کسی که هستید و کسی که می توانید بشوید را بسازد
ولی همچنین مغز می تواند در روش هایی تغییر کند که
ما هیچ کنترلی بر آنها نداریم
روش هایی که می توانند تاثیر بدی
بر شخصیت و فعالیت های ما داشته باشند
ما این را در نامه ای می بینیم که توسط پلیس کشف شده است
به دنبال یک تراژدی خشن
که در تابستان سال 1966 در آوستین تگزاس اتفاق افتاد
چارلز ویتمن 25 ساله یک شهروند نمونه بود
او دارای نشان پیشاهنگان عقاب بود
او با افتخار از ارتش مرخص شده بود
او به عنوان یک تحویلدار بانک کار می کرد
و دانشجوی مهندسی بود
با اینحال چیزی که او نوشته بود، اشاره به
یک تغییر مخرب در شخصیتش داشت
من این روزها دیگر خودم را نمی فهمم
من باید یک
مرد جوان معمولی، معقول و باهوش باشم
به هر حال اخیرا من نمی توانم وقتی شروع شد را به یاد بیاورم
من قربانی افکار غیرعادی
و نامعقولی بودم
چیزی که ویتمن توصیف می کرد افکاری بود
که به کشتن ختم میشد
مرگ و وحشت محوطه ی دانشگاه
تگزاس در آوستین را فرا گرفته است
چنانکه گلوله های تک تیرانداز مردم را مجبور می کرد دنبال سر پناه بگردند
جریانی از آتش های دقیق مرگبار
همه جا بدن ها را بر روی زمین مچاله می کرد
در تاریخ 1 آگوست سال 1966، ویتمن آسانسور را سوار شد
و به بالا ی برج دانشگاه تگزاس رسید
یک کامیون زرهی
او به سمت مردمان زیرش
شروع به شلیک کرد
قربانیان با میزان
بیش از یک نفر در هر سه دقیقه تیر می خوردند
سیزده نفر کشته و 33 نفر زخمی شدند
تا اینکه ویتمن توسط پلیس کشته شد
مهمات روی برج او شامل 3 تفنگ
یک شاتگان، دو تفنگ کمری و یک چاقو می شد
وقتی پلیس به خانه اش رسید، کشف کردند که
او زن و مادرش را شب قبل کشته است
فقط یک چیز شگفت انگیز تر
از این عمل تصادفی خشونت بار وجود داشت و آن این بود که
هیچ چیزی راجع به چارلز ویتمن وجود نداشت که نشان دهد
او همچین کاری خواهد کرد
کاملا بی معنی به نظر می رسید
ولی نامه ای که آنها در خانه اش پیدا کردند
قبل از قتل های او نوشته شده بود
و یک توضیح ممکن برای کارهایش را پیشنهاد می کرد
در نامه، او یک درخواست غیر معمول را بیان کرده بود
بعد از مرگم، دوست دارم یک کالبد شکافی بر روی من اجرا شود
تا ببینند اختلال فیزیکی مشخصی در بدن من وجود دارد یا نه
با خواسته ی ویتمن موافقت شد
در حین کالبد شکافی، آسیب شناسان فهمیدند
که ویتمن یک تومور مغزی داشته است
به اندازه ی یک سکه بوده است
و داشته به بخشی از مغزش فشار وارد می کرده است
به نام آمیگدال یا بادامه که درگیر احساس ترس و پرخاشگری است
این فشار بر روی بادامه منجر به یک آبشاری
از پی آمد ها در مغز ویتمن شده است
و باعث شد او عمل هایی را انجام دهد
که کاملا به دور از شخصیت او است
ماده ی مغز او داشت تغییر می کرد
و کسی که او قبلا بود هم داشت با آن تغییر می کرد
مثال ویتمن خیلی شدید است
ولی تغییرات کمتر درام در مغز
هم تار و پود اینکه که هستیم را تغییر می دهد
بیماری پارکینسون می تواند باعث شود بعضی از آدم ها
حتی مذهبی ترین آنها، ایمان خود را از دست بدهند
و دارویی برای بیماری پارکینسون می تواند منجر به یک قمار وسواسی شود
و این تنها بیماری و یا دارو نیست که می تواند ما را تغییر دهد
از چیزهایی که ما مصرف می کنیم تا فرآیند ساده ی پیر شدن
همه چیز همکاری می کند تا به طور پیوسته
شبکه های عصبی که به ما اضافه می شود را بازسازی کند
بنابراین اینکه که هستیم در طول زندگیمان تغییر می کند
همچنانکه مغز ما تغییر می کند
ولی خوشبختانه، یک ثابت وجود دارد
که همه چیز را به هم مرتبط می کند
این پایه ی شخصیت ما است
حافظه
حافظه در مرکز شخصیت ما قرار می گیرد
به زندگی ما یک داستان می دهد
یکی که ما می توانیم به اشتراک بگذاریم، یکی که معنی و مفهوم دارد
ولی مشکلی وجود دارد
حافظه همیشه قابل اطمینان نیست
برای درک اینکه چطور تغییر می کند و چرا
یک آزمایش فکری کوچک طراحی کردم
با دِیزی 35 ساله آشنا بشید
خب تصور کنید دیزی می تونست خود 5 ساله اش رو ملاقات کنه
همون آدم، همون تجربیات زندگی
یک زیرمجموعه برای خاطراتش
یا چی میشد اگه دیزی می تونست خود 85 ساله اش رو ملاقات کنه
همون آدم ولی تجربیات اینجا نقش بیشتری داره
تصور کنید دیزی می تونست کل خودش ها رو ملاقات کنه
در سرتاسر طیف زندگیش
شاید شما فکر کنید تمام این دیزی ها
خاطرات دقیقا یکسانی رو به اشتراک دارند
ولی اگرچه خاطرات آنها به اتفاقات یکسانی برمی گرده
در حقیقت، چیزی که اونها به یاد میارند، خیلی احتمال داره که کاملا متفاوت باشه
و این به دلیل خود خاطره است
خب چند سال پیش من برای شام بیرون رفتم
تا تولد دوستم شریل رو با دوست پسرش جو جشن بگیرم
من بطور واضح اون خاطره رو به یاد دارم چون خیلی خوش گذشت
هر چیزی که اون عصر تجربه کردم
جرقه ی الگوهای فعالیت مخصوصی در مغز من را زده است
گروهی از سلول ها را فعال کرده است
گفتگوی بین جو و شریل
بوی قهوه
مزه ی این کیک کوچک فرانسوی
تمام این گروه ها در شبکه ای وسیع پیوندی
از یاخته های عصبی به یکدیگر وصل شدند
که هیپوکمپوس بارها و بارها تکرار می کند
تا اینکه پیوستگی ثابت شود
و این امضای مخصوص این تجربه بود
این خاطره ی من از تولد شریل خواهد بود
بنابراین خاطره مثل تماشای یک ویدئوی قدیمی ضبط شده است
که ما آن را احضار و تکرار می کنیم؟
اینطور احساس می شود ولی در واقعیت خیلی متفاوت است
درواقع خاطرات حالت های مغزی از زمان گذشته هستند
که ما باید آنها را زنده کنیم
خب من بعد از 6 ماه اینجام
در یک شهر کاملا متفاوت و من
دارم دوباره یکی از این کیک های کوچیک فرانسوی رو مزه می کنم
و درست مثل همونی است که من
در مهمانی تولد شریل خوردم
و در مغز من، این محرک خیلی خاص
یک بافت کامل از پیوستگی ها را فعال می کند
مثل نور شهری که روشن می شود
و ناگهان من به آن خاطره بر می گردم
ولی با آن جزئیاتی نیست که من تصور می کردم
من می دونم که جو و شریل اونجا بودند
و فکر می کنم شریل یک پیراهن آبی پوشیده بود
یا شاید هم ارغوانی بود
شاید هم سبز بود
خاطره ی تولد شریل، در مغز من
کم کم در حال محو شدن است
خاطرات ما کم کم محو می شوند چون مغز ما تنها
تعداد محدودی یاخته ی عصبی دارد
که در طول زمان برای خاطرات دیگر مورد استفاده قرار می گیرد
این یعنی جزئیات کم کم مبهم می شوند
چیزی که مهم است این است که به یاد دارم که اوقات خیلی خوبی رو داشتیم
ولی این هم قطعی نیست
چون در این فواصل
جو و شریل رابطه ی خود را به هم زدند
و حالا من می خواهم بدانم آیا من اونجا متوجه علامت خطری شدم؟
حالت الان احساسات من
شبکه ای که با آن رابطه دارد را تغییر می دهد
الان من، گذشته ی من را رنگ می کند
چیزی که این مسئله برای همه ی ما معنی می دهد
این است که اتفاقات یکسان به طور متفاوتی به یاد آورده می شوند
و به اینکه در آن نقطه در زندگی تان کجا هستید بستگی دارد
بنابراین خاطرات ما چقدر قابل اطمینان هستند؟
تا چقدر می توانند تغییر کنند؟
و چرا مغز ما اینطور کار می کند؟
اولین پیشنهاد درباره ی اینکه خاطراتم چقدر آسیب پذیر هستند
با کار پیشگامانه ی
پرفسور الیزابت لوفتوس مطرح شد
او این آزمایش ساده را اختراع کرد که در آن هر داوطلب
صحنه هایی از تصادف ماشین ها را نگاه می کردند
سپس او از آنها یک سری سوال می پرسید
تا ببیند آنها چه چیزی را به یاد می آورند
خب پس اگه من از شما یه سوال بپرسم، می دونی
ماشین ها وقتی داشتند به هم می خوردند چه سرعتی داشتند
در برابر اینکه وقتی ماشین ها همدیگه رو خرد کردند
ماشین ها چه سرعتی داشتند
شاهدان حدس های متفاوتی می زدند
آنها فکر می کنند اگه شما از کلمه ی خرد یا له کردن استفاده کنید
ماشین ها داشتند تند تر می رفته اند
و خب این یکی از اولین مثال های من برای نشان دادن
این بود که هدایت سوال ها می تواند جواب ها را منحرف کند
و می تواند حافظه ی یک نفر را آلوده کند
این کشف که خاطرات موجود می تواند منحرف شود
به لوفتوس اجازه داد تا سوال های اساسی تری بپرسد
آیا امکان دارد تا خاطراتی کاملا اشتباه را در مغز کاشت؟
برای فهمیدن، او آزمایش دیگری را طراحی کرد
او داوطلبانی را استخدام کرد و سپس تیم او
با خانواده ی داوطلبان تماس گرفت تا اطلاعاتی
از اتفاقات گذشته ی آنها به دست بیاورد
سپس محققان
تعدادی از داستان های دوره ی کودکی آنها را در کنار هم قرار داد
سه تا از آنها واقعیت داشت
ولی یکی از آنها با اینکه قابل باور بود
کاملا ساختگی بود
داستان شامل داوطلبانی می شد
که در کودکی در یک فروشگاه گم می شوند
سپس توسط یک آدم پیر پیدا می شوند
و بعد به خانواده شان برگردانده می شوند
وقتی 4 داستان گفته شد
حداقل یک چهارم شرکت کنندگان
ادعا کردند که می توانند به یاد بیاورند که در فروشگاه گم شده اند
حتی با اینکه این اتفاق هیچ وقت نیافتاده بود
آیا گریه یا کاری مثل اون رو کردی
آره، نه من گریه کردم، خیلی گریه کردم
و آزمایش همین جا تمام نمی شود
آنها باید یک مقدار از آن اتفاق رو به یاد می آوردند
ولی وقتی یک هفته بعد بر می گشتند
آنها جزئیات بیشتری را به یاد می آوردند
مثلا درباره ی پیرزنی صحبت می کردند که آنها را نجات داد
فکر می کنم که اسمم را از طریق بلندگو صدا کردند
در طول زمان
جزئیات بیشتر و بیشتری به خاطره ی دروغین آنها اضافه شد
پیرزن یک کلاه احمقانه سرش بود
من اسباب بازی مورد علاقه ام همراهم بود
مادرم خیلی عصبانی بود
اختراع این جزئیات جدید که بالاتر از
چیزهایی که ما به آنها گفته بودیم می رفت
انگار که از مادرشان می آمدند
خیلی برای ما جالب بود
لوفتوس کشف کرده بود که نه تنها ممکن است
تا خاطرات کاملا جدید را در مغز بکاریم
ما به طور طبیعی آنها را در آغوش می گیریم و به آنها شاخ و برگ می دهیم
و ندانسته خیال را درون تار و پود اینکه که هستیم می گنجانیم
و همگی مستعد هستیم، حتی خود لوفتوس
مادرم وقتی 14 ساله بودم غرق شد
و سال ها بعد به یک جشن تولد رفتم
و یکی از خویشاوندان مادرم شروع کرد با من درباره ی مادرم صحبت کردن
و این خویشاوند به من گفت که
من کسی بودم که
جنازه ی مادرم را در استخر شنا پیدا کرده ام
او آنقدر قانع کننده حرف می زد
که وقتی از جشن تولد به خانه رفتم
شروع کردم به فکر کردن که شاید اینکار را کرده ام
شروع کردم فکر کردن راجع به چیزهای دیگری که یادم می آمد
مثل وقتی آتش نشان آمد و به من اکسیژن دادند
شاید من به خاطر ناراحتی از
پیدا کردن جنازه به اکسیژن نیاز داشتم
و من می توانستم مادرم را در استخر تصور کنم
ولی سپس چیزی اتفاق افتاد که باعث شد لوفتوس
بفهمد حافظه ی او گول خورده است
فامیلمون زنگ زد و گفت من اشتباه کردم
تو نبودی، خاله بود که جنازه رو پیدا کرد
و خب من فکر کردم، پس وقتی تو داری یک
خاطره ی کاملا اشتباه پر از جزئیات رو توسعه میدی اینطوریه
گذشته ی ما سابقه ای دقیق نیست
بلکه یک نوسازی است
تا اندازه ای، افسانه شناسی است
بنابراین این امر در اینکه ما که هستیم چه معنی ای می دهد؟
خب راجع به خاطرات زندگیتان فکر کنید
تمام جزئیات درست نیستند
بعضی از آنها از چیزهایی می آیند که مردم درباره ی شما به شما گفته اند
باقی جزئیات توسط چیزهایی که شما
فکر می کنید باید اتفاق افتاده باشد به ذهن شما وارد می شود
ولی مشکلی ندارد
این قسمتی از داستان رشد کردنی است که شما باشید
پس چرا ما خاطراتی داریم که خیلی قابل اطمینان نیستند؟
خب، هر چقدر هم عجیب باشد
حافظه فقط برای ثبت گذشته ی ما نیست
همچنین کار مهم دیگری را هم انجام می دهد
آن کار توسط یک مورد نشان داده می شود
که انقلابی در عصب شناسی به وجود آورد
چه مدت است که برای به یاد آوردن چیزها مشکل دارید؟
خودم هم نمی دونم. نمی تونم بهتون بگم
چون یادم نمیاد
ولی فکر می کنی بیشتر از یکساله که
این مشکل رو داری؟
من فکر می کنم به این خاطر باشه که، آم
این فقط یک تصوره که من برای خودم داشتم که آم
احتمالا عمل یا چیزی مثل آن داشته ام
هنری مولایسون در سال 1926 به دنیا آمد
دوران کودکی او مثل هر پسر بچه ی دیگه ای بود
تا ده سالگی، وقتی
از اولین حمله ی صرعش رنج می برد
از سن 16 سالگی، بیماری صرع او بدتر شد
و از 27 سالگی، دیگر نمی توانست به طور طبیعی عمل کند
تکرار این حمله های عمده افزایش پیدا کرد
تا جایی که زندگی او کاملا متوقف شده بود
دکترهای او یک عمل جراحی آزمایشی را پیشنهاد دادند
که هیپوکمپوس او را
در هر دو سمت مغز هنری بردارند
و دو سیاهچاله ی باز باقی بگذارند
جراحی بدون اتفاق خاصی انجام شد
و در عرض چند روز او بهبود پیدا کرده بود
صرع هنری درمان شده بود
این زمان بود که تشخیص دادند
او نمی تواند هیچ چیزی را به یاد بیاورد
برای 55 سال از باقیمانده ی زندگی او
او هیچ وقت یک خاطره ی دراز مدت را تشکیل نداد
و چیز بیشتری هم وجود داشت
فکر می کنی فردا چکار می کنی؟
هر چی خوب باشه
شاید فکر کنید وقتی به او می گویید
فکر می کنی فردا چکار کنی؟
احتمالا او می گوید خب می دونی مثل همیشه از خواب بیدار میشم
و لباس می پوشم و ریشم و می زنم و صبحونه می خورم
ولی او حتی همچین جوابی هم نداد
انگار که او کاملا در زمان حال گیر کرده است
شانس بد هنری مولایسان
چیزی عمیق و بنیادی را نشان داد
نواحی مغز که خاطرات را تایید می کنند همان هایی هستند
برای شبیه سازی اتفاقات آینده استفاده می شوند
هم زمان حال و هم آینده اختراع ذهن هستند
اینکه که در هر لحظه که هستیم
داستانی ادامه دار است
همچنانکه ما بیشتر از قبل زندگی می کنیم
این باعث مشکلات بزرگی برای سلامتی مغز می شود
بیماری هایی مثل آلزایمر و پارکینسون
به بافت مغز ما
و با آن به کسی که هستیم حمله می کنند
ولی همانطور که محیط و رفتار شما
وقتی شما جوان هستید مغز شما را شکل می دهد
به همان مقدار هم در سال های میان سالی و پیری مهم است
اگر شما مشکلی نداشته باشید از من بپرسید
امسال چند ساله میشی؟
اوه من فقط 94 ساله هستم
باشه. چه مدته که اینجا هستی؟
خب، من بیش از 70 ساله که توی این صومعه هستم
مردم تا 100 سالگی عمر می کنند؟
من یک نفر رو می شناسم که صد سالگی رو رد کرد
او در آن سن از نظر شناختی چطور بود؟
خیلی باهوش بود
خیلی باهوش بود. باشه
حتما همینطور بود و هیچ چیزی را جا نمی انداخت
گوش بزنگ
در آمریکا بیش از 1200 نفر
راهبه ها، کشیش ها و برادران نقشی در
یک مطالعه ی تحقیقاتی منحصر به فرد انجام دادند
و تاثیرات پیر شدن مغز را بررسی کردند
آنها فهمیدند که خواهران
گروه خوبی برای مطالعه هستندچون ما بنوعی با ثبات هستیم
می دونید که ما را باید کجا پیدا کنید
هر سال، شرکت کنندگان، باید
سوابق با جزئیاتی از اینکه اوقات خود را چگونه گذراندند آماده می کردند
آنها همچنین باید آزمون های فیزیکی، ژنتیکی
و شناختی زیادی را انجام دهند و همینجا هم تمام نمی شود
وقتی برای اولین بار راجع به این تحقیق شنیدم، گفتم، خب
حتی بعد از اینکه بمیرم
هر کاری که من در آن دارم شرکت می کنم ادامه پیدا می کند
بعد از اینکه بمیرند، همه ی شرکت کنندگان
مغز خود را اهدا می کنند
کارمندان من در شیکاگو 24 ساعته و هفت روز هفته آماده هستند
وقتی کسی در نیویورک می میرد، آنها به ما زنگ می زنند
محققان با دقت مغزها را بررسی می کنند
تا مدارک میکروسکوپی سخنگو
از بیماری های مغزی مربوط به سن چیزی پیدا کنند
آنها به دنبال پیوندهایی بین
انحطاط مغز و عملکرد شناختی هستند
ولی اولین سری از نتایج کاملا غیر منتظره بودند
وقتی ما آنها را منتشر کردیم
بسیاری از مردم شگفت زده شدند
معلوم شد که نزدیک به یک سوم
از مغزها مشخصه های
آلزایمر کامل را داشتند
وقتی به روی زانوهایم می افتم
ولی آزمون های شناختی نشان داد که
صاحبان مغزها هیچ علائمی
از این بیماری وحشتناک نشان ندادند
مغز آنها بیمار بود ولی با اینحال آنها بیمار نشده بودند
با عقل جور در نمی آمد
چه اتفاقی افتاده بود؟
بازی ای روی موبایلم دارم
RUZZLE
و بعضی از خواهران ما
درگیر پرستاری و درس دادن بودند
با داشتن مسئولیت ها
یادگیری مهارت های جدید مغز را فعال نگه می داشتند
این امر داشت از راهبه ها
در برابر علائم شناختی بیماری جلوگیری می کرد
من خیلی به علم علاقه دارم
من عاشق اسکرابل هستم
من خواهران را به دکتر ها می رساندم
روزهای شلوغ، و اگر این کار را نمی کردم
کاملا دیوانه می شدم
حتی به عنوان قسمت هایی از بافت تباه شده ی مغز
فعالیت فیزیکی و روانی می تواند
راه های جدیدی برای حل مشکلات ایجاد کند
به آن اندوخته ی شناختی می گویند
به مغز مثل یک جعبه ابزار نگاه کنید
اگر جعبه ابزار خوبی باشد، تمام ابزاری که نیازی دارید را دارید
بنابراین من احتمالا یک چرخ ضامن دار بر میدارم تا پیچ را باز کنم
ولی اگر من به این چرخ ضامن دار دسترسی نداشتم چی؟
احتمالا چیز دیگری پیدا می کردم
مثل این آچار که کار را انجام می دهد
و اگر من آچار را نداشتم می توانستم چیز دیگری پیدا کنم
مثل این آچار فرانسه
و این دقیقا برای مغز فعال صدق می کند
حتی هنگامی که قسمت هایی از مغز تباه شده است
مغز می تواند راه حل های دیگری پیدا کند
با اطمینان حاصل کردن از اینکه جعبه ابزار روانی ما
مجهز به ابزارهای متنوعی باشد
شاید قادر باشیم تاثیرات پیر شدن مغزهایمان را آهسته کنیم
و تا جایی که امکان دارد در جایی که هستیم بمانیم
ولی اینکه که هستیم بیشتر از وظایفی است که می توانیم انجام دهیم
چیز دیگری وجود دارد، چیزی که شاید
بزرگترین راز درباره ی این است که مغز چطور کار می کند
این مسئله احساس من از من بودن است
من یک موجود آگاه هستم
وقتی به این فکر می کنم، که هستم
دارد درون این سر جای می گیرد
از طریق این چشم ها، از این دیدگاه منحصر به فرد
آزمایش هوشیاری همین الان مشهورترین
و پیچیده ترین جنبه ی هویت ماست
چطور مواد فیزیکی مغز
با تجربه ی روانی بودنِ یک انسان آگاه برابری می کند؟
چطور میلیاردها سلول مغز
احساس خاص و شگفت انگیز
زنده بودن و من بودن را تولید می کند؟
من از صد میلیارد یاخته ی عصبی درست شده ام
و وقتی بمیرم، آنها هنوز آنجا هستند
ولی دیگر من نخواهم بود، من می میرم
بنابراین این یعنی اینکه که هستم راجع به
وجود یاخته های عصبی نیست
این راجع به این است که آنها چکار می کنند و چگونه با هم تعامل برقرار می کنند
تصور کنید که یاخته های عصبی مغز شما
مثل کلکسیونی از درامرها هستند
اگر هر درامر کاملا مستقل بنوازد
صدایی که به وجود می آید این صدا است
ولی اگر آنها به یکدیگر گوش کنند
چیز بیشتری پدیدار می شود
بعد از صداهایی نامفهوم یک ریتم، یک اجرا ظاهر می شود
یک تعامل پیچیده که در آن تمامی درامرها دارند
هم مستقل و هم به عنوان چیزی بزرگتر می نوازند
و به همین طریق، اینطور است که تجربه ی آگاهی
در مغز پدیدار می شود
میلیاردها یاخته ی عصبی در حال تعامل در کنسرت
و تحت شرایطی خاص کار می کنند
به جای خوبی می رسند
جایی که تجربه ی شخصی و فردی
از تو بودن پدیدار می شود
آگاهی عملکردی از مغز ماست
که ما را در طی روز همراهی می کند
ولی اوقاتی وجود دارد، در حقیقت روزی یکبار
وقتی که ویژگی آن زدن درام تغییر می کند
و من را با خود می برد
بهترین راه برای نشان دادن چگونگی آن به شما
این است که بروم بخوابم
این و میزارم رو سرم
دارم تجهیرات نوار مغزی را می پوشم
فعالیت مغز من را ثبت می کند و به این سوال جواب می دهد که چطور یاخته های عصبی من
وقتی خوابم با یکدیگر تعامل دارند
وقتی می خوابید، بدن شما به نظر می آید خاموش شده باشد
بنابراین احتمالا فکر می کنید که ضربه های درام در سر شما
هم همین کار را می کنند
ولی واقعیت خیلی متفاوت است
خب در آغاز شب
این فعالیت مغز من است، من هنوز بیدار بودم
ولی اگر یک مقدار جلوتر برویم، فعالیتی دارم
که به اندازه ی بیداری من دیده می شود
ولی من خواب نبودم، من اینجا خوابیده بودم
که نوعی از هوشیاری است
پر از تصورها و صداها
و موقعیت های عجیب و احساسات بزرگنمایی شده
این من هستم ولی یک گونه ی عجیب از من
ولی اوضاع عجیب تر هم می شود
در این قسمت شب من در خواب عمیق هستم
مغز من هنوز آنجاست و هنوز فعال است
ولی من رفته ام
در خواب عمیق، یاخته های عصبی من همگام تر می شود
برای یک ریتم پیچیده غیر ممکن است از این پدیدار شود
که یعنی در این حالت مغز
هیچ امیدی به تجربه ی آگاهانه نیست
بدون هیچ هویتی و هیچ شخصیتی
هیچ چیز
من ارتباط بین عصب های یاخته ایم هستم
تعامل آنها را یک مقدار تغییر بده و من خودم را
در یک دنیای رویایی می بینم یا ناپدید می شوم
یا بر می گردم
وقتی یاخته های عصبی خود را دوباره در ریتم مناسب ببینند
به طرز شگفت انگیزی بیدار می شوم
آگاهی و حس من بودن
بنوعی از ریتم های پیچیده ی یاخته های عصبی ما پدیدار می شود
ولی اینکه چرا اصلا آگاهی پدیدار می شود
یکی از بزرگ ترین اسرار حل نشده ی
علم مدرن باقی می ماند
بعد از اینکه فارغ التحصیل شدم این فرصت را داشتم
تا با یکی از قهرمان های علمی من همکاری کنم
فرانسیس کریک که بطور مشارکتی
ساختار دی ان ای را کشف کرده است
از زمانی که او را دیدم، توجه خود را به
سوال آگاهی جذب کرده بود
چرا این احساس زنده بودن را داریم
و من به یاد دارم وقتی به دفترش رفتم
چیزهای زیادی را روی تخته اش نوشته بود
ولی یک کلمه در میان تخته بود
که از بقیه ی کلمات بزرگتر نوشته شده بود
آن کلمه معنی بود
می دانید، ما چیزهای زیادی درباره ی
مکانیک عصب های یاخته ای و شبکه ها و نواحی مغز می دانیم
ولی چیزی که راجع به آن سیگنال ها نمی دانیم
که در اطرف مغز می چرخند این است که چرا به آنها اهمیت می دهیم
چرا هر چیزی یک معنی را با خود حمل می کند
چطور سلول های فیزیکی مغز من می توانند
باعث می شوند من به همه چیز اهمیت بدهم؟
مشکل معنی هنوز حل نشده است
ولی این چیزی است که من فکر می کنم می توانیم بگوییم
معنی چیزی برای شما به
شبکه های پیوستگی شما براساس
تاریخ کامل شما از تجربه ها است
تنها تصور کنید که من قرار بود یک تکه لباس بردارم
و یک سری رنگدانه بر روی آن بریزم
و سپس آن را در جلوی دستگاه بینایی شما قرار بدهم
آیا این امکان وجود دارد باعث به یاد آوردن خاطرات
و آوردن آن در تصورات شما شود؟
خب احتمالا نه، چون این فقط یک تکه لباس است نه؟
اینجاست، رنگدانه های تنظیم شده بر روی یک لباس
در الگوی یک پرچم ملی
احتمالا این جرقه ی چیزی را در ذهن شما خواهد زد
ولی معنی آن مختص تاریخ شما از تجربیات تان است
ما اجسام را همانطور که هستند درک نمی کنیم
آنها را همانطور که هستیم درک می کنیم
هر کدام از ما در مسیر مخصوص خود هستیم
که توسط ژن ها و تجربیات ما هدایت می شود و در نتیجه
هر مغز حقیقت عصبی متفاوتی دارد
مغز ها مثل دانه های برف منحصر به فرد هستند
داستان شما در طی یک عمر کامل می شود
تریلیون ها ارتباط جدید
پیوسته تشکیل می شوند و دوباره تشکیل می شوند
همچنانکه ما یاد می گیریم و خاطرات را می سازیم
و تبدیل به کسی که هستیم می شویم
ارتباطات منحصر به فرد در مغز شما
این معنی را می دهد که هیچ کس تا به حال مثل شما وجود نداشته است
یا اینکه هیچ وقت وجود نخواهد داشت
برای من مسئله ی عجیب درباره ی مغز انسان این است که
از یک شبکه ی وسیع تکه ها و قسمت های فیزیکی
تجربه ی تو بودن یا من بودن پدیدار می شود
و چون مواد فیزیکی در حال تغییر است، ما هم همینطور تغییر می کنیم
ما ثابت نیستیم
از گهواره تا گور، ما کاری در حال انجام هستیم
..:: کانال تلگرام و اینستاگرام بلبل جان ::.. .:: Telegram: @bollbolljan ::. .:: Instagram: @bollbolljan_Com ::.
قسمت بعدی در مستند مغز
می خواهم روش های غیر منتظره ای را بررسی کنم که مغز شما
پنهانی هر کاری که شما انجام می دهید را کنترل می کند
خیلی جالب بود
چطور اجازه می دهد دستاوردهای بزرگ ورزشی به دست بیاید
و تصمیماتی را بدون آگاهی شما می گیرد
این داستان تمام کارهایی است که مغز انجام می دهد
و از دیدگان ما پنهان می ماند
این داستان این است که واقعا چه کسی کنترل را به دست گرفته است